Nuland en Vinkel in oude ansichten

Nuland en Vinkel in oude ansichten

Auteur
:   G.H.J. Ulijn
Gemeente
:   Maasdonk
Provincie
:   Noord-Brabant
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-4430-8
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Nuland en Vinkel in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Iedereen die denkt dat Nuland en Vinkel dorpen zijn die weinig veranderden in de loop der tijden zullen bij het inzien van dit boek ontdekken dat het tegendeel hierin wordt aangetoond. We gaan door middel van oude ansichten, foto's en geschriften eens een kijkje nemen in de tijd van onze grootouders, In die tijd leefden deze mensen van de ene dag op de andere en ploeterden op hun grond. Zondags gingen ze op hun schnnst naar de kerk, .Joopens" of met "perd en kar". Hun hele vermaak bestond uit "vastenavond", van "touw int nej speulen" en de kerrnis, Wanneer het te bont werd dan werd door hogerhand ingegrepen. Zo heeft pastoor Antonius van den Boogaert uit Oyen (pastoor van Nuland van 1832 tot 1843) "door zijnen standvastigen ijver bewerkt, dat de buitenkermis op de kruisstraat is afgeschaft, eene kermis die jaarlijks den derden zondag van October inviel en die om den toeloop van verschillende naburige gemeenten tot zelfs van de Maaskant tot vele en groote misbruiken aanleiding gar'. Nuland betekent nieuwland. Volgens een oud verhaal was er een rijke schipper die met zijn schip in nood kwam. "Eindelijck geluckt het hem het binnenwater (de Beerse Maas) in te loopen" zo schreef een geschiedschrijver. In die tijd was de afstand tussen Brabant en Holland net zo groot als de breedte van het kanaal tussen Engeland en Frankrijk. De schipper vond een stuk land waar hij behouden aan wal kwam en hij bouwde daar een prachtige kerk, nadat hij geroepen had "Nu heb ik land". Een andere sage die op Nuland betrekking heeft is die van de stichting van het Bossche kapucijnenklooster. Goyard van Engeland, schepen van 's-Hertogenbosch die in 1602 stierf, was eens met zijn knecht op zijn landgoed te Nuland. Daar zagen zij, dichtbij hen, een monnik die een habijt aan had van de kapucijnen, hij knielde met gevouwen handen alsof hij in gebed verzonken was. Toen ze hem naderden, was hij

plotseling verdwenen. De volgende dag verscheen de monnik weer aan Goyard, Dit heeft Goyard als een teken van de hemel beschouwd en hij liet in Nuland een gasthuis en in Den Bosch een kapucijnenklooster bouwen.

Van 1666 tot 1672 woonde in Nuland Cornelisz Tromp (een broer van Maarten) met zijn zuster Maria zodat zij, als de Beerse overlaat zijn werk weer eens had gedaan, het water nog eens konden zien, Voor hen als zeelui was dat fijn, voor de bevolking niet! Rond 1500 heeft Nuland veel van de Geldersen te verduren gehad. In 1950 heeft de rijksdienst voor oudheidkundig bodemonderzoek opgravingen gedaan in het Heeseind aan de weg die liep van de Schutskooi naar Geffen, daar stond de oudste kerk en tijdens die opgravingen is aangetoond dat de fundering van de dertiende eeuwse rooms katholieke kerk nog aanwezig was. Zeer merkwaardig waren de zeven vloeren die men boven elkaar had aangebracht. Deze schrijft men toe aan de vele overstrorningen die er in de loop der jaren door de Beerse Maas zijn geweest. In 1942 kwam ook voor N uland hier een eind aan toen de Beerse overlaat werd gedicht, In 1740 schreef men het volgende over Nuland:

"Nieuw land, Nuland of Nolland, een en een halfuur ten Noordoosten van 's-Hertogenbosch gelegen, is ene Heerlijkheid, den Here Speelman toebehorende, die bij het Kasteel van Geffen een klein Landhuis heeft, dat egter, door zijne lommerrijke Lanen, digt bewassen wandeldreven, Vijvers en Hagen ten Hoogsten vermakelijk is. Nieuwland heeft maar weinig Huizen. De Gereformeerde kerk die men er heeft, is een treffelijk gebouw". De gereformeerde kerk was de rooms katholieke kerk die in de polder stond en in die tijd niet door de katholieken gebruikt mocht worden.

Ais we de geschiedenis van Vinkel bekijken is november 1884 een

belangrijke datum omdat to en de kapelaan van Nuland als pastoor van VinkeJ werd aangesteld en Vinkel een echte gemeenschap werd. De gemeentelijke indeling van deze plaats is verschrikkelijk want Vinkel is tot op heden (1972) nag steeds over vier gemeenten verdeeld! Toch gaat de geschiedenis van Vinkel verder terug dan 1884. In de twaalfde eeuw woonde er in Vinkel een groep kluizenaars die in deze eenzaamheid God beter zouden kunnen dienen en daarom hadden zij deze verJaten streek uitgezocht. Deze kluizenaars werden met de kluizenaars die aan de Papedijk in Geffen woonden door Winand van Basel in een kloostergemeensehap gebracht. In oude cijnsboeken spreekt men daarom niet van Vinkel, maar van Munnikesvinkel, Het is niet zeker of Winand van Basel eerst in Vinkel een klooster heeft gesticht en dit naar Den Bosch heeft overgebracht of het klooster in Den Bosch heeft gesticht en toen de kluizenaars heeft overgebracht, Het stuk grand waar dit klooster gestaan zou hebben, was tot voor kort eigendom van de Heesche kerk. Deze plek is gelegen (als men van Heesch komt) rechts van de driesprong Loosbroek-VinkelHeesch. In de vijftiende eeuw is er reeds een kapel gebouwd in Kaathoven die in 1535 werd vergroot of vernieuwd, Zij werd aan de H. Cunera toegewijd. Bij het beleg van Den Bosch in 1629, door Frederik Hendrik, werd de kapel vernield maar uit het puin werd zij in 1631 weer opgebouwd. Vanaf omstreeks 1500 werd er in deze kapel zondags een H. Mis gelezen en in 1608 werden er in de kapel zelfs twee missen gelezen, op vrijdag en zondag. Voor dertig gulden en om de drie jaar een ton bier moest de rektor van Middelrode er komen preken. In 1611 werd er weer een H. Mis gelezen, De relikwieen van de H. Cunera werden door toedoen van pastoor J oh. Moors in 1618 naar de kape! gebracht.

Vanaf dat jaar trokken er plechtige bedevaarten naar Kaathoven

01) de zondag voor het feest van St.xIan (24 juni). Toen in 1630 de kerken werdengesloten en in 1631 de priesters werden verbannen werden de relikwieen naar de noodkerk in Bedaf (Uden) overgebraeht. Later zijn ze verdeeld tussen Berlicum en Heeswijk. De laatste bedienaar was Sebastiaan Laurentius Goos van Olmen die in 1636 naar Uden uitweek. In 1648 werd de kape! als school ingericht en in 1878 als woonhuis. Omdat Vinkel zo mooi en rustig was hielden welgestelden uit de omgeving, rond Sl.-Hubertus, grote drijfjachten op hazen, fazanten en patrijzen en hadden ze er hun buitenverblijven.

De Vinkelnaren gingen 's avonds "buurten" en dan kwamen de verhalen los van heksen die op hun bezemstelen dansten en over het tweekoppige paard dat in de maanloze nachten door het ViI-derskamp galoppeerde. Dit paard liet niet toe dat er iemand de Weerscheut passeerde. Verder waren er de verhalen van de wilde katten die zo groot waren als kalveren en zich bij de Nieuwkampse brug over de wetering groepeerden. Het was er levensgevaarlijk. In dit boekje is de tekst kort gehouden en dient aileen om uw geheugen op te frissen. Van de bouwwerken die nu nog te zien zijn heb ik geen afbeelding opgenomen. Bij de samenstelling heb ik veel steungehad van Nulandse en Vinkelse bewoners, Zander deze mens en te kort te doen zou ik toch speciaal willen bedanken de oud-burgemeestervan Nuland Th. Teunissen, de pasta or van Nuland A. van Erp, de pastoor van Vinkel Th. v.d. Elzen en het hoofd van de Vinkelse lagere school C. van Doorn. Om de sfeer van de dorpen goed te kunnen beschrijven heb ik verschillende bijnamen gebruikt, de dragers hiervan zullen daar hoop ik wei tegenkunnen. De fotografen Emiel Bonte nit Berghem en L. v.d. Bergh uit Oss hebben goede afdrukken gemaakt van verscheidenefoto's.

I. Hoe kunnen we onze reis door N uland en Vinkel beter beginnen dan door hem uit te stippelen op een plattegrond van 1867. Wezien de oorspronkelijke kerk nag in de polder staan (die in 1857 is afgebroken) maar oak de andere kerk is reeds aangetekend. We gaan straks vanuit de polder tangs beide kerken via de Klepelstraat, naar de rijksweg waar we hei en wei, Puttershoek en de molen zullen passeren. Over de Geffense Weerscheut gaat onze reis naar Vinkel, dat in de tijd van de plattegrond nag geen kerk en molen bezit, wel is er natuurlijk Engelsteden waar we op onze reis oak Iangs zullen komen,

PHon xrn: XOO!l.O B IL6..'T

_S'--'_A~ ---.."..

- DJ""'.

r~,...:_

ft-Iw, C.VM_

/

~ ?? I .?. _l'>o.,),w, ..? -".....

.?.... -

II fa; S ,~ IJ K

2. Aan het Heeseind in de polder lag aan de straatweg van Geffen naar Nuland de oude parochiekerk van Nuland. De kerk had een toren van honderdtachtig Nederlandse voeten hoog en dateerde uit de veertiende eeuw. Op deze tekening zien we links de kapel die hoogstwaarschijnlijk in 1425 is gebouwd en de vorm van een koepel had. In 1635 werd deze kerk aan de hervormden gegeven. Bij de inval van de Fransen in 1798 kregen de katholieken de kans om hun kerk weer terng te vorderen. Ook in N uland deed men ijverige pogingen, en werd de kerk genaast maar niet gebruikt; de kerk was erg in verval geraakt. Toch mochten de protestanten na verloop van tijd de kerk van het gemeentebestuur gebruiken, maar de Nulanders vonden het belachelijk dat in de kerk een Osse dominee kwam die dan maandelijks preekte voor zes mensen die hij uit Geffen meebracht en ze bezetten de ingang! Op 7 april 1846 konden de katholieken de kerk kopen voor 1550 gulden. De kerk werd in 1857 afgebroken en de toren in 1859. Het negatiefbevindt zich in het archief van het Provinciaal Genootschap van Kunsten en Wetenschappen in N cord-Brabant te 's-Hertogenbosch.

3. Op deze oude ansicht van rond 1900 hebben we een rnooi gezicht op het dorp Nuland. In de boerderij voor de kerk woonde Tinus van Bergen. Tussen dit huis en de kerk stonden de huizen van de volgende mensen (hier zijn de huizen niet zichtbaar) 't winkelke van timmerman Van Greenland, het cafe Vladeracken, kruidenier Hanneske van Pinxteren waar de Nulandse kinderen "vur nen cent sep of un stilleke zuuthout" kochten. Rechts naast de kerk zien we de bakkerij van Willem Verhagen en rechts vooraa n woonde Marinus (Botjes) van N uland.

.~

, /
, . 'J
"
-----
~ /
, 9
,
??? SJ--(j fJ1l ~ II
- -
w fj ~ Q tJ m 1m
- , .~ "'! ... ~
f ,r; f1J 1& ~I fffi [rt1
-- 4. In november 1635 stierf pastoor van Heesch en hadden de Nulandse parochianen geen herder meer en gingen ze in T eeffelen naar de kerk. Na 1648 werden zij in het geheim bezocht door de Megense minderbroedcrs. Op het einde van de zeventiende eeuw mochten de katholieken een schuurkerk bouwen. Deze was vee! te klein en daarom kochten zij een huisje met tuin, dat vierloopens zesentwintig roeden, groot was. Zij kregen hiervoor vergunning van de staten op 17 juli 17:39, deze grond heette: "Het voeyland in den Heesen hoek". In maart 1802 werd deze kerk afgebroken en de hier afgebeelde gebouwd. Deze schuurkerk stond met de pastorale woning onder een dak en was vijfentwintig Nederlandse ellen lang en twaalf ellen breed. De hoogte was vijf ellen en de spitshoogte elf ellen. Hij was van binnen gestukadoord en de pilaren bepleisterd. De kerk kosttef950,-. Hettorentje werd in 1850 geplaatst. In 1860 werd de kerk afgebroken en de pastorie in 1862. De kerk stond niet ver van de plaats waar nu de huidige kerk staat.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek