De Bommelerwaard in oude ansichten

De Bommelerwaard in oude ansichten

Auteur
:   Hans Keser
Gemeente
:   Zaltbommel
Provincie
:   Gelderland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-1732-6
Pagina's
:   160
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'De Bommelerwaard in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

door

Hans Keser

Tweede druk

Europese Bibliotheek - Zaltbommel MCMLXXXII

W~OEN

OEKJE

ISBNlO: 90 288 17328 ISBN13: 978 90 28817326

© Europese Bib1iotheek - Zaltbomme1

© 2009 Reproductie van de tweede druk uit 1982

Niets uit deze uitgave mag worden vervee1voudigd en/of openbaar gemaakt door midde1 van druk, fotokopie, microfihn of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schrifte1ijke toestemming van de uitgever.

Europese Bib1iotheek Postbus 49

5300 AA Zaltbomme1 te1efoon: 0418 513144 fax: 0418 515515

e-mail: pub1isher@eurobib.n1

VOORWOORD BIJ DE TWEEDE DRUK

Dit boekje over de Bommelerwaard verscheen voor het eerst in 1967 en was een van de "prototypes" van de later zo succesvol gebleken serie: " ... in oude ansichten". Inmiddels zijn in die reeks ook aparte deeltjes verschenen over Zaltbommel en over diverse dorpen en die bevatten elk een schat aan plaatjes die niet in miin boek voorkwamen. Er bleek over onze streek derhalve veel meer te bestaan dan ik in 1967 kon vermoeden. Omdat er daarnaast ook nog belangstelling bleek voor een boekje over de Waard, besloot de uitgever na vijftien jaar over te gaan tot herdruk van "De Bommelerwaard in oude ansichten'' en dat doet mij uiteraard veel plezier. Wei gaf het mii aanleiding de toenmalige teksten nog eens kritisch door te nemen en graag wil ik de lezers-van-1982 attenderen op een tweetal dingen. Allereerst: de tekst is van 19671 Sedertdien is er opnieuw veel in onze streek veranderd en dat betekent dat enkele opmerkingen-vantoen in sommige gevallen thans achterhaald ziin. Zinnen als "die heg is er nog", .uxlleen de lantaarn bleef over", "thans woont daar meneer X" en dergelijke, gaan in 1982 niet altijd meer op: de heg is inmiddels gerooid, de lantaarn omvergereden en meneer X is verhuisd. Het was technisch nogal moeilijk deze kleine correcties allemaal aan te brengen.

En dan op de tweede plaats: reeds als kleuter leerden mijn ouders mij .Jtet goede handje" te gebruiken. Ik had daar toen al moeite mee en in feite nog steeds. En zo zal het de aandachtige lezer opvallen dat ik in een enkel onderschrift de woorden "links" en "rechts" wei eens verwisseld heb.

Ik hoop dat velen met behulp van dit boekje een plezierige papieren wandeling zullen maken door de Bommelerwaard-in-grootmoeders-tijdl

Hans Keser

WOORD VOORAF

In de dagen dat het materiaal voor dit boekje werd verzameld, maakte iemand de opmerking "dat de Bommelerwaard in feite toch een achtergebleven gebied" lOU zijn, waar men "nog vijftig jaar terug leeft". Dat deze bewering werd geuit door een buitenBommelerwaarder behoeft geen nadere toelichting en het zal stellig niet de eerste (en waarschijnlijk ook niet de laatste) keer zijn geweest, dat iets dergelijks over onze streek werd gezegd. Gewoonlijk halen wij, inwoners van de Waard, onze schouders op bij het aanhoren van dit soort uitlatingen: we weten immers weI beter. Toen ik echter kort voor de inlevering van het manuscript nog eens alle bijeengebrachte afbeeldingen zorgvuldig bestudeerde, drong de onjuistheid van bovenstaande beweringen steeds meer tot mij door. Want des te beter ik de foto's bekeek, des te sterker besefte ik - ondanks het feit dat ikzelf slechts de na-oorlogse periode bewust beleefd heb - hoeveel er juist in die afgelopen vijftig jaar in onze streek is veranderd. De meesten zullen dat niet zozeer bemerkt hebben; veranderingen voltrekken zich vaak geleidelijk , doch wanneer we nu in dit boekje ineens geconfronteerd worden met stad en streek van een halve eeuw geleden, dan zien we dat er veel, heel veel is gewijzigd en verbeterd.

Eigenlijk zou men gewapend met een camera eens een paar dagen de streek moeten intrekken om te trachten de foto's die in dit boek staan afgebeeld, nog-

maals te maken. Men zal niet alleen ontdekken dat veel van hetgeen op de oude prenten voorkomt, inmiddels is verdwenen, maar in vele gevallen zal het ook uiterst moeilijk zijn om zelfs maar het punt te vinden van waar de fotograaf indertiid zijn plaatje nam.

De stad is veranderd. In Zaltbommel hebben vele kleine huisjes plaats moeten maken voor moderne zakenpanden en welvoorziene winkels. Buiten de wallen is een nieuwe stad gegroeid, groter en opener dan het oude centrum, met allerlei soorten winkels en bungalows, met moderne scholen en diverse bedrijven, met sportvelden en een sportfondsenbad. Gelukkig is de oude binnenstad toch het eigenlijke stadscentrum gebleven en bleef de historische schoonheid, ondanks alle vernieuwingen, voor een groot deel onaangetast. Er is voor gewaakt dat vele mooie en kostbare monumen ten uit zovele eeuwen der geschiedenis niet ten prooi vie len aan de gulzige honger van onze zo vaak niets ontziende tijd. En er wordt nog steeds gewaakt! De dorpen zijn veranderd. Vele schamele hutten, die wel pittoresk doch weinig bewoonbaar waren, zijn van de dijken verdwenen. Dorpskernen werden opengelegd en er verrezen nieuwe winkels, scholen, banken en andere gebouwen. Een groot aantal boerderijen die eertijds bestonden uit een conglomeraat van allerlei bouwsels, hebben plaats gemaakt voor ruime en gezonde modelboerderijen. Dorpen als bijvoorbeeld

Ammerzoden en Hedel ondergingen zelfs een complete metamorfose, vooral doordat deze plaatsen in 1944 de laatste stuiptrekkingen van het bijna uitgeraasde oorlogsmonster aan den lijve moesten ervaren. Heeft het onderwijs van vijf'tig jaar geleden misschien wel eens wat te wensen overgelaten (en waar was dat niet het geval? ), momenteel is de tijd definitief voorbij dat een dorpsschool bestond uit een of hoogstens twee lokalen, waar alle klassen onderricht kregen van de "bovenmeester". Thans beschikt ieder dorp over nieuwe en ruime lagere scholen (voor bijzonder en/of openbaar onderwijs) en ook voor verdere ontwikkeling kan de jeugd in eigen streek vele richtingen uit. Zo zijn er uloscholen in Hedel (roorns-katholiek), Aalst (openbaar), Kerkdriel (roorns-katholiek) en Zaltbommel (christelijk en openbaar). Er zijn mogelijkheden voor huishoud-, technisch-, landbouw- en tuinbouwonderwijs. Verder kan men in Zaltbommel de vijfjarige RHBS en de middelbare handelsavondschool bezoeken, terwijl men in diverse plaatsen avondcursussen kan volgen.

Niet langer is de Bommelerwaard een afgesloten eiland. Brede verkeersaders doorkruisen onze streek van noord naar zuid (E9)envanoostnaarwest(VanHeemstraweg). Ruilverkaveling bleek de oplossing voor vele boer en die eertijds hun landerijen in de vier windstreken versnipperd vonden. Zij kunnen nu over enkele grote, vaak dieht bij elkaar gelegen, percelen beschikken.

Hoewel de Bommelerwaard van oudsher een agrarisch gebied is, bleken er toch op vele plaatsen mogelijkheden te bestaan voor industrie, zodat in vele dorpen de boerderijen thans worden afgewisseld met Iabrieken en bedrijven. Velen ook hebben een bedrijf o pgebouwd met de opbrengsten van eigen bodem waarbij we denken aan diverse soorten fruit, aan aardappels, groenten en vooral aardbeien. De cooperatieve veiling "Zaltbommel en Omstreken" is een van de grootste aardbeienveilingen van ons land.

Daarnaast is een nieuwe .Jndustrie" zeer duidelijk in opkomst, namelijk het toerisme. Met name in de dorpen Nederhemert, Ammerzoden en Kerkdriel zijn de laatste jaren drukbezochte kampeergelegenheden (in goed-Nederlands "cam pings") verrezen en beoefenaars van verschillende watersporten hebben de aantrekkelijke mogelijkheden van de Maas en zijn meanders ontdekt.

Maar ondanks de vele veranderingen die zich in de Bommelerwaard voltrokken en voltrekken, zijn er enkele dingen gebleven.

Nog steeds kan men vanaf onze dijken genieten van de in alle jaargetijden onvergetelijk mooie riviergezichten. Nog altijd worden onze uiterwaarden en weiland en bevolkt door rustig voortgrazend vee.

Ook in 1967 bevinden zich in de Waard vele wegen en paden die noch door paaltjes, noch door wit-onderbroken strepen worden gemarkeerd. De jachtige ver-

keersmassa heeft deze wegen nog niet ontdekt en voor ons, Bommelerwaarders, vormen de met bloemen bedekte bermen een voldoende afzetting. Hoeveel er ook veranderd moge zijn, nog steeds heerst er een rust in onze stad en dorpskernen, waar ieder doelbewust het zijne doet, zonder daarbij een voor onze tijd zo kenmerkende nervositeit of onzekerheid te vertonen.

En wanneer op zondagmorgen het klokgelui van de vaak eeuwenoude kerken de stilte doorbreekt, dan worden de bronzen stemmen tot in de wijde om trek gehoord ... en verstaan. Het gebeier is nog niet ten onder gegaan in het vaak oorverdovende lawaai en de irritante, uit zekere vormen van ego isme voortkomende, gejaagdheid, welke nu eenmaal onverbrekelijk verbonden schijnen te moe ten zijn met onze tijd die reeds zovelen tot doyen heeft gemaakt.

Het is te hopen dat de Bommelerwaard nog ver verwijderd is van de dag dat men elkaar op straat niet meer zal groeten en zijn buurtgenoten niet meer zal (of wil) kennen; ver verwijderd ook van het moment waarop de gemeenschap gaat bestaan uit anonieme individuen die vergeten zijn wat een samenleving is. En aIleen bij hem, voor wie de stille rust van een vredige landstreek en de waarde van een goede gemeenschap onbekende begrippen zijn geworden, kan het denkbeeld ontstaan dat onze streek een achtergebleven gebied zou zijn, Want wie zelf bepaalde

waarden overboord heeft gezet, verwijt de ander die deze kon behouden maar al te snel niet-met-zijn-tijdte-zijn-meegegaan ...

VERANTWOORDING

Het bleek moeilijker te zijn dan oorspronkelijk was gedacht om in een platenboekje van 160 pagina's een ook maar enigszins volledig beeld te geven van de Bommelerwaard in de jaren rand en na de eeuwwisseling.

Op de allereerste plaats is men, vooral waar het de dorpen betreft, sterk afhankelijk van materiaal dat in het bezit van particutieren is. Omdat men slechts enkele adressen kent, is het risico groot dat een belangrijke bron of mogelijkheid onbenut blijft. Ongetwijfeld zullen er, zowel in, als buiten de Bommelerwaard, mensen zijn die betere of interessantere afbeeldingen bezitten en deze graag beschikbaar had den gesteld. Ik ben mij er dan ook zeer van bewust dat dit boekje verre van compleet is.

Daarbij komt dat van de ene plaats meer ansichten zijn gemaakt dan van de andere. Opvallend weinig afbeeldingen waren bijvoorbeeld te vinden van de Waaldorpen; de oogst van tientallen bezoeken en telefoongesprekken was vaak uiterst mager.

Een andere vraag was: hoe de beschikbare ruimte te

verdelen over Zaltbommel en de ongeveer twintig dorpen en gehuchten van de Waard. In grote lijnen is uitgegaan van het volgende schema: zestig pagina's voor Zaltbommel dat immers als oude stad zeer veel straten en bouwwerken telt die regelmatig op prentbriefkaarten werden vastgelegd; vervolgens vijftien pagina's voor elk van de Maasdorpen Rossum, Kerkdriel, Hedel en Ammerzoden, omdat deze dorpen de grootste van de Waard zijn en bovendien sterk veranderden ten gevolge van de verwoestingen in 1944; de verdere ruimte werd al naar gelang het beschikbare materiaal verdeeld over de andere dorpen.

Er is naar gestreefd zoveel mogelijk oude prentbriefkaarten op te nemen doch hier en daar heb ik deze laten afwisselen met enkele oude foto's van scholen, verenigingen, gebeurtenissen enzovoort.

Uiteindelijk was zoveel materiaal verzameld dat een zware selectie toch nog noodzakelijk was en uit de collectie werd het beste gekozen. Onderling was de kwaliteit van kaarten en foto's echter nogal verschillend en dit heeft vanzelfsprekend zijn neerslag gevonden in de reprodukties.

Van een dorp als Hedel bijvoorbeeld bleven zeer weinig afbeeldingen bewaard omdat de gemeentelijke en nagenoeg aile particuliere collecties in 1944 volle dig verloren gingen. De van dit dorp gereproduceerde foto's zijn gemaakt naar glasnegatieven, welke indertijd van oude ansichten werden vervaardigd. Dat dit

op zich al een kwaliteitsverlies meebracht is duidelijk. De onderschriften werden samengesteld uit vele tientallen gesprekken die gevoerd werden met voor het merendeel bejaarde Bornmelerwaarders. Aan deze gesprekken bewaar ik de meest aangename herinneringen. Het enige bezwaar van deze gesprekken is dat persoonsnamen en dergelijke door het mondeling overdragen mogelijkerwijs hier en daar niet gehee1 juist gespeld zijn , Hiervoor bij voorbaat mijn verontschuldigingen. De teksten over de dorpen kwamen uitsluitend via gesprekken tot stand; die over Zaltbommel werden zowel uit gesprekken, als uit vele jaargangen van stedelijke couranten samengesteld. De onderschriften dienen voornamelijk om het bekijken en vooral het herkennen te vergemakkelijken. Op enkele vermeldingen na, zoeke men wetenschappelijkhistorische bijzonderheden elders.

Ten slotte wil ik graag mijn grote dank uitspreken aan allen die mij bij het verzamelen van het materiaal en het samenstellen van de teksten behulpzaam zijn geweest. Namen noemen zou teveel ruimte in beslag nemen, doch graag maak ik een uitzondering voor het Maarten van Rossummuseum te Zaltbommel, dat zeer veel materiaaI - vooral van de stad - welwillend ter beschikking stelde.

Hans Keser

. ~'" -, : ·':-1 '..~. ~ -

. ~.

Aalst (Bommelerwaard)

l!ltr. H. J. ftII de O&ld. 8< Co., Zellbommd.

AALST

1. De Randwijkerdijk te Aalst oftewel de "Rammekesdijk", waar het rechts gelegen 11Uis bewoond werd door schipper Willem Schreuders en het linker huis door Hendrik Sprong. De bakkerskar is van Dirk Bouman.

Aalst (Bommelerwaaid)

Uitlr. H. ]. un d. Gard. llt Co., Z&ltbommtl.

2. Het centrum van het dorp Aalst is in vergelijking met deze kaart bijzonder vee! veranderd. Rechts woonde Aart Haasakker. De toren en de noordmuur van de kerk dateren wellicht nog van de eerste he!ft van de twaalfde eeuw. (De bewoners van Aalst mochten in 1133 een eigen kapel stichten.)

3. Een typisch Bommelerwaards dijkgezicht vinden we ook afgebeeld op deze kaart uit Aalst. In het tweede huis rechts woonde Krijn Schaap en in het eerste en tweede huis links woonden respectievelijk de dominee en de smid Jan Opstelte. In het derde huis links was het cafe van Pauw Sterk gevestigd.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek