Nieuwpoort in oude ansichten

Nieuwpoort in oude ansichten

Auteur
:   W.A. van der Hoff
Gemeente
:   Liesveld
Provincie
:   Zuid-Holland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-3316-6
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Nieuwpoort in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

IN LEIDING

Zestienhonderd, een jaartal dat vrijwel iedereen zal kennen, slag bij Nieuwpoort. Het heeft echter niets te maken met het Nieuwpoort waarover het in dit boekje gaat. Het Nieuwpoort van het bewuste jaar en de bewuste slag ligt in het zuidwesten "an Belgie, aan de Noordzcc. En ons Nieuwpoort, het kleinste stadje van Nederland door een zeker schrijver genoemd, ligt aan de rand van de Alblasserwaard langs de Lek, schuin tegenover de zilvcrsmedenstad Schoonhoven.

Al is Nieuwpoort dan een van de kleinste steden van Holland, het heeft een roemruchte geschiedcnis die zich kan meten met die van menige grote stad. Deze twee bladzijden van de inleiding zouden geheel z ijn te vullen met het opsommen van alle schrijvers en titels van de boeken waarin melding wordt gemaakt van Nieuwpoort en waarin een of rncer bladzijden zijn gewijd aan zijn geschicdenis. Tot een apart boek, geheel gewijd aan de historic, is het echter nooit gekomen, al is de tijd niet ver meer dat dat zal gebeuren. In dit voorwoord moe ten we volstaan met het citeren van slechts enkele belangrijke gebeurtenissen uit de geschiedenis van Nieuwpoort. Nieuwpoort behoorde in de veertiende en de vijf'tiende eeuw oorspronkelijk tot het decanaat Infra Yselam et Leccam (dat is: beneden IJssel en Lek). Geheel Holland stond in die dagen nog onder de controle van de Rooms-Katholieke Kerk en ook het bestuur van Nieuwpoort werd vanuit het aartsbisdom Utrecht geregeld. In het jaar 1283 kreeg Nieuwpoort stadsrecht. Volgens dit toen uitgegeven stadsrecht blijkt Herbaren de Monte heer te zijn geweest van het westelijk gedeelte van de stad Nieuwpoort, Ons Nieuwpoort was een zogcnaamd hccrlijkheidsstadje, een "stad" met een eigen bestuur en gerecht, bestaande uit een schout en schepencn, met een stadsvrijheid en met zekere economische bedrijvigheid, aldus de oorkonde van stadsrecht uit 1283.

Van het feit dat Nieuwpoort in de dertiende en de veertiende eeuw al bestond, is in het miniatuurstadje geen spoor rneer te vinden, Van de twee oudste gebouwcn die het heeft, dateert het gemecntehuis volgens het jaartal op de voorgevel van het jaar 1697 en de hervormde kerk is gebouwd omstreeks 1420.

Van oorsprong was het een laag gebouw met een lage vierkante toren; in 1774 kwam er een nieuwe voorgevel in. Vermoedelijk is de toren in dat jaar afgebroken en niet meer opgebouwd. Ook wordt verondersteld dat bij deze nogal ingrijpende restauratie het kerkgebouw enigszins kleiner is geworden. Bij recente herstellingswerkzaamheden zijn namelijk onder het kerkplein restanten van fundamenten gevonden waarop nog eens twee binnenpilasters gestaan kunnen hebben. Verder zijn er nauwelijks panden van grote historische waarde te vinden. Hier en daar rijs t er wei tussen gewone nieuwe huizen een oud geveltje, soms wei een typisch; enkele huizen hebben nog wei een gevelsteen, die aan een bestemming of een bedrijf herinnert. Eertijds moet Nieuwpoort veel walvisvaarders geteld hebben, maar ook over hen is niets typisch meer te vinden.

Het pittoreske is het haventje met het stadhuis, meer nog het gezicht op het stadje van buitenaf als men het achter de wallen verscholen ziet. Die wallen zijn er nog als enig overblijfsel van vroeger. Nadat ze sinds 1816 geen defensiefunctie meer hadden, zijn ze in 1826 in opdracht van de gemeente voor een groot gedeeIte gesloopt. In de jaren 1974-1976 zijn de wallen weer teruggebracht tot de toestand van 1673, de tijd waarvan ook het bijgaande kaartje dateert. De vesting telde zes bastions en een enke1e poort. Die poorten zijn echter ook verdwenen. Als men de geschiedenis nagaat, is dat geen wonder, want Nieuwpoort heeft hct altijd zwaar gehad, altijd in de hoek gezeten waar de slagen vielen. Heel vroeger was er veel handel, waren er branderijen en oliemolens en daaraan had het mede stedelijke voorrechten te danken. "Een stadtje dat veele rampspoeden te verduuren hadt", zegt een oude kroniek. In 1402 nam Arkel de stad stormenderhand in uit wraak op Willem van Beieren. In 1489, in de oorlogvan HoIland tegen Utrecht en Gelderland, werden de poorten atgebroken en de wallen geslecht. In 1514 woedde er zulk een hevige brand, dat Sciverus zegt: "De stad verbranddc." Nauwelijks weer enigszins aan het herleven, werd zij in 1517 door Gelderland overvallen en geplunderd. En in hetzelfde

jaar verwoestte een brand zoveel, dat er slechts zes huizen bleven staan. In 1524 werd Nieuwpoort driemaal door de Gelderscn ingenomen en geplunderd ...

Daarna was heel begrijpelijk de animo om Nieuwpoort te pIunderen er blijkbaar uit. Na enige jaren rust werd dan ook aan de keizer verzoch t om vrijstelling van belasting te verkrijgen en toen na een aantal jaren de bedrijvigheid terugkeerde, vernielde opnieuw een brand in 1568 ruim vijftig huizen. Toen was vrijstelling van belasting zelfs onvoldoende, maar was er subsidie nodig voor het opbouwen van poorten, wallen en graehten. In 1673 werd het danig versterkt, zoals reeds eerder verrneld. Doch ontwikkeld tot ecn bedrijvige stad heeft het zich nooit, maar stad, de kleinste stad van Holland, bleef het toch.

We leven in een tijd die blijkbaar van heimwee naar het nabije verleden is vervuld, Het ene ansichtkaartenboekje na het andere rolt van de drukpersen, Ook in Nieuwpoort ontstond behoefte aan een dergelijke uitgave. Het was echter niet eenvoudig om 'Ian geschikt fotomateriaal te komen of de daarbij behorende gegevens te verzamelen. Dank zij de enorme inzet van oud-wethouder A.G. Slob aan de Binnenhaven, die voor al de oude foto's zorgde en uit wiens herinnering vrijwel al de gegevens in dit boekje zijn ontsproten, is "Nieuwpoort in oude ansichten" thans gerealiseerd, Vele middagen en avonden hebben we bij de heer Slob en zijn vrouw doorgebracht om onder het genot van een kopje koffie of thee te spreken over "De Poort" en zijn bewoners van vroeger en nu, Wij zijn hem aile dank verschuldigd, want zonder zijn hulp was dit boekje niet tot stand gekomen.

Het zal kunnen gebeuren dat u fouten of onjuistheden in de onderschriften of in deze inleiding tegenkomt of bent gekomen, hetgeen zeker nie t is uitgesloten, daar wij steeds moesten afgaan op dat wat ons werd verteld of wat wij lazen in geschriften. Wij verzoeken deze eventuele onvolkomenheden aan de heer Slob of de auteur rnede te delen.

Ten slotte spreken wij de wens uit dat u veel lee~- en kijkgenot aan dit boekje zuIt beleven.

Nieuwpocrt, West Hoofdstraat

1. Vanaf het Schoonhovense veer is het nog een aardige wandeling naar het stadje Nieuwpoort. Via de Veersedijk komen we de Hoofdstraat binnen. Bij de eerste huizen blijven we even staan om eens rustig rand te kijken en aile indrukken op ons te laten inwerken. Het ziet er allemaal erg fris uit, ondanks het feit dat de weg niet is geplaveid; in een natte tijd zal dat wel anders zijn geweest. De elektriciteit, die in 1921 werd aangelegd, is nog bovengronds, getuige de mast met bedrading. Pas in de jaren zestig zou deze in de vorm van een kabel ondergronds worden. De fraaie iepen links zouden in de jaren dertig ten prooi vallen aan de iepziekte. Het huis van de weduwe Vuijk en de boerderij van Van Harten lijken verlaten. Het huis links is van vader Van Harten, dat hij heeft laten bouwen toen zijn zonen het boerenbedrijf voortzctten. Daarnaast bevindt zich een bakkerij, die werd gebouwd door bakker Rietveld.

2. We zijn het westelijk gedeelte van de Hoofdstraat wat verder ingelopen. Op OIlS gemak bekijken wij de aparte gevel van dit woonhuis, In de negentiende eeuw diende dit als dokterswoning. Toen woonde er de arts Duitshof, die op tragische wijze aan zijn levenseinde kwam. Daarna woonde er de familie Den Besten, Begin 1900 vestigde de vrouw van schipper Boer er zich met een winkel in koloniale waren en klompen. Later zou er de slijterij van Renes in komen. De tuin links van het huis zou met het fraaie hek na de Tweede Wereldoorlog plaats moeten maken voor nieuwbouw en uitbreiding, Voor het hek staan Thijs en Boudewijn Boer, de jongen met de nets is Leen Boer. Vader Boudewijn Boer en zijn echtgenote staan bij de in gang van hun 11Uis. Voorts werden nog herkend: Dirk van Mecrkerk, Willem Maasland (met de schort aan, want hij werkte bij een sigarenmaker) en helemaal achteraan, met witte schort, Alida Groen.

it . S. & W. Ii. ,aD COlt. Scb~onhom. ~~. 3H

xrsr WPOOR'l'.

3. Aehteromzien met weemoed. We hebben ons omgedraaid en kijken in de richting van de Veersedijk, vanwaar we zijn gekomen. Tal van zaken vallen ons daarbij op: in zeventig jaar tijd (de opname dateert van voor 1908) is er zeer veel veranderd, vooral omdat er veel verdween. Zoals bijvoorbeeld het mooie gietijzeren hek, waar nu de inrit van een garage is. Het huis daarnaast, dat werd bewoond door de weduwe Pietemeu (Pietje Vermeulen), is nu een onderdeel van meubelzaak Van der VIist. In het huis waar we in de verte tegenaan kijken woonde toen de familie Voormolen. De timmerwerkplaats was toen nog aan die zijde van de Hoofdstraat. Men had tevens een houthandel; er werd geleverd aan de timmerlieden uit de Alblasserwaard. Van de toesehouwers werden er sleehts twee herkend: cafehouder Huib Baron en Jan Baron. De andere twee heren waren waarsehijnlijk cafebezoekers, die ook graag werden gekiekt,

4. Deze afbeelding, daterend van het begin van de jaren dertig, werd gemaakt vanaf het midden van de Dam voor het raadhuis. We kijken in het westelijk gedeelte van de Hoofdstraat. Op de hoek rechts, bij het cafe van Baron, heeft de landelijke wielrijdersbond (A.N.W.B.) reeds een richtingwijzerbord geplaatst met daarop plaats en afstand. De hondekar van melkboer Van den Bosch, die aan de Buitenhaven woonde, staat bij het cafe voor de deur. Deze ontspanningsgelegenheid was voorzien van biljart, waar het mannelijk gedeelte van de Nieuwpoortse bevolking zich meten kon in de kunst van het biljarten. Het pand links is het in 1930 gebouwde postkantoor, dat tot 1970 als zodanig heeft dienst gedaan. De kantoorhouder was Jan Baron Jbzn. en Louw Roth was de postbesteller. Midden op straat loopt, met stok, Covert Slob Sf. (over/eden in 1935).

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek