Noordgouwe in oude ansichten deel 1

Noordgouwe in oude ansichten deel 1

Auteur
:   Dies Viergever
Gemeente
:   Schouwen-Duiveland
Provincie
:   Zeeland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-4603-6
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Noordgouwe in oude ansichten deel 1'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Nadat al van verschillende dorpen op Schouwen-Duiveland in de landelijke serie boekjes "in oude ansichten" een of meer deeltjes zijn verschenen, is er nu een deeltje over Noordgouwe aan deze reeks toegevoegd.

Ret dorp Noordgouwe, gunstig gelegen in een fraaie omgeving midden op het voormalige eiland heeft noch van de oorlogsinundatie in 1944-1945, noch van de watersnoodramp in 1953 vee I geleden. Beide keren bleef het hier droog of nagenoeg droog. De eerste keer - dat was dus in 1944 - werd het door de bezetters droog gehouden omdat ze hun gewonde soldaten in het hier toen gevestigde ziekenhuis onderbrachten. In 1953 werd bijna geheel Schouwen-Duiveland overstroomd en of schoon er ook wat water in de Noordgouwepolder is gestroomd, kon dat er snel weer worden uitgepompt.

Noordgouwe was nooit rijk aan historische gebouwen, maar wat er was, is nu nog aanwezig. Dit in tegenstelling tot de ons omringende dorpen, waar wel veel verloren is gegaan.

Wat op de hier volgende bladzijden is beschreven en deels is afgebeeld is dan ook voor een groot deel nog aanwezig. Voor nieuwe en komende genera ties is het beslist interessant om er kennis van te nemen. Ook de ouderen van ons dorp zullen zich bij het zien van de plaatjes en het lezen van de teksten voldoende realiseren dat er in de loop der jaren ontzettend veel in hun dorp veranderd is. Dit laatste natuurlijk in zowel gunstige als ongunstige zin. Op cultureel gebied is er de laatste decennia een zekere verarming opgetreden.

De mobiliteit van de dorpelingen is tegenwoordig natuurlijk niet vergelijkbaar met vroeger. Afstanden zijn nu niet meer belangrijk, maar vroeger bleef alles beperkt tot het eigen dorp. Mede hierdoor kwam men er vanzelfsprekend ook vlugger aan toe om samen dingen te ondernemen en dat was natuurlijk een goede zaak. De schaarse vrije tijd werd positief besteed en dat werkte de saamhorigheid in de hand. Dat wil echter geenszins zeggen dat die ouwe tijd ideaal genoemd kan worden want het tegendeel is waar.

De tweede helft van deze eeuw is voor de ouderen en vanzelf ook voor de jongere generatie vooral op het materiele vlak veel beter dan de eerste he/ft, toen er vooral in de arbeidersgezinnen veel armoede heerste.

Wie de komende bladzijden met aandacht bekijkt en de onderschriften bij de afbeeldingen goed doorleest, zal niet aan de indruk kunnen ontkomen dat veel speurwerk is verricht om alles te boek te stellen. Zonder de hulp van vee I vrienden en kennnissen was dat uiteraard niet mogelijk geweest. Iedereen hartelijk dank daarvoor! Ondanks al die hulp ben ik me bewust van de onvolledigheid en of tekortkomingen, maar niettemin hoop ik er bij de samenstelling in geslaagd te zijn om een globaal overzicht te geven hoe het hier vroeger was en hoe ons dorp er in vroeger jaren uitzag. Ten slotte hoop ik dat u aan het boekje veel genoegen zult beleven.

1. Vroeger was Noordgouwe een zelfstandige gemeente en het is gelegen in de gelijknamige polder (566 ha) en het dorp telde in 1866 zo'n 725 inwoners. Tot het grondgebied van Noordgouwe behoorde ook een aantal kleine poldertjes, die ten zuiden van het dorp lagen. Ook het in de richting van Zierikzee gelegen gehucht Schuddebeurs behoorde tot de herindeling van de gemeenten op Schouwen-Duiveland in 1961 tot het grondgebied van Noordgouwe. Thans maakt zowel Noordgouwe als Schuddebeurs deel uit van de nieuw gevormde gemeente Brouwershaven. De naam Noordgouwe is afgeleid van de "Gouwe", het vroegere water tussen Schouwen en Dreischor.

Ontstaan

In het jaar 1374 werden de schorren en slikken ter bedijking uitgegeven en daaruit is het tegenwoordige dorp Noordgouwe ontstaan. De bedijking werd verricht in opdracht van Willem de Hond Wittelenzoon, rentmeester van Jan van Chatillon, graaf van Blois, en bezitter van de heerlijkheid Dreischor.

Noordgouwe werd een aparte heerlijkheid, maar als rechtsgebied viel het uiteen in Noordgouwe Beoosten Steene, dat tegen Dreischor aanlag, en Bewesten Steene, dat grensde aan de polder Schouwen. De grenspalen, die men vroeger op diverse plaatsen in de Noordgouwepolder aan kon treffen, waren dus geplaatst op de plaats waar vroeger de Gouwe stroomde.

In het rechtsgebied Beoosten Steene kon men tegen vonnissen, door de schepenen van Noordgouwe uitgesproken, in hoger beroep gaan bij de vierschaar van het naburige Dreischor. Voor Bewesten Steene werd dat recht door de baljuw van Dreischor en Zierikzee voortdurend betwist. De rechtsverschillen zijn echter in de 18e eeuw afgeschaft.

Tot de Franse tijd werd in Beoosten Steene, evenals in Dreischor, gemeten met de Blooise of Zeeuwse roede (=3,62 m) en in Bewesten Steene met de Schouwse roede (=3,73 m), die verder alleen op Schouwen- en Duiveland werd gebruikt. Noordgouwe is een mooi ringdorp en omdat het in een vrij jonge polder ligt is het heel goed mogelijk dat eertijds op het onbedijkte schor al een concentratie van bewoning was. Nevenstaande kaart is een fragment van de kaart van Schouwen- en Duiveland. Deze werd in 1752 meetkundig opgenomen door de ingenieurs D.W. Carel en Anthonie Hattinga en in 1753 uitgegeven bij Isaak Tirion te Amsterdam. Deze kaart is de me est betrouwbare kaart die in die jaren van Schouwen en Duiveland is gemaakt. Vroegerwas het de gewoonte om een gemeente als heerlijkheid aan te duiden. Omdat Noordgouwe al vanaf de bedijking een zelfstandige gemeente was, treft men op deze kaart dus ook de heerlijkheid van Noordgouwe aan. Duidelijk zijn de grenzen van Bewesten en Beoosten Steene op het kaartfragment aangegeven.

2. Komend uit de richting Schuddebeurs kan men het dorp op tweeerlei wijze bereiken en weI via de Kloosterweg en via de Donkereweg. We kozen voor de laatste en we zien duidelijk dat aIleen de westzijde bebouwd is: lintbebouwing, zoals dat heet.

Vanwege de lang gerekte bocht in de weg passen de huizen stuk voor stuk prachtig in het landschap en hebben de bewoners een riant uitzicht over de landerijen.

De naam Donkereweg gaat voor het gedeelte aan deze zijde zeker niet op, want de dag is al ver gevorderd en het licht schijnt allerwege. Helemaal rechts zien we nog een deel van het vroegere ziekenhuis.

3. We zien hier bij het binnenkornen van Noordgouwe de driesprong Heereweg, Zuid- Bosweg, Donkereweg in het jaar 1934. Het is ter plaatse allernaal wat veranderd, maar in vroeger jaren liep de Donkereweg recht op de Zuid-Bosweg. Met het oog op het steeds intensievere verkeer is er na de watersnoodramp bij de herverkaveling een Ius aan de Donkereweg gemaakt, zodat het verkeer weI genoodzaakt is om bij het naderen van de Heereweg snelheid te verminderen,

We kijken recht op de villa "ZonneweeIde" en de Bosweg is nog beplant met mooie knotwilgen.

Groeten uit Noordgouwe.

4. Wat Zeeland betreft is Schouwen-Duiveland het gebied waar tot aan het einde van de vorige eeuw de meeste meekrap werd verbouwd. De meekrapteelt was een eeuwenoude cultuur met het doe I de rode verfstof te winnen, die onder andere gebruikt werd voor de wolververijen. De oudst bekende verordening op het "delven, reeden en keuren van meede" dateert van 23 mei 1443. Een zeer oude cultuur dus!

Het verbouwen van meekrap geschiedde op de meeste kleigronden met succes. De bouwpercelen werden in ruggen geploegd met negen ruggen of bedden op twee Schouwse roeden (7,46 m). In tegenstelling tot andere gebieden van het zeekleigebied van Zuid-West-Nederland, werd de meekrap in Zeeland niet gezaaid maar geplant. Na het delven van de wortels werd het ruwe produkt verder in meestoven verwerkt. Van de vele meestoven die tijdens de meekrapcultuur op Schouwen-Duiveland dienst deden waren in 1882 nog zevenentwintig stoven aanwezig. De hier afgebeelde Noordgouwse stoof Willem III, die in 1863 werd gebouwd, verwerkte in het produktiejaar 1868/69 niet minder dan 125.937 kg wortels. De andere Noordgouwste stoof .Dwars in de weg" bereikte in hetzelfde jaar een produktie van 81.236 kg.

Op de foto zien we links op de voorgrond het deel dat overgebleven is van "de stove" Will em III. De "kouwe stove", die dienst deed als malerij en opslagruimte, was reeds in 1923 gesloopt. Daar werd toen de villa "Zonneweelde" gebouwd. Vervolgens zien we het technisch bedrijf van J. Quartel, waar eerder het schildersbedrijf van J. Verhoef was gevestigd. Verder dan genoemde gebouwen was de Zuid-Bosweg vroeger niet bebouwd, maar zoals op de foto valt waar te nemen, staan ook verderop nog wat woningen. Weer wat verderop ligt tegenwoordig de biologische kwekerij "Zuidbos" , waar groente en kJeinfruit wordt gekweekt. Men is inmiddels begonnen met de bouw van een woonhuis bij de kwekerij. Dat wordt dan Zuid- Bosweg 17.

5. Grootschaligheid is tegenwoordig troef, zeker als het de gezondheidszorg betreft. Kleine en middelgrote zieken- en verpleeghuizen worden of opgeheven, of samengevoegd tot aanzienlijk grotere eenheden. Ook het eilandelijke Zweedse Rode Kruisziekenhuis te Zierikzee werd enkele jaren gel eden in een dergelijk proces betrokken. Wie kennis neemt van de voorwaarden waaronder momenteel dergelijke ziekenhuizen moeten kunnen functioneren willen zij reden tot bestaan hebben, kijkt met enige verbazing naar het miniatuur ziekenhuis, dat gedurende de eerste vijftig jaar van deze eeuw te Noordgouwe in stand werd gehouden. AIleen door ongebreideld enthousiasme en een vrijwel onbeperkte inzet van bestuur, personeel en "supporters" kon die kleine maar nuttige instelling zich zo lang handhaven op ons eiland.

Vergeleken bij de moderne ziekenhuizen van tegenwoordig - doorgaans kolossen van beton en staal, vaak in onpersoonlijke stadswijken of polders" weggedrukt" - doet het complex van het voormalige ziekenhuis te Noordgouwe bijna lieflijk en romantisch aan. Vooral de aanwezigheid van veel groen draagt aan dit vriendelijk beeld in belangrijke mate bij. De initiatiefnemers van destijds hadden bijna geen fraaiere lokatie kunnen bedenken danjuist die schilderachtige wegkruising bij Noordgouwe, waar hoog geboomte het zonlicht ternpert. Wat kon het er mooi zijn in het vroege voorjaar, wanneer de tulpen in bloei stonden. De redactie van de Zierikzeesche Nieuwsbode wijdde er in haar nummer van 11 april 1903 een bijna lyrische beschouwing aan en wekte de lezers op om te voet of per fiets eens naar Noordgouwe te gaan en dan de tulpen bij het ziekenhuis vooral niet over te slaan: De tulpen staan hier en daar in bloei; vooral die bij het ziekenhuis leveren door hare mengeling van kleuren een prachtig gezicht op. En: Zoo Paschen wat lenteweer geeft, zullen fietsers en wandelaars zich niet beklagen, zoo zij een kijkje te Noordgouwe kunnen nemen.

Op nevenstaande ansichtkaart uit 1903 is alles nog kaal, maar dat heeft maar enkele jaren geduurd.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek