Nederlandsch-Indië in oude ansichten

Nederlandsch-Indië in oude ansichten

Auteur
:   dr. H.J. de Graaf
Gemeente
:  
Provincie
:  
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-4361-5
Pagina's
:   160
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Nederlandsch-Indië in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

toegewijd aan de nagedachtenis van Elizabeth Anna de Graaf

Solo 15 december 1935 - Moentilan 14 mei 1945

en

aan haar zorgzame moeder,

die haar tot het einde toe verpleegde

God is geen God van doden, maar van levenden

INLEIDING

De Indische prentbriefkaart is watjonger dan die in het voormalige moederland. De oudste mij bekende kaarten dateren uit 1898, terwijl er in Nederland reeds eerder bestonden. Doch na het "Kroningsjaar" zijn zij uitermate populair geworden en er zijn in Nederlandsch-Indie duizenden verschenen, en honderdduizenden stuks verzonden.

AIle grote uitgevers hebben zich op het genre prentbriefkaart geworpen: Albrecht, Kolff en Visser te Weltevreden: Vorkink te Bandoeng; Van Dorp te Semarang en Van Ingen te Soerabaja. Vooral als hij begon, was een Indische uitgever nog een manusje-van-alles: een drukkerij gecombineerd met een boekwinkel en een handel in schrijfbehoeften, een krant of een tiidschrift, en soms zelfs met een "kunsthandel". Daarom geneerden ze zich aIlerminst voor de "ansichtskaart". Sommigen drukten met enkel voor plaatselijke behoeften, doch tevens voor heel Java, of zelfs voor de "Buitenbezittingen",

Doch weldra deden ook kleine drukkeriities in de "binnenlanden" mee, of wei hotels en .Juchtkuuroorden". Deze drukten natuurlijk niet zelf, doch gaven opdrachten tot zelfs in Holland. Dat fotografen zich op dit soort plaatjes toelegden, waartoe zij gemakkelijk fotografieen konden maken, ligt voor de hand. Maar ook drogisten, sigarenwinkels en handelaars in "provisien en dranken" zijn van de partii, Hoogst eigenaardig is, dat sommigen niet zelf foto's maken, maar eenvoudig uit een mooi boek met platen nadrukken wat ze kunnen

gebruiken. Dit mocht eigenlijk niet!

Vrij spoedig zijn ook Chinese firma's mee gaan doen, b.v. het grote warenhuis Tio Tek Hong op Pasar Baroe te Weltevreden. Men gaf soms hele series uit, vaak in boekjes betrekking hebbend op de hele Archipel. De Japanners, b.v. de Toko K. Shirnane, komen pas vrij laat aan bod, terwijl de Indonesiers geheel verstek lieten gaan. Ze hadden wel kleine drukkerijtjes in de kampong, maar het maken van cliche's ging blijkbaar boven hun krachten.

Wat de wijze van afdrukken betreft, na de gewone reproduktietechnieken die ook in Europa algemeen in gebruik waren, gaat men na 1920 vaak over tot "echte foto's", wellicht omdat de arbeid van het herhaaIdelijk afdrukken maken in het Oosten zo goedkoop was. Men weet dan vaak niet, wie de makers of uitgevers waren, omdat op de achterzijde aileen het merk van het fotografisch papier voorkomt, b.v. Gevaert. Vermoedelijk waren het meest Chinese fotografen die dergelijke fotografieen leverden.

In dit eerste boekje over het vroegere Nederlandsch-Indie zaI getracht worden een indruk te geven van het leven der Europeanen onder de tropenzon, zoals zich dit in prentbriefkaarten, uit het eerste kwart dezer eeuw, weerspiegelt. Eventuele volgende boekjes zullen een meer locaal karakter dragen, b.v. Batavia, de Vorstenlanden en dergelijke, terwijl daarin meer aandacht zal worden besteed aan de Oosterse bewoners van Insulinde, b.v. de Chinezen, de Inheemsen enz.

Ter inleiding wordt in dit deel begonnen met kaarten, die een en ander verhalen over drie eeuwen "koloniale geschiedenis". Een aanvang wordt gemaakt met de .Eerste Schipvaert" uit 1596 en besloten wordt met de slag bij Samalanga, Van Heutsz' grootste wapenfeit, uit 1901. Jan Pietersz. Coen, de grondlegger van N eerlands macht in het Oosten, is meermalen het onderwerp van een "ansicht" geweest. Hierbij horen ook enige echt .Jristorische" kaarten, opzettelijke reprodukties van oude gravures of tekeningen, Een edel tegenstander als pangeran Dipa-Negara mag hier evenmin ontbreken, als onze grote tegenspeler Th. St. Raffles, de stichter van het ons ontfutselde Singapore.

Daarna toont een aantal kaarten, hoe Nederland tot op zekere hoogte met zijn overzee's gebied heeft meegeleefd, dus: Indie in Holland. Dit worden dan plaatjes van monumenten, exposities, kunst, maar ook van Indische restaurants.

Dan gaat de reis naar Jan Oost, hetzij per stoomboot van een der grote maatschappijen, de S.M.N. of de R.L., dan weI door de lucht met de eerste luchtvaartpioniers. Hierbij sluiten transport en toerisme in Indie zelf aan, van Kees de Tippelaar in 1865 tot de eerste auto's omstreeks 1905. Ook telefonie met of z6nder draad komt ter sprake.

In Indie beijverde iedereen zich om het "gezag hoog te houden", ook al had men nog zoveel op de gezagdragers zelf aan te merken. Vandaar dat vervolgd wordt met een monument voor koningin Wilhelmina, reeds tijdens haar leven

opgericht. Dan komt de Landvoogd, zijn paleis, zijn tuin, zijn reizen en eindelijk ook zijn graf. Slechts een enkele kaart laat iets van de lagere Europese gezagsdragers zien. Niemand vond ze iets opmerkelijks, en dus kwamen ze zelden op kaarten. Wei de "piekeniers", ouderwetse ordebewaarders op blote voeten. Meer is er te zien van het K.N.I.L.: parade en wat dies meer zij,

Vaak stelt men bij ons zich de Indischman voor als een luchtig gekleed levensgenieter, die loom hangend in een schommelstoel onder een schaduwrijke palmboom zich door "slaven" van velerlei gekoelde alcoholica liet voorzien, afgezien nog van Oosterse bajaderes die voor verstrooimg zorgden. Dit is een afschuwelijk misverstand!!

Er werd in de Oost hard, heel hard gewerkt, en daarvan getuigen de volgende kaarten, gewijd aan handel, landbouw en industrie, dus: handelskantoren, winkels, ondernemingen, olieboringen en werkplaatsen.

Eindelijk komt de tropische mens zelf aan de orde: zijn huis oud en nieuw, zijn hotel, zijn bedienden, zijn school en het onvermijdelijke "kerkhof', waar menige bloem voortijdig in de knop gebroken ligt, ten gevolge van het zware klimaat en het zware leven.

Daarna komen wat luchtiger onderwerpen: Oranjefeesten, jaarmarkten, de sport, in al haar verscheidenheid: races, zwemmen, tennissen, jagen.

Velen ontgaat, dat er in de hitte ook nog gestudeerd werd en

dat er echte wetenschappelijke ontdekkingen werden gedaan, zelfs een Nobelprijs verdiend. Dat begon al met de blinde ziener Rumphius, wiens graf door gouverneur-generaals geeerd werd. Dank zij onze oudheidkundige studien en onze restauraties van oude tempels, is aan de Javanen opnieuw een verleden geschonken, waarop zij thans terecht trots zijn. De klandestiene invoering van de kinateelt bewees niet slechts Indonesie een grote dienst, maar ook de ganse wereld.

Zelfs in Indie, waar men er vlak bij zat, was de belangstelling voor het werk van Missie en Zending zeer ongelijk, hoe groot ook vaak de invloed dier organisaties ook buiten de kring der bekeerlingen was. Men vergete niet, dat het gedrag en optreden van brave, wat burgerlijke, maar onbaatzuchtige lieden de Indonesiers soms een andere indruk van het dynamische Westen schonk, dan planters ofkolonialen deden.

Het slot der verzameling is charitatieve arbeid, zorg voor de vele blinden, voor de talloze slachtoffers der crisis die in de dertiger jaren ook Indie teisterde, doch de bevolkingsgroepen niet verdeelde, maar aaneen smeedde, helaas niet hecht genoeg, om de J apanse vuurproef te doorstaan.

Nog enige toelichting voor de lezers en bekijkers van dit boekje.

Vooreerst wordt excuus aangeboden voor zulke ouderwetse termen als: Inlanders, Indie, Batavia, Weltevreden, Koningsplein; voor: Indonesiers, Indonesia, Djakarta (weer modem),

Medan Merdeka enz. Dit is nu eenmaal een verzameling van ouderwetse kiekjes en daarbij horen ook ouderwetse narnen die voor de oudgasten het duidelijkst zijn.

We hebben gemeend zo veel mogelijk bij iedere kaart de uitgevers te vermelden. Dan kan men zien, wat een bont gezelschap deze vorrnen.

Bij sornrnige kaarten is de voorstelling veel ouder dan de uitgave. Dit komt door het strafloos nadrukken uit oudere boeken. Maar daardoor zijn er atbeeldingen bij, die antieker zijn dan de eerste Indische kaarten.

Veel dank ben ik verschuldigd aan het "Koninklijk lnstituut voor Taal- Land- en Volkenkunde", thans gevestigd te Leiden. Haar secretaris stond mij toe uit haar rijke verzarneling te mogen putten.

Wie uitvoeriger wil lezen over oude lndische kaarten, dan in deze inleiding kon geschieden, die sla het nummer van 30 september 1969 van Tong Tong op, .Jiet enige Indische blad ter wereld", Daar zal hij een artikel vinden over "Kartoe Pos Gambar", oftewel: "prentbriefkaarten".

Van harte hoop ik, dat niet slechts oudgasten, maar ook "baren" dit gerecht naar meer zal doen verlangen. Indie was soms een raar, doch ook wei een heel wonderlijk land!

De verzamelaar en beschrijvet

DE UITGESTREKTHEID VAN NEDERLANDSCH OOST·INDIE.

DE NED.-INDISCHE KOLONIEN UITGEMETEN OP DE KAART VAN EUROPA.

Oost-Indie, even uitgestrekt als Europa, aangeboden door de Kon. Vereeniging "Onze Vloot", ter onderstreping van het belang ener krachtige zeemacht.

7

8

I

I I

I

i i



I I

:

I

I

I

!

l-

'--------------------------_.

''--/

De "Eerste Schipvaert" naar Indie in 1596 naar een fantasietekening van Jo Spier, ten bate van de zomerpostzegels. Ret juist-getekende Iaat- J 6de-eeuwse oorlogsschip der V.O.c. (vlag!) wordt door 11 kane's met "lndianen" begroet, die meer op negers lijken. De Hollander is echter paraat, zie de hellebaarden. (Uitg. der Zomerpostzegels. Sociale en culturele zorg).

H. P'.II1idts. P'ir.xit

[144 SECTlOIl DES PRYS.BRS - DE CORNELIS DE HOUTMRII R BR TRM dRVR

Comelis Houtman verschijnt met gevolg voor de Rijksbestuurder van Bantam 1 juli 1596. Wandschildering door H. Paulides in het Nederlandse paviljoen op de Koloniale Tentoonstelling te Parijs. Verbrand juli 1931. (Braun & Compo Imp. Editeurs-Concessionaires. Paris- France).

9

De vlietboot "De Halve Maen", zoa1s hij in sept. 1909 op de Hudsonrivier zeilde, Het scheepje, een nauwkeurige kopie van de bodem van kap. Hudson, die drie eeuwen eerder voor de V.O.C. de naar hem genoemde rivier ontdekte, werd aan boord van een Holland-Amerikalijner gehesen en aan Amerika aangeboden. Daarna ging het door verwaarlozing ten gronde. Het originele vaartuig maakte na 1609 nog verschillende reizen in Oost-Indie, (New York Hudson Fulton Celebration).

Geen echte prentbriefkaart, maar een medische reclamekaart n.a.v. Coen's beroemde woorden, waarbij aangeknoopt wordt met: Voor dispereeren ook nu geen aanleiding! Valeriana-Dispert brengt rust en slaap en daardoor opgewektheid en energie enz. Coen's portret is ontleend aan F. Valentijn's Oud en Nieuw Oostindien dl. IV, p. 271, en gaat, wat de kop betreft, terug op een portret, eertijds in het Paleis te Weltevreden.

b b· 't' "

H ?? en e lspereert me ...

N°15. Stichting 'van Batavia, 161~

loek Jan Pieterszoon Coen.

Op 30 mei 1619 veroverde de G. G. Jan Pietersz, Coen Djakarta en stichtte aan de overkant van de grate rivier Batavia. Met zijn geharnaste cavaleristen en massieve gebouwen is de voorstelling wat fantastisch, 330 Jaar hield de naam Batavia stand, toen keerde de oude naam terug. Reclamekaart der LevensverzekeringMaatschappij R.Y.S. te Rotterdam, vandaar het stempel R.Y.S. in de wolken.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek