Nieuwdorp in oude ansichten

Nieuwdorp in oude ansichten

Auteur
:   J. de Ruiter
Gemeente
:   Borsele
Provincie
:   Zeeland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-0370-1
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Nieuwdorp in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Nieuwdorp is een van de jongere dorpen in Zuid-Beveland, omdat het werd gesitueerd in een nieuw bedijkte polder. Op 1 oktober 1641 namen de gezamenlijke ambachtsheren van 's Heer-Arendskerke het wijze besluit "omme metter hulpe Godts" de grote zandbank en schorrenpartij "De Westkraaijert" tot "eenen vaste corenlande" te maken. Twee jaar later werd de ringdijk gesloten en konden de ambachtsheren zich 1102 gemeten land rijker noemen. Evenals te Borssele werd direct een plaats bepaald waar een nieuw dorp moest komen, zodat we gevoeglijk kunnen aannemen, dat de eerste stulpjes in 1642/43 werden neergezet en een eerste aanzet vormden voor ,,'t Nieuwe Durp",

De eerste keer dat er iets schriftelijk werd medegedeeld over Nieuwdorp, vinden we in een rekening uit 1719 - dus jaren na de stichting - waarin we kunnen lezen, dat aan Pieter Bost t 2 was betaald voor het schoonmaken van de dorpsvate.

Dat het in die tijd maar een schamele verzameling huizen betrof, kunnen we leren uit een gedrukt stuk uit 1722, waarin wordt vermeld dat er toen nog geen kerk en geen school was, zodat de inwoners op 's Heerenhoek waren aangewezen. Toch kwam er zo langzamerhand wat meer vertier in het dorp. Er werd een haven aangelegd (1743) en elk jaar met Sint-Jan vierde men kermis.

In 1816 verzochten de 400 inwoners of ze een zelfstandige gemeente mochten vormen, doch dit verzoek werd afgewezen. Nieuwdorp heeft het dan ook nooit tot een zelfstandige gemeente kunnen brengen. Eerst bestuurd vanuit 's Heer-Arendskerke, is het op 1 januari 1970 met nog veer-

tien andere Bevelandse dorpen samengevoegd tot de gemeente Borsele.

Bij de samenstelling van dit fotoboekje is regelmatig gebruik gemaakt van de plaatsbeschrijving van Nieuwdorp, zoals deze voorkomt in het boekwerk van de heer A. de Smit: "De burgerlijke en kerkelijke geschiedenis Van 's Heer-Arendskerke".

Er zijn ook veel gegevens opgetekend uit de mond van de echte geboren en getogen Nieuwdorpenaren, doch het blijft slechts een greep uit het vele materiaal. Het is voor de meeste mensen een terugblik naar het verleden, een herkenning van de "goede oude tijd", een periode van geluk of misschien juist van ongeluk. Men ziet weer vrienden die al lang waren vergeten of familie die is uitgezwermd over de hele wereld. Men herkent wellicht weer situaties of herinnert zich weer het verhaal van de twee jongetjes, van wie alleen de klompjes kwamen aandrijven aan de dijk. Kortom, aan de hand van de series foto's dwalen we door een echt Zuidbevelands dorp met een hechte gemeenschap. Men kende elkaars families, hun afkomst en hun maatschappelijke kwaliteiten. Zo ontstond het volgende gedicht gedurende de zware arbeid op het land, wanneer lange rijen landarbeiders "bie 't peeên deurslaen of 't wieên van de juun" elkaar de nieuwtjes van Nieuwdorp vertelden.

A is van Antwerpen in tabak en sigaren B is van Baaien in linnen en garen

C is Cent (Traas) de lantaarnopsteker

D is Dirk, zijn pijpje gaat zeker E dat is Eduard, groot en sterk F is Floris de koster der kerk

G is Geert, die schildert zo goed

H is Huige, die in agosie (handel) doet I is Izaäk, doet zijn werk met plezier J is de Jager de dorpsrentenier

K dat is Karel, hij maakt menig toer L is Lanus de bokkeboer

M is Mina die gaat met de pak

Nis Nee1tje die houdt van 't gemak o is Otte de timmerman

P is van de Plasse, die maakt er wat van Q is Quinten die gaat trouw ter kerk

R is Remeijn, die rust van zijn werk

S is Sim on, verkoopt el bij de cent

T is Traas, wie kent niet die vent

Uis (H)Ubrecht die pakt een rat met de hand V is Verrnue, die heeft heel wat land

W dat is Welleman, die koopt aldoor

X is een letter, komt bij ons niet voor

Y is van Ykeren, hij maalt voor een cent Z is Zakker (Zacharias) in vuulte bekend

Een gedicht dus waarin de handel en wandel van menig Nieuwdorpenaar werd uitgemeten. Overigens zijn ook in andere dorpen wel zulke verzen verschenen. De letters of namen tussen haakjes zijn een verduidelijking van de schrijver.

Bij het samenstellen van dit boekje is het volgende systeem gevolgd. De series uit een bepaalde tijd zijn zoveel mogelijk bij elkaar geplaatst, zodat een totaal beeld wordt verkregen van het dorp in een bepaald jaar, een paar jaar later gevolgd door een fotografische rondgang van een andere fotograaf, die bijna dezelfde standpunten inneemt. Alleen de inwoners die erop staan zijn wat ouder geworden en er is een aantal nieuwe gezichten bijgekomen. Daar tussendoor vinden we dezelfde mensen terug tijdens dorpsfeesten, op schoolfoto's of aan de arbeid. Ook de verenigingen ontbreken niet. Een enkele keer zijn de figuren op de ansichtkaarten of foto's niet duidelijk te herkennen, terwijl op andere de groep te groot is om alle namen duidelijk te vermelden. Soms wordt alleen een verhaal verteld over een gebouw of een bepaald persoon, hetgeen er hopelijk toe heeft bijgedragen juist een beeld te scheppen uit die dagen. Want de Nieuwdorpenaren hebben zelf dit boekje gemaakt, zij hebben het fotomateriaal aangedragen en de gegevens verstrekt. Schrijver dezes heeft slechts geluisterd en genoteerd wat er werd gezegd.

Ten slotte wil ik dankzeggen aan de heer Jan Koole, die als contactpersoon heeft gefungeerd. Mijn dank gaat ook uit naar Kees en Ma Traas-Kieboorn, naar Chris Melse en zijn vrouw, naar Marinus Slabbekoorn, naar Jaap de Kok en Jo DekkerWelleman, beiden uit Goes maar geboren Nieuwdorpenaren, en verder naar een ieder die foto's en/of kaarten in bruikleen heeft afgestaan.

" >

~ s

I ~ UWDO -< P ~ School

L;7v-df- CJ~.~-d .Je~

1. De eerste serie van vier kaarten is het oudst bekende fotomateriaal uit Nieuwdorp, gemaakt in 1902 of 1903. De opdrachtgever was bakker J. Dronkers, die later verhuisde naar's Heerenhoek. Zijn zaak werd voortgezet door P. de Schipper. De kinderen op de achtergrond zijn niet herkend, omdat de foto vaag is. Wie van hen nog in leven is, heeft de tachtig reeds ver overschreden.

NIEUWDORP

Pastorie

2. Op deze kaart zijn herkend: Jane Dronkers, Ma Kieboom, Pietje van de Plasse, Pauwtje Dekker en, geheel rechts, Piet Kieboom. Zoals u ziet is het merendeel van de meisjes nog in klederdracht. Links heeft een van de meisjes een zogenaamde "schommantel" aan. Dit was een kledingstuk van wol, dat van binnen met blauw was gevoerd. De kwaliteit was natuurlijk afhankelijk van het loon dat vader verdiende. Het grote huis op de achtergrond werd in die tijd bewoond door ds. J.H. Donner, die predikant van de Gereformeerde Kerk was. Links is nog juist iets van het kerkgebouw zichtbaar. De consistorie is in later jaren afgebroken en naast de kerk gebouwd, waardoor het gebouw kon worden uitgebreid.

NIEUWDORP

3. Links is nog juist een stuk van het geveltje van de evangelische kerk te zien, daarnaast het postkantoor en dan het kleine huisje van Baayens, die daar een winkeltje in kruidenierswaren dreef. Het grote gebouw is de gemeenteschool met daarboven de woonvertrekken van meester Duivewaardt, die reeds in 1867 hier werd benoemd en tot 1909, het jaar van zijn overlijden, hoofd der school was. Op de achtergrond ontwaren we de herberg van Hendrik Modderkreeke met rechts de bakkerij van Maarten Steketee en links het huisje van Johannes Maat.

A
~
~ ~
E
"
0

-".
~
"
~
s
v
~

NIEUWDORP 4. Breeduit en met de handen in de zak staat hier de Nieuwdorpse jeugd de fotograaf aan te gapen. De twee grote jongens in het midden heten Wouter Mol en Piet Meeuwse. Verder ziet men hier het brandspuithuisje en het arrestantenlokaal, die later gelukkig beide werden afgebroken.

5. Deze foto is gemaakt in 1904 voor de christelijke lagere school. Het is geen officiële schoolfoto, vandaar dat er geen onderwijzer op voorkomt maar wel enkele volwassenen. Men moest wel bijzonder goed stilstaan, want één beweging en je was een wazige vlek. Enkele kinderen zijn herkend en we noemen als zevende van links met baret, Johannes de Jager, een eindje verder staat Jan van Antwerpen, met zijn arm op de schouder van Jan de Jager, naast hem, met de twee krukken, Simon Melse en met de mand aan de arm is Adriaan Korstanje. Met de handen samengevouwen over zijn buik kijkt het latere schoolhoofd van de christelijke school, Chris Melse, met enige achterdocht naar de handelingen van de fotograaf. Op de achtergrond houdt veldwachter Toon van de Plasse een oogje in het zeil. Geheel op de achtergrond is Gilles de Jager even van zijn lapje grond achter de school komen kijken. De rijwielhandelaar rechts vindt "Fongers" de beste fietsen, zo blijkt uit zijn reclamebord boven de deur.

6. Nog diezelfde zomer werden de statige olmen aan de dijk (tegenwoordig Lewedijk) gerooid. Slechts twee lindebomen bleven over. Later moet er nog een zijn gesneuveld, want tegenwoordig staat er maar een boom meer.

7. Dit is het huis van kleermaker Adriaan van Antwerpen, beter bekend onder de naam van Kaketoes. Links staan Wilhelmina en Jacoba Noels en in de deuropening staat Aarnoud Huiszoon, de schoonvader van Adriaan die in het midden staat achter zijn dagelijks gereedschap, met rechts van hem zijn vrouw Neeltje. Voor hen zien we hun beide zoons Jan en Aarnoud, die beiden naar Amerika zijn geëmigreerd.

8. De centrale figuur hier lijkt Gillis de Jager, met een sigaar in de mond en zijn handen in de zak. Naast hem staat zijn huishoudster Jaantje Goedegebuure. De jongen met zijn handen voor de borst is Bram Baljé en rechts bij het brandspuithuisje staat de vrouw van Cent Traas, Mina van Antwerpen. Cent zelf was waarschijnlijk, omdat de deuren open staan, bezig met het oppoetsen van de brandspuit. Veldwachter Toon van de Plasse houdt ook hier een oogje in het zeil. Geheel op de achtergrond, in de deuropening, staat Priene Boone, de vrouw van winkelier Lein Vreeke. Lein verkocht onder andere "Van Houtens cacao", zoals duidelijk op het raam te lezen valt. Ten slotte is de boerin links Betje de Ruiter, de weduwe van Steenblok.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek