Chaam in oude ansichten

Chaam in oude ansichten

Auteur
:   T.C.E. Hendriks
Gemeente
:   Alphen-Chaam
Provincie
:   Noord-Brabant
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-4095-9
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Chaam in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Chaam telt tegenwoordig ruirn drieduizend inwoners, maar het aantal mensen in Nederland en daarbuiten dat dit fraai gelegen dorp kent bedraagt ongetelde veelvouden van het inwoneraantal. Daarom is het wat verwonderlijk - en voor de inwoners van Chaam een voortdurende bron van vermaak dat vreemdelingen de naam van het dorp hardnekkig verkeerd blijven uitspreken, beginnend met de "harde" Hollandse ch in plaats van met een k, alsof er Kaam geschreven stond. Voor hetzelfde geld had dit wellicht gekund, want Thomas Ernst van Goor citeert in zijn "Beschryving der Stadt en Lande van Breda" (1744) oude schrijvers die het dorp Cambe noemden, Zijn bekendheid dankt Chaam, ook al in de jaren die in dit boekje met oude ansichten weer opdoemen, aan twee omstandigheden. In de eerste plaats de schitterende ligging temidden van bossen, houtwallen en oude boerenlandschappen die vanouds karakteristiek voor de Baronie van Breda zijn, maar in Chaam een hoogtepunt bereiken dat door de jaren heen nog redelijk goed bewaard is gebleven. Geen wonder dus dat vele honderden Randstedelingen in en rond Chaam hun vaste weekendverblijf hebben en dat duizenden toeristen elke zomer de campings en bungalowparken bevolken en al winkelend en passagierend het dorpscentrum een levendig, kleurrijk aanzien geven dat men in geen van de buurdorpen vindt, met uitzondering rnisschien van Baarle.

Dat de Chaamse bevolking een gastvrije gemeenschap is, heeft het dorp ook aan anderen dan toeristen bewezen, ook in heel wat moeilijker omstandigheden. In de eerste wereldoorlog streken er gemobiliseerde militairen en Belgische vluchtelingen neer en in 1944 arriveerden in Chaam vele uit hun huizen gebombardeerde Gilzenaren die er de bevrijding (28 oktober 1944) kwamen afwachten op veiliger afstand van het vliegveld. Chaamse gezinnen deelden als het ware hun tafels en bedden met de Gilzese evacues en in de slotfase van de oorlog ook nog hun schuilkelders. De tweede omstandigheid waaraan Chaam zijn internationale bekendheid dankt is de fameuze "Acht van Chaam", een internationaal wielerspektakel en tevens een toeristisch gebeuren van - om nog even in

wielerjargon te blijven - "grote klasse". De "Acht van Chaam" ontstond lang geleden als een eenvoudige fietswedstrijd, maar groeide in de jaren dertig uit tot een wielerklassieker van internationale allure. Sinds de jaren dertig hebben in Chaam nagenoeg alle Tourwinnaars en andere wielervedetten "de Acht" gereden en hoewel er wel eens een enkeling tussen zat "die zich alleen voor zijn aanwezigheid liet betalen" (zoals afgunstige wielercomites uit andere plaatsen al gauw opmerkten) zijn verreweg de meeste toprenners verre van afkerig geweest van minstens een Achtoverwinning op hun erelij st.

Bijna alle foto's in dit boekje tonen het Chaam van tussen de beide wereldoorlogen. In die periode kwam het toerisme op, maar tegelijkertijd bleef Chaam wat het al een eeuw lang was: een met onwelvarende agrarische gemeenschap met een levendig, soms zelfs turbulent, verenigingsleven. Die turbulentie concentreerde zich rond de harmonie die al blazend en kijvend vergat wat het woord harmonie eigenlijk betekent en ten slotte niet alleen zichzelf, maar ook het hele dorp in tweeen spleet. Oudere inwoners kijken nu vertederd lachend terug op die periode van "broedertwisten", maar toen was het een zaak die de gemoederen flink bezig hield.

Intussen echter bleven de boeren ploegen, zaaien en oogsten en brachten de tuinders elke vroege zomer hun kleine ronde tonnetjes (die ze tubsen noemden) vol frambozen en aardbeien naar de Chaamse veiling. In de meer formele betekenis van het woord werd Chaam in die jaren ook als "bosdorp" belangrijker. De boswachterij Chaam, in het begin van deze eeuw gesticht toen de heidevelden en moerassen tussen Chaam en Gilze werden beplant met naaldhout, kreeg een volwassen aanzien. In 1940-1945 dan ook was dit bos, het Prinsenbosch, in de ogen van de Duitsers volwassen genoeg om leeg geroofd te worden. De prachtige, rechte dennestammen werden naar Duitsland gebracht. Pas nu, weer eens dertig jaar later, heeft het Prinsenbosch zich voor het oog van die klap hersteld.

Ook de vooruitgang ging tussen de beide wereldoorlogen niet

aan Chaam voorbij. Gelukkig voor het dorp en de daar levende gemeenschap ging de industriele ontwikkeling en de daarmee gepaard gaande snelle bevolkingsgroei, die sommige van de verderop naar het noorden liggende buurdorpen hun karakters ontnamen, aan Chaam voorbij. Niettemin kon niet alles bij het oude blijven, al gebeurde het wei dat maar liefst twee opeenvolgende generaties Schram het burgemeesterschap er uitoefenden. Jaren van rustige, natuurlijke groei waren dat. Aan het uiterlijk van het dorp veranderde wei het een en ander. Zo werd het gemeentehuis rond 1940 vervangen door een, toen modern, gebouw in rode baksteen dat nu nog als zodanig dienst doet. Eerder was het katholieke "waterstaatskerkje" vervangen door de wat monumentalere Sint Anthoniuskerk die zijn spitse toren echter betrekkelijk gauw zou verliezen.

Hoewel in dit boekje geen foto's van na 1940 zijn opgenomen, moeten we toch even stil blijven staan bij de tweede wereldoorlog, want toen werd het beeld van Chaam het meest drastisch veranderd, Het dorp had al veertien dagen binnen het bereik van de geallicordc artillerie gelegen, zonder dat noemenswaardige schade was aangebracht aan belangrijke gebouwen, toen op de morgen van 28 oktober 1944 iedereen de schuilkelders werd ingestuurd, Groot was de opwinding, want vanuit de richting Ulicoten kon men het geratel van naderende tanks en het vuren van lichte wapens horen. De bevrijders (het zouden Canadezen blijken te zijn) kwamen eraan! Toen drie doffe dreunen, waarvan de trillingen zich voortplantten door de schuilkelders, De beide kerktorens en de molen waren opgeblazen. De eeuwenoude bakstenen van de hervorrnde kerk verpulverden in een rode stofwolk tot gruis en de toren van de Sint-Anthoniuskerk kwam in geweldige brokstukken naar beneden, de Dorpsstraat versperrend, Binnen enkele minuten was Chaam de drie merktekens kwijt die de reiziger al van verre de weg naar het dorp wezen.

Vandaag heeft Chaam weer een toren, nog robuuster dan zijn twee voorgangers en op dezelfde plek aan de Dorpsstraat. Maar nog steeds ontbreekt de allereerste "Anthonius-toren"

uit de Chaamse geschiedenis. De prachtige, in Brabantse gothiek opgetrokken, en in sommige opzichten unieke toren van de hervormde kerk, die in de jaren twintig en dertig, de jaren van het ontluikend toerisme, de trots was van de Chaamse gemeenschap, De Iaatste jaren worden weer pogingen gedaan om te komen tot herbouw van deze zestiende eeuwse toren, naar het voorbeeld van de mensen van Hoogstraten die na de oorlog hun toren steen voor steen weer opbouwden.

Al deze veranderingen in aanmerking genomen is het een opmerkelijke zaak dat het Chaam, zeals dat in de hierna volgende oude foto's gestalte krijgt, nog zo gemakkelijk herkenbaar is vanuit de huidige Dorpsstraat, Torenstraat of Baarlesweg. Ook de jongeren zullen daar geen moeite mee hebben. De ouderen zullen zich verrast realiseren hoeveel er niettemin is veranderd en hoe snel, Want hoe lang is het nu helemaal geleden dat vader met zijn kruiwagen, vol geladen met framDe heemkundekring "Ledevaert" heeft deze gelegenheid dankbaar aangegrepen om een stukje dorpsgeschiedenis overzichtelijk voor iedereen vast te leggen en te bundelen, De kring is daarbij enthousiast geholpen door vele inwoners van Chaam en wel in het bijzonder door de dames Geerts. Aan al die hulpvaardigen en aan degenen die hun met zorg bewaarde ansichten beschikbaar stelden is "Ledevaert" veel dank verschuldigd,

Bij het samenstellen van dit artikel (en de onderschriften) werd gebruik gemaakt van gegevens die werden verstrekt door "Ledevaert". Voorts werd geput uit het archief van De Stem in Breda, de facsimile-uitgave van "Beschryving der Stadt en Lande van Breda" door Thomas Ernst van Goor en uit publikaties van Staatsbosbeheer. Als toenrnalige evacue uit Gilze, negen maanden lang onderdak in Chaam gevonden hebbend, kon de schrijver ook nog putten uit eigen (dankbare) herinnering.

l.Rond de eeuwwisseling zag de nog onverharde Dorpsstraat er heel wat landelijker uit dan nu. Toch is er in werkelijkheid niet eens verschrikkelijk veel veranderd. De meeste bomen verdwenen, zo ook de kerktoren op de achtergrond. Maar "Logement en Uitspanning Bellevue" staat nog altijd op dezelfde plaats, AIleen is het nu een hotel. De vrouw met het ezelskarretje is Mieke Bukkum, een echt dorpstype uit die jaren. Langs de weg staat nog een oude petroleumlantaarn die elke avond werd ontstoken door veldwachter Jan Reijntjes. In de deuropening van "Bellevue" (met een pint in de hand) staat Klaoske Verboven. Andere nog te herkennen personen zijn: A. van Lil, Anna de Jong (met het kind op de arm), M. Geerts, C. Geerts en het jongetje met de schort is Jaap v.d. Laan.

2. De oudst bekende foto van de harmonie "Sint-Cecilia" toont de blazers Theo van Engelen, Adrianus Koks, Hein Coppens, Kees de Swart, Adrianus Schram (tevens burgemeester), Antoon van Engelen, Bart Buys en P. van Loon (eerste rii), Verder (tweede rij) Norbert Verschuren, Antoon de Roy, Kees de Roy, Fr. Keizers, C. v.d. Westerlaken, August v.d. Steen, Ch. Verschuren en (op de derde rij) Drik Schram, Cees Schram, C. Papen, P. Coppens, Marten v.d. Broek en J. Bastiaansen. De man met de grote trom ten slotte is meester Soeterboek.

3. Met vliegend vaandel en slaande trom poseerde in een niet meer te achterhalen, maar lang vervlogen lente de handboogschutterij "Oefening Kweekt Kunst" voor het toenmalige cafe "Het Jagertje" van Toon v.d. Loo. De jongetjes op de voorgrond, met de nu onleesbare tekst in de hand, zijn Jan Wage makers en Jan Hendriks. Op deeerste rij ziet men Harrie v.d, Westerlaken, Jaap v.d. Laan, "Janus van den Brouwer", Steven v.d. Loo, "Den Brouwer" zelf, Jaoneke van Riel, Toon v.d. Loo, Toon van Tilburg met zijn zoon Pietje, In de achterste rij zien we Janus Ermes, Pietje Hendriks, A. Schram (bolhoed), Jan Michielsen, Fridus v.d. Loo (bolhoed), Koos Geerts en Steventje van Dun. Coop Noyens houdt het vaandel vast.

4. Een foto van de Dorpsstraat (kijkend in de riehting Breda) uit de tijd toen iedereen nog uitliep als er een fotograaf verseheen. Herkenbaar zijn reehts de dames Ant. WagemakersGeerts en To Reijntjes, Ongeveer in het midden van de foto staat het snoepwinkeltje van Kloaske Verboven die destijds vele prentbriefkaarten van Chaam uitgaf. De heer Verb oven zelf staat een eindje van zijn winkel af met zijn gezieht naar de fotograaf toe (in donker kostuum). Vooraan links staat, goed herkenbaar, de looierij van Kees Hendriks.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek