Brummen in oude ansichten

Brummen in oude ansichten

Auteur
:   J.M. de Vos
Gemeente
:   Brummen
Provincie
:   Gelderland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-2445-4
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Brummen in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Het is niet gemakkelijk in chronologische volgorde een idee te geven over Brummen, dat is ontstaan uit het ambt Brummen. Dit ambt bestond uit de kerspels Brummcn en Hall. Tot het kerspel Brummen behoorden Brummen, Leuvenheim, Cortenoever, Eerbeek en Coldenhove. Opgemerkt moet worden dat we ons in dit boekje moeten beperken tot het dorp Brummen en naaste buurtschappen. We laten Eerbeek en Hall, zeker wat de foto's betreft, geheel achterwege. Over die beide plaatsen zou zeer zeker een even uitgebreid boekje samengesteld kunnen worden als dat wat voor u ligt.

Reeds voor de geboorte van Christus werden de streken langs de 1Jssel bewoond. Hierover is eehterweinig of niets bekend. In 1794 schonk een zekere graaf Wraeher uit de Gouw Hameland aan de bekende evangeliepreker de Fries Ludgerus (de opvolger van de even beroemde Lebuinus), enige landerijen met bijbehorende bossen, weiden, bouwgronden, wegen enzovoort. Deze royale gift werd offieieel vastgelegd in het landgoed of de villa Brimnun. Hieruit ontsproot de naam Brunheim, die later voorgoed werd gewijzigd in Brummen. Een zekere graaf Oodhelm uit de 1Jsselgouw schonk in de jaren 797 en 799 aan dezelfde prediker de villa Okkini, waaruit de naam Oeken ontstond. Diezelfde Oodhelm gaf bovendien nog het zesde deel van een hoeve, een geschenk dat in de villa Rheniri officieel bekrachtigd werd. Uit Rheniri is de naam Rhienderen afgeleid. Het grafelijk slot "Te Lo" was gelegen in de nabijheid van Spankeren. De naam Leuvenum of Loevenheim leidde uiteindelijk tot de huidige naam Leuvenheim. Uit een en ander kan blijken dat Brummen en omgeving reeds in de achtste eeuw bestonden. Maar het aanzien ervan verschilt aanmerkelijk met dat van tegenwoordig! WeI zijn de genoemde namen van de buurtschappen gebleven. Voor het overige is er in de loop der voorbije eeuwen veel verdwenen en veel gewijzigd en er is veel nieuws ontstaan.

Zo hebben onze voorouders de 1Jssel heel anders gezien dan wij haar thans kennen. Vroeger liep die rivier narnelijk met

meer takken in westelijke richting en wel door het tegenwoordige Cortenoever. De aanleg en voltooiing van de Zutphense- en Arnhemsestraat dateren van 1826. Vroeger liep de zogenaamde Veldweg meer oostwaarts, vanaf het landgoed "De Rees" tot aan "De Schans" te Leuvenheim. De Veldweg heet nu "De Oude Weg". Het fraaie buiten aan de rechterzijde van de Bronkhorsterweg heette oorspronkelijk "De Halve Spaensweerd". Het was toen slechts een zogenaamde achterleen. Aan de overzijde van de 1Jssel, in de gemeente Steen deren, beyond zieh de echte "Spaensweerd", waarvan niets meer rest dan de boerderij van nu. Het behoorde toen tot het kerspel Brummen. Verdwenen is onder andere het landgoed "De Beelhorst" dat zieh uitstrekte vanaf villa "Assenrade" langs de linkerzijde van de Zutphensestraat tot aan de Ambaehtsstraat. Hiertoe behoorden het nog bestaande tuinmanshuis en het toenmalige herenhuis, dat in 1880 in gebruik werd genomen alsgemeentehuis. Na de Tweede Wereldoorlog werd de grote villa aan de Engelenburgerlaan, nabij de spoorwegovergang, laatstelijk bewoond door de heer G.O.F. ridder Huysen van Kattendijke, de zetel van het gemeentebestuur.

Het eens zo uitgebreide landgoed "De Zegerij" bestaat allang niet meer, al herinneren de narnen Zegerijstraat en Korte Zegerijstraat (na de oorlog gewijzigd in D.A. van Vuurenstraat) daar nog aan. Het bezat een hoofdpoort, die via een oprijlaan de toegang vormde naar het landgoed. De poort stond op de plaats waar de Zegerijstraat bij het Marktplein begint. Het is zeer goed mogelijk dat om genoemde buitenplaats een graeht aanwezig was, zoals men meent te kunnen afleiden uit vondsten tijdens opgravingen van de Zutphensestraat en het daaraehter gelegen postkantoor. Zeer bekend is nog altijd de jaarlijkse kermismaandag, de dag van de volksspelen, waarvan de grootste attractie het "sehieten op de vogel" is. De organisatie daarvan berust bij het St-Jansgilde, dat reeds in 1611 werd opgericht.

De kerk van Brummen dateert van de tiende eeuw. Ze was gewijd aan St.-Pancratius en stond onder patronaat van de abdis van het keizerlijk Sticht te Elten. Deze abdij werd door Wichman, graaf Van Harneland, met vele goederen begiftigd. De kerk werd in de tijd van de reformatie in gebruik gegeven aan de aanhangers van het "nieuwe geloof", Het katholieke deel van de Brummense bevolking moest aanvankelijk genoegen nemen met geheime samenkomsten. Naderhand werden twee kastelen, huize "Eerbeek" te Eerbeek en het huis "Ter Horst" te Loenen, de plaatsen van sarnenkomst, hoewel niet meer in het geheim. De eerste pastoor was dr. Steven Gerard van Lendt, wiens werkkring zich uitstrekte over de kerspels Brummen, Loenen, Beekbergen, Hall en zelfs een gedeelte van Voorst, Op 16 oktober 1838 kon weer een eigen katholieke kerk in Brummen in gebruik worden genomen, die St. Andreas tot patroon kreeg. De toren hiervan werd pas voItooid in 1876. Voorlopig werd de kerk bediend vanuit Eerbeek. In deze plaats werd echter in 1843 de kerk opgeheven. Loenen en Brummen werden to en zelfstandige parochies met een eigen pastoor. AI spoedig na de viering van het honderdjarig bestaan vertoonde het gebouw tekenen van verval en werd daarom in 1965 afgebroken.

Werd aan het onderwijs eertijds zeer stiefmoederlijk zorg besteed, geleidelijk werd dit anders en beter. Aan het eind van de vorige eeuw bestond in Brummen zelfs nog de bekende kostschool voor jonge dames; onder leiding van mejuffrouw Charente. Genoemd instituut was gevestigd in de woning aan de Wilhelminaweg, achtereenvolgens bewoond door de notarissen Marin en Hijink. Later werd dit pand omgebouwd tot een confectiefabriekje, dat enige jaren geleden afbrandde, doch spoedig daarna weer werd opgebouwd. Zoals uit een der fete's zal blijken, bestond in die tijd ook een kostschool voor jonge heren, gevestigd in huize "Spaensweerd" en onder leiding van de heer B.J. Pritzelwitz van der Horst. Lees bij deze foto vooral het onderschrift.

In het bijzonder de ouderen zullen zich nog levendig de jaren 1920 en 1926 herinneren, toen een water snood het dorp en de omgeving teisterde. Enkele typerende opnamen hiervan zijn in deze uitgave opgenomen. Er zou een lijvig boek gevuld kunnen worden over de historie van de vele landgoederen en kastelen die Brummen rijk was en nog is. Maar we willen het hierbij laten. WeI zuIt u in de navolgende serie oude ansichten en foto's enkele daarvan afgebeeld zien. Vooral de ouderen zullen situaties onder ogen krijgen die nog bekend voorkomen, maar waarvan het grootste deel veranderd of verdwenen is. De jongeren zullen zich kunnen verbazen over de vele wijzigingen die het dorp en omgeving in de periode vanaf ongeveer 1890 hebben ondergaan!

Het spreekt vanzelf dat het onmogelijk zou zijn geweest een boekje als dit sam en te stellen, nagenoeg geheel geillustreerd, als daarbij niet de volle medewerking van verschillende plaatsgenoten een grote rol had gespeeld. In het bijzonder zijn we dankbaar voor het vele materiaal dat we ontvingen van de heer L. van Deventer. Van hem mochten we oude ansichten ontvangen, voor het grootste deel gemaakt door Foto Brouwer. Ook van de bejaarde heer D.J. Pasman mochten we verschillende unieke foto's in bruikleen ontvangen, terwijl de famille Wijgman aan de Engelenburgerlaan ons ook in dit opzicht van dienst was.

Het zou te ver voeren ieder persoonlijk te noemen die, zij het in bescheidener mate, ons afbeeldingen uit oude tijden afstond. We zouden bovendien de kans hebben een of meer namen te vergeten! Ook deze categorie medewerksters en medewerkers zijn we zeer erkentelijk!

Hopelijk zal deze uitgave, evenals de vele die reeds in omloop zijn in de serie " .. .in oude ansichten" haar weg weI vinden onder hen, die interesse hebben voor hetgeen geweest is!

Dierensche weg - Brummen.

-.

f

U1TGoY£ G e-- VAlli OEV£NTt:_, '"UtlN!"'''

1. De Dierenseweg, thans Arnhemsestraat, in oude tijden, toen men nog rustig en ongestoord midden op de verkeersweg een babbeltje kon maken. Rechts op de voorgrond ziet u het huidige doktershuis, momenteel bewoond door dokter Brinkert, links staat het notarishuis. De kiek is genomen rond de eeuwwisseling. Toen was het nog lang niet zover dat de straat voorzien was van trottoirs. In feite was dat toen ook niet noodzakelijk!

Bronkhorsterveer bij Brummen.

2. Een weI zeer mooie afbeelding van het Bronkhorsterveer, gezien vanuit de richting van het dorp Brummen. De overvaart geschiedde toen nog per roeiboot. Later door de motorpont "De Goede Verwaehting", die in de jaren zeventig werd vervangen door een aanzienlijk grotere pont, uiteraard ook motorisch aangedreven. Wat bleef is de kabel waaraan de oversteek van de IJssel gemaakt wordt. Aan de overzijde het veerhuis, al vele jaren in bezit van de familie Wijers. Het huis is indertijd als gevolg van blikseminslag afgebrand en op dezelfde plaats vervangen door een nieuw gebouw. Rechts van het huis leidt de weg naar het kleinste plaatsje met stadsreehten in Nederland: Bronkhorst, eeuwen geleden de bakermat en woonplaats van het maehtige geslaeht Bronkhorst. Het in de gemeente Steenderen gelegen stadje werd in de jaren zeventig grondig gerestaureerd en kreeg geheel zijn oude karakter terug. Het trekt in de zomermaanden duizenden toeristen uit binnen- en buitenland, die niet meer per roeiboot worden overgezet zoals op de ruim taehtig jaar oude foto.

UITG. NAUT.l VELSEN.

11 t.

3. Een kijkje op de Engelenburgerlaan, in oostelijke riehting gezien vanaf de spoorlijn ArnhemZutphen. Op deze oude prent is de linkerzijde van de laan nog onbebouwd. Thans staat er een aantal riante villa's en bungalows. Die linkerzijde behoorde vroeger tot het landgoed "Klein Engelenburg", sinds een aantal jaren een tehuis voorkinderen. Het landgoed werd het laatst bewoond door de familie Van Marie. Op de aehtergrond het voormalige pension "Bellevue", een mark ant gebouw dat tot voor een vijftal jaren pension "Sweda" huisvestte. Het pand, eens de woning van burgemeester graaf van Limburg Stirum, werd door de gemeente aangekoeht en na grondige verbouwing ingericht tot wooneenheden voor jongeren.

4. Een wei zeer sprekende opname van de grate dijkdoorbraak in het jaar 1926. De foto is genomen in de buurtschap Cortenoever. De boerderij werd bewoond door de familie Veith or st. Er zuilen er zeker onder de ouderen van Brummen zijn, die bekenden uit die minder gelukkige periode ontdekken. We zijn hier nog in de tijd, to en een respectabele vrouw zich niet zonder schort buiten waagde!

5. Hotel "Het Kromhout" aan het Marktplein was en is nog steeds een trekpleister voor vele Brumrnenaren en passanten van buiten het dorp. Sinds jaren is de buitentrap, die als brandtrap dienst deed, verdwenen. Aan de linkerzijde van het kleine gezelschap, dat hier zo genoeglijk uitrust, stond eertijds het Brummense postkantoor. Ook was er een laag en lang soort aanbouw (oorspronkelijk prieeltjes voor verliefde paartjes? ), later ingericht als kegelbaan, waar een kegelclub wekelijks oefende. Nadien deed het dienst als stanserij van metaalindustrie Van Vught, gevolgd door een showroom van meubelhandel Bos en Zn. Het gebouwtje werd enkele jaren geleden afgebroken in verband met de bouw van een nieuwe zaal van "Het Kromhout". De bomen voor dat hotel zijn inmiddels van aanzienlijk zwaarder kaliber en al meermalen behandeld door een boomchirurg.

:KElt'" RAAT - Ba"'''''ES.

6. Een unieke foto van de hervormde kerk uit de dagen van weleer, gemaakt omstreeks 1900 vanuit de Kerkstraat. In die tijd stond het brandspuithuisje er nog. De waarschijnlijk uit de kerk komende personen demonstreren in hun kleding duidelijk de goede oude tijd van gezapigheid en rust! Rechts een aantal panden dat jaren geleden al werd afgebroken, en op de achtergrond is vaag de voormalige boerderij van de familie Van de Brink te zien.

Uitl" ??.? s. H:O.btrl~. BtvI'ftm"" ---'~~ ??

7. Al ligt het fraaie landgoed "De Gelderse Toren" niet precies in Brummen, toch wordt het vaak in een adem genoemd met het dorp. Dit is een foto die dateert van ongeveer 1900. Door de jaren heen zijn de bomen wat zwaarder geworden. Ret kasteel kreeg zijn naam naar her tog Karel van Gelder (overleden in 1538), die de toenmalige oude toren heeft laten afbreken, om op dezelfde plaats een bewoonbaar huis te doen bouwen. Later werd dit vervangen door het tegenwoordige, zoals het in 1868 geheel vernieuwd tot stand kwam. Ret was eigendom van baron Van Rhenen.

UITGAVk G.. C· VA" l)I!:V£"rEIl:. IRU ?? M£H

8. Uit de riehting van de huidige garage Wahl een kijkje op de Zutphensestraat. Links, niet te zien achter de bomen, huize "Terre Neuve", vele jaren bewoond door mevrouw Van de Loo met thans een vestiging van "Best antiek", (Een toevallige en leuke woordspeling; niet alleen heeft men daar best antiek, maar de antiquair heet Best! ) Het witte huis rechts, eertijds bewoond door de familie Voskamp, is a1 lang afgebroken, evenals de ernaast gelegen smederij van Vlaswinkel. Op de achtergrond, waar de straat naar rechts buigt, ziet u "De Tol", het voormalige tolhuis.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek