's-Gravenmoer in oude ansichten

's-Gravenmoer in oude ansichten

Auteur
:   A. Beukema-Blom
Gemeente
:   Dongen
Provincie
:   Noord-Brabant
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-4446-9
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek ''s-Gravenmoer in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

KORTE GESCHIEDENIS VAN's GRAVENMOER

In de dertiende eeuw werd de Groote of Zuidhollandsche Waard bedijkt, waarvan de Zuiddijk ten zuiden van de dorpen Raamsdonk,Waspik en Capelle was gelegen. Ten zuiden van deze waard lag een moerasgebied dat zijn begrenzing vond in de Brabantse zandgronden onder Oosterhout, Dongen en Loon op Zand. Deze woeste gronden behoorden aan de graaf van Holland en aan de hertog van Brabant.

De Hollandse graaf Floris V gaf in 1293 van deze moer (waaraan 's Gravenmoer dus zijn naam ontleent) 15 hoeven wi1dernis ter ontginning aan Steven van Waalwijk. Deze 15 hoeven (een hoeve is 24 roeden breed en 400 roeden lang, of weI 16 morgen) waren gelegen in "den Grooten Ham" en had den als westgrens de rivier de Donge. Stevensambacht, zeals deze uitgifte werd aangeduid, vormde het zuidelijk deel van de huidige gerneente 's Gravenmoer. In de grafelijke rekeningen van 1331 vinden wij drie uitgiften onder de naam "den Moer op Ulendonc", De ontginners trokken kolonisten aan om de gronden uit te moeren en in cultuur te brengen. Deze gemeenschap beschikte in 1365 over een kapelaan en in die tijd komt de naam 's Gravenmoer in gebruik.

Niet lang na de St-Elisabethsvloed van 1421 verkreeg Dirk van der Merwede geheel 's Gravenmoer in leen

van graaf Jan van Beieren, Hij was ambachtsheer en het dorp was toen een hoge heerlijkheid, dat wil zeggen de door hem aangestelde schout en zeven heemraden mochten recht spreken in crirninele zaken, Geen enkel dorp in deze streek bezat dit recht, Als blijk hiervan kreeg het dorp een eigen galg op het zogenaamde Galgeveld, gelegen tegenover het einde van de Wielstraat.

De handel in turf vormde de voornaamste bron van inkomsten. Reeds v66r 1308 was een turfvaart aangelegd tussen 's Gravenmoer en 's-Hertogenbosch, Men beschikte tevens over een vaart vanuit de moeren onder Klein-Dongen naar de rivier de Donge. Oorlogen en dijkdoorbraken hebben de jaren door veel schade aan het dorp berokkend,

In de tachtigiarige oorlog (1568-1648) ging de meerderheid van de bevolking over naar het protestantisme. Aannemelijk is dat de vele schippers van 's Gravenmoer door hun contacten elders, de nieuwe leer meebrachten. In 1610 kwam er de eerste predikant. De familienaam De Geus, die hier veel voorkomt, is vrijwel zeker afkomstig van "de Geuzen", die openlijk in verzet kwamen tegen Spanje en de geloofsvervolging toen.

In het begin van de zeventiende eeuw waren de turf-

gronden nagenoeg uitgeput, maar het wapen van '8 Gravenrnoer herinnert er nog steeds aan: vijf turven op een schild van azuur (hemelsblauw), gedekt met een kroon van viji fleurons en vastgehouden door twee klimmende leeuwen. Men had in die tijd bouwland en hooi- en weilanden. De handel in hooi werd belangriik en voor het vervoer beschikte men over aken, ook wel "geubels" genoemd, Het dorpshuis dankt hieraan zijn naam "De Geubel".

Op 22 juni 1672 rukten Franse troepen op naar 's Gravenmoer en staken de kerk en aile huizen in de Straat op vijf na in brand. Het herstel van de kerk gebeurde provisorisch in 1679; de toren van het veertiende-eeuwse bouwwerk herrees in 1682. In de Franse tijd werd de Langstraat ingedeeld bij de provincie Noord-Brabant en dit besluit is in 1814 door koning Willem I bekrachtigd.

De laatste anderhalve eeuw is er veel veranderd. De scheepvaart verdween uit het dorpsbeeld, Het dorp bezat een tameliik goede haven waarbij in de vorige eeuw een scheepswerf was gevestigd, Hier werden de 's Gravenrnoerse aken op stapel gezet. Dichtslibbing leidde in 1950 tot demping van de haven. De naam Havenkade herinnert er nog aan.

Het kantklossen, waarmee vele vrouwen en meisjes

nog wat verdienden, is bijna verdwenen, In het begin van deze eeuw was er zelfs een kantklosschool, 's Gravenmoer is nu een overwegend agrarisch dorp met land- en tuinbouw. De plantenkassen zijn tot over de grenzen bekend, Er is nog steeds een bloeiend verenigingsleven en men wil graag het eigen karakter bewaren. Industrie wordt geweerd,

De oppervlakte van de gemeente beslaat 540 hectare. Het aantal inwoners was per 1 september 1974: 1. 7 60. Bevolkingsdichtheid per vierkante kilometer: 326. Godsdiensten per 1 november 1973: hervormd 46,4 procent; gereformeerd: 25,5 procent; roomskatholiek: 15,8 procent; christelijk-gereformeerd: 8,6 procent; overige: 1,2 procent en geen godsdienst: 2,6 procent.

Met biizonder vee! plezier heb ik gewerkt aan de samenstelling van dit boekie, Veel profijt heb ik daarbij gehad van het fotoarchief en de historische gegevens, verzameld door gemeentearchivaris G.J. Rehm. Behalve hem ben ik ook vele bejaarden dankbaar voor hun medewerking bij het uitzoeken van narnen en feiten, Om mooie dorp is al die aandacht zeker waard!

's Gravenmoer - traatweg

1. Wanneer men het mooie dorp 's Gravenmoer binnenkomt, vallen onmiddellijk de prachtige oude bomen en het vele groen op, Vanwege de vele fruitbomen is vroeger wel de naam "De Brabantse Betuwe" gebruikt. Omstreeks 1931 is deze foto genomen vanaf de hoek van de Wilhelminalaan in de richting Dongen. De naam Straatweg is veranderd in Hoofdstraat. Ook Dorpstraat is wel gebruikt,

2. Vroeger werd in 's Gravenmoer de hoofdonderwijzer met "monsieur" aangesproken. Op deze foto, genomen tussen 1908 en 1912, ziet men links monsieur Jozias A. Tavenier en zijn eehtgenote Maria A. Maarleve1d staan, beiden geboren Zeeuwen. De huizen reehts stonden aan de Hoofdstraat tegenover het gemeentehuis. Versehillende ervan zijn reeds lang afgebroken.

:Dorpslraat, '5 ~a.uenmOer

3. In 1917, tijdens de eerste wereldoorlog, werden deze ingekwartierde militairen gefotografeerd. Op de achtergrond links ziet men het torentje van het gemeentehuis. Het huis op de voorgrond rechts is Hoofdstraat 21. Men lette op de telefoonpalen.

4. Het echtpaar Jan Pieterse en Maria de Wit viert hier zijn zestigjarig huwelijksfeest. Hun beider kruidenierswinkel was gelegen in de Hoofdstraat, op de plaats waar nu de bakkerswinkel van C. Boezer is gevestigd. Achter het bruidspaar staan, van links naar rechts:

Mieke Pie terse-Kuipers, Kaatje Kuipers, Janus Nederveen (pleegzoon van Janus Pieterse) en Janus Pieterse (pleegzoon van het echtpaar Pieterse).

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek