Borne in oude ansichten

Borne in oude ansichten

Auteur
:   drs. G.P. ter Braak
Gemeente
:   Borne
Provincie
:   Overijssel
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-0241-4
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Borne in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Dit boekje is bedoeld om u een indruk te geven van het Borne van zo'n vijftig jaar terug. De ouderen onder u zullen herinneringen kunnen ophalen, hoe zij hier vroeger woonden en werkten. De ansicht met de vroegste afstempeling is er een van Zenderen (de eerste van de vijf die in dit boekje zijn opgenomen). Vele foto's zijn echter ouder: sommige zijn wel van vóór 1890. Vaak zijn deze foto's op vrij dikke kartons geplakt. Van Borne zijn er heel wat verschenen, al zullen er per genomen foto heel wat minder afdrukken zijn gemaakt, dan wanneer de foto echt als ansicht zou zijn uitgegeven. Vandaar dat het ook moeilijk is de originele exemplaren te bemachtigen. Zelf bezit ik er één van: die van bakker De Meier in de Marktstraat. Gelukkig heb ik heel wat van die foto's mogen kopiëren. Makers van dit soort foto's zijn geweest:

F.H. Rijshouwer uit Borne en G. Hubers uit Hengelo. De meeste ansichten zijn uit mijn eigen verzameling, verkregen door schenking, of door ruil/koop koop op één van de vele ruilbeurzen die al meer dan tien jaar lang overal in Nederland worden gehouden, veelal onder auspiciën van de Nederlandse Vereniging "De Verzamelaar" .

Naast de schenkers c.q. uitleners van foto's voor dit boekje ben ik ook zeer veel dank verschuldigd aan de vele oude Bornsen die mij met het ophalen van hun

herinneringen stof bezorgd hebben voor de benodigde onderschriften. Namen van hen zal ik maar niet noemen: het zou een hele waslijst worden! Wel wil ik nog vermelden het boekje "Samenleving en onderwijs te Borne in de 1ge eeuw", van de hand van dr. A. Hulshoff, bibliothecaris der Rijksuniversiteit te Utrecht, dat vóór 1940 verscheen en dat een goede hulp was bij het tot leven brengen van de afbeeldingen op het platte vlak van ansicht of foto. Ook de in het Bornse weekblad "De Wegwijzer" verschenen artikelenserie "Borne en zijn bewoners in vroeger jaren" is een hulpmiddel geweest om enkele data of feiten te weten te komen of te verifiëren.

Voor het schrijven van de vele Bornse bijnamen (natuurlijk in het Twents) bood het Jaarboek Twente van 1964 hulp in de vorm van het artikel: "Oawer Boornse biejnaam'n en zo ... " van de heer G.J. ten Voorde, die mij trouwens persoonlijk daarover ook nog uitleg heeft gegeven.

Ten slotte nog iets over de rondwandeling door Borne. De tocht begint bij de Hengeloschestraat en gaat via het oudste gedeelte van het dorp even naar Hertme en vervolgens door 'n Zwatt'n Hook langs de hervormde kerk en de Horst. Dan wordt de hoofdader van het dorp, de Grotestraat, weer gevolgd via de Markt, met een tijdelijke afzwenking door de Sta-

tionsstraat. Dan gaat het weer door de Almeloschestraat (nu ook Grotestraat geheten) naar het punt waarvan u voor op dit boekje een foto ziet: de Almeloschestraat met links de woning van kleermaker Meijer en geheel rechts het hek, behorende bij de woning van Brik (ter hoogte van de huidige garage Brok). Rechts op de voorgrond staan Antje Brok en haar beide broers. Daarachter ziet u de mulderswagen van hun buurman Vonke, die naast Brok sinds 1895 een stoomkorenmolen had. Met die mulderswagen werd het graan, nadat het was gemalen, naar de bakkers gebracht. Er waren in Borne wel zestien bakkers! Nadat we dit punt (uit omstreeks 1900) hebben verlaten, gaan we verder door de Almeloschestraat (nu Prins Bernhardlaan) na nog even Dikkers Mölle (bij Bornerbroeksestraat) te hebben bezocht naar Zenderen om daar ten slotte bij de Halte de rondwandeling te beëindigen.

Voorzover mogelijk heb ik de bij de eerste druk gemaakte vergissingen (onder meer verkeerd gespelde namen) trachten te herstellen. Daarbij ben ik niet in het minst geholpen door een in de Bornse Courant verschenen kritiek van de hand van de toen voor mij onbekende Jan Heijmerikx die, als zoon van meester A.L. Heijmerikx, het Borne van vroeger zo goed ken-

de. Helaas is mijn vriend Heijmerikx, nadat hij enkele jaren geleden weer in zijn geliefde Borne was komen wonen, in 1978 overleden.

Ook aan andere Bornsen ben ik veel dank verschuldigd voor hun nadere, betere en uitgebreidere informatie alsmede aan (mijn collega-Iambtenaren op het gemeentehuis van het archief en de afdeling bevolking.

Om een voorbeeld te geven van wat achteraf toch wel juist is gebleken: er moeten in het begin van deze eeuw in Borne toch wel ongeveer zestien bakkers zijn geweest getuige de aan hen verleende Hinderwetvergunningen uit die tijd. De meeste van de hier volgende namen kwam ik in deze vergunningen tegen: J. Bordewijk, J.G. Budde, weduwe B. Deterd, Johan Groothengel, L.J.H. Groothengel (Fikkerts Bartje), G. Höfte, weduwe J.A. Homan, J.B. Immerman, G. Kuipers, H.A. Meijer, H. Muizebelt, W.J. Muizebelt, G. Steinman, Th. Tangelder, H. Velthof, G.J.H. Velthuis en W. IJzereef. Deze opsomming is mogelijk nog niet eens volledig!

Naast aanvullingen van de tekst heb ik de aanduiding van de in 1971 genoemde gebouwen aangepast aan de toestand van 1979.

drs. G.P. ter Braak

1. We beginnen onze wandeling door Borne in de Hengeloschestraat (nu Grotestraat, waar links de Europastraat uitmondt). De foto is misschien nog van vóór 1890. Op een ansicht uit 1905 zijn de jonge boompjes namelijk al dikke bomen! Rechts ziet u de molen van Velthof, waarvan nu alleen nog een klein gedeelte van het onderstuk over is. Het huis dat u ziet is van Strieker Bets, thans nog bewoond door de familie Bruggink. Boven het dak ziet u nog net de spits van de in 1885 gebouwde Stephanuskerk. De drie wandelaars zijn van de Vaaltboer: Gradus Kotteman, zijn broer Antoon en zijn zuster Dina. Hun boerderij op de hoek van de Bornerbroeksestraat en de Vaaltweg, wordt nu bewoond door de familie Vrij.

J(engt!losdle Straatweg.

L;itga"e van )l.·juffr. )1..)1 W. Fautb.

2. Hier zijn we al dichter bij het dorp. Geheel rechts op deze foto uit circa 1900 ziet u het huis van Vos, waar men onder andere tuinbouwzaad kon krijgen, later bewoond door Gralike. Na de oorlog werd het door een nieuw dubbel woonhuis vervangen. Het volgende huis is dat van dokter Eekman, nog eerder door Ledeboer bewoond. Het pand, dat nu van een gebroken kap is voorzien, wordt thans door de heer Ellenbroek bewoond. De man op de kar is mogelijk Tol Jensken uit Hengelo. Geheel links staat het huisje van "Pilo" (Jacobs), de paardenhandelaar.

3. In de richting Hengelo ziet u rechts de dubbele woning, die rond 1913 werd gebouwd op de plaats van het pand waar S.J. Spanjaard zijn eerste fabriekje had. Aan de andere zijde van de uitmonding van de Aanslagsweg ziet u het café van Höften Gaike, die ook oude meubels (onder meer kabinetten) opknapte. Nu is daar een plantsoen. Links staan de woningen van Scholten Hendrik, de steenbakker, die er zelf ook woonde, voordat hij naar Ootmarsum ging. Ook de jöddenmeester De Metz heeft er gewoond. Later kwam er de meubelzaak van Nijhoff en Kwast en verderop de confectiezaak van Morselt.

Borne

6tbouw van de i{. ). Wtrklitdenvmeniging

1928' Ultg ?.?. e ft. Jacob ?. Groni(lt:l!If)

4. De Ennekerdijk omstreeks 1904 met rechts het Sint-Josephgebouw (thans is er het centrum 't Skuw in gehuisvest, nadat het eerst nog een tijd lang tehuis voor Turkse gastarbeiders was). Bij de leuning van het bruggetje over de beek ziet u de heer Abraham ten Cate, die een cichoreifabriek had in het Kipshoes (hoek A. ten Catestraat-Grotestraat, waar nu Galerie Polder is), waarvan u links de tuin ziet. Abraham werd de Kipse genoemd vanwege zijn pet met twee kleppen (vóór en achter), die hij uit Friesland had meegebracht. De buurt jongens haalden uit zijn tuin wel appeltjes weg om ze op een stokje te steken en ze weg te slingeren naar het beeld op het Sint-Josephgebouw: "Joseph appelmoes voeren." Verderop rechts ziet u de woning van Mentink, de gemeentebode.

juurenstraat

Borne.

5. De Brinkstraat heette in 1913 nog Juuren-, Juriën- of Jóddenstraat. Rechts ziet u de schilderswerkplaats van Lindeboom (Liedenbaum), later verbouwd tot drogisterij. Daarnaast woonden Mozes Lievendag (later aannemer Morselt) en Sallie Lievendag. In het huis met klopjeswoning woonden Brink en Kajaks Hindrik (Hesselink). Vroeger woonde er de schoonvader van Brink, Ten Have, die nachtwaker was (voor 180 gulden per jaar! ) en ook 's morgens vroeg onder anderen bakkers uit hun slaap porde. Rechts woonden verder nog timmerman Dijk en klompenmaker Hek Jans, die ook een rokerij had. Links de winkel en schuur van Jan Schoemaker.

tLii) "0.15,30

W

Hel pookhuis ij Borne. (rwentne)

6. Het Spookhuis aan de Lodiek Landen te Hertme, dat er helaas nu niet meer zo uitziet als hier op deze foto van ongeveer 1900. Schilder Tibbe heeft hierin nog zijn atelier gehad, waarin hij ook wel overnachtte, hetgeen door dr. A. Hulshofin zijn boekje "Samenleving en onderwijs te Borne in de 1ge eeuw" een moedige daad werd genoemd, gezien de spookverhalen over de dwarsweg bij de Kruisselbrink en de driesprong bij de boerderij het Groothuis, waar 's nachts om twaalf uur de witte wieven rondwaarden.

7. We bereiken Borne weer via de Weerselosestraat met links café De Bonte Koe en rechts de voormalige pastorie (waar nu de heer Rientjes woont). De pastorie werd gelijktijdig met de kerk in 1785 gebouwd. De kerk is hier al verdwenen. In 1885 werd de St.-Stephanuskerk aan de Grotestraat ingewijd. Wel ziet u rechts nog de hervormde kerk. Achter de pastorie staan de klopjeswoningen, onder anderen bewoond door het vrouwtje Lansink. U ziet haar hier rustig lopen, waar nu het verkeer over de rondweg raast (of moet stoppen voor de stoplichten).

Hertrne weg , BOR. 'E.

8. Hier ziet u de Weerselosestraat in de andere richting met rechts café De Bonte Koe van Oude Meijers (tevens veehandelaar). Links woonde paardeslager Van Gelder ("de Fluitjör", hij floot graag) met daarachter de klopjeswoningen. In deze buurt ('n Zwatt'n Hook genoemd, waarover u straks meer hoort) woonden ook veei joden, die het wel goed met de rooms-katholieken konden vinden. Zo had de Fluitjör bij de viering van het vijfentwintigjarig jubileum van paus Leo XIII een plakkaat opgehangen:

"Al zijn wij jood, al zijn wij smous, toch eren wij de Paus." Vóór de Fluitjör woonde er Lievenboom, die daar zijn lappen winkel begon en later naar de vroegere notariswoning (tegenover bakker Immerman) aan de Grotestraat verhuisde (zie afbeelding 42).

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek