De Oostelijke Veluwezoom in oude ansichten

De Oostelijke Veluwezoom in oude ansichten

Auteur
:   E.J. Kruyswijk Jansen
Gemeente
:  
Provincie
:   Gelderland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-4112-3
Pagina's
:   160
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'De Oostelijke Veluwezoom in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

VOORWOORD

Het verzamelen van oude prentbriefkaarten is een even prettige bezigheid als het tonen ervan aan anderen, hetzij in de vorm van lichtbeelden, hetzij, zoals in dit geval, als reproducties. Op belangstelling mag steeds gerekend worden. Krantenredacteuren, die oude foto's of ansichten in hun blad afdrukken, schieten daarmee altijd in de roos.

Wat is nu het boeiende in die oude plaatsjes? Zijn het de herinneringen aan gelukkige, onbezorgde jeugdjaren? Is het de rust, die de beschouwer tegemoet komt? Zijn het de veranderingen, die opeens duidelijk zichtbaar worden? Het zullen wel deze factoren samen zijn, die in het huidige tijdsgewricht zo'n verblijdende belangstelling veroorzaken voor dingen "uit grootmoeders tijd", de tijd van voor de oorlog.

Minder gejaagd was het leven ongetwijfeld. In de tijd van voetgangers en loopjongens, van sportkarren, rijtuigen en Jan Pleziers moest men de tijd wel nemen om zich te verplaatsen. Voor ons, mensen van een gemotoriseerde wereld, is de rust op onze dorpswegen, zo'n 50, 60 jaar geleden, onvoorstelbaar. Misschien werd de stilte nog geaccentueerd door de trein, de paardetram en de stoomtram, die op gezette tijden de rust verstoorden. In het begin van deze eeuw deed de automobiel haar intrede, eerst als voertuig voor welgestelden sporadisch voorkomend. Drukker werd het toen de vrachtauto's verschenen.

In Velp schafte op 1 juli 1919 de N.V. Velpsche Stoom Wasch-, Strijk- en Badinrichting de eerste vrachtauto aan.Ook de motorfiets, hardnekkig stoomfiets genoemd, ging bijdragen in het toenemend geraas. Zo ontstond geleidelijk het verkeersbeeld, dat wij nu kennen. Wie kan zich nog voorstellen dat de fotograaf doodbedaard zijn statief midden op de rijweg neerzette, vervolgens onder de zwarte doek wegkroop, en al of niet gadegeslagen door de dorpelingen, die ook al midden op de weg verzameld waren, zijn tijdopname maakte.

De tijd van koepels en prieeltjes is lang voorbij. Toen was vakantie houden het voorrecht van een klein deel der bevolking. Wie het betalen kon bleef weken achtereen in hetzelfde pension of hotel logeren en maakte per rijtuig uitstapjes in de omgeving. Wie een goed beeld wil krijgen van de manier, waarop men in onze omgeving de zomer doorbracht, trachte het boekje "Avonturen als Straatmuzikant" in handen te krijgen, door J.L. Pisuisse en M. Blokzij1. uitgegeven in 1907. In augustus van dat jaar maakten deze journalisten, vermomd als Italiaanse straatmuzikanten, een voettocht van Arnhem naar Dieren. "Het is daar een onafgebroken rij van villa's en hotels en weer villa's" schrijven ze enthousiast. Sedert het begin van deze eeuw - uit die tijd dateren de meeste hierachter afgebeelde oude ansichten hebben zich ingrijpende veranderingen in onze ge-

meenten voltrokken.

De kern van ROZENDAAL bleef vrijwel onveranderd. Nieuwe bebouwing ontstond langs de Genestetlaan en in de Moestuin. Nieuwe wijken rezen uit de grond op de Knollenkamp, langs de Ringallee en de Daalhuizerweg en op de Del. Eensgezind heeft de bevolking, oud en nieuw, enkele jaren geleden met succes verzet geboden tegen de pogingen om Rozendaal bij de naburige gemeenten in te lijven!

YELP is ingrijpend veranderd. De Hoofdstraat werd winkelstraat. Derhalve werden de meeste huizen verbouwd. Kasteel Overbeek verdween; op het vrijkomende terrein verrees het Villa park. Ook de buitenplaats Ma Retraite aan de Velperweg werd verkaveld. De Schoonenbergsingel en andere lanen werden daar aangelegd.

Op de voormalige bouwlanden rond het dorp ontstonden de Middenstandsbuurt (Van Pallandtstraat en omgeving), de Zeeheldenbuurt (rond de Ruyterlaan), de Grindakkers en Beltjeshof in het zuiden en het complex de Modelhoeve. Na de 2de Wereld· oorlog werden de Bruyl en terreinen ten noorden en ten zuiden van Daalhuizen bebouwd. Tenslotte volgde de nog steeds voortgaande uitbreiding bij Larenstein, langs en over de Waterstraat en achter de Oude Jan en bij Overhagen. Een echt dorp is Velp al lang niet meer. Van een tegenstelling tussen de oorspronkelijke en ingekomen bevolking is weinig of niets te merken.

Het dorp RHEDEN heeft een stormachtige ontwikkeling doorgemaakt. "Van steenbakkers- en boeren-

dorp tot forensenplaats" zou men kunnen zeggen. In 1893 besloot het Gemeentebestuur "tot verdere opruiming van mest- en aaltgaten, vele langs de openbare weg". We denken, dit lezend, aan het oude rijmpje: "Arnhem is een stad, Velp is nogwat, Rozendaal een bomenboel, Rheden is eea modderpoel".

Geleidelijk werden en worden de bouwlanden tussen het oorspronkelijke dorp en de Rijksstraatweg volgebouwd, zo ook het voormalig grondgebied van de buitenplaatsen de Scherpenhof en den Brink. De aanpassing van oud en nieuw verloopt in Rheden nogal moeizaam, dunkt ons. De industrie - beton en metaal - heeft een duidelijk stempel gezet op het oude dorp.

In DE STEEG werd gebouwd langs de bosrand en direct over het spoor, naderhand ook in het dorp (Brantsenpark) en de laatste tijd tussen de Smidsallee en de Oversteeg. Dit dorp heeft zijn eenheid goed weten te bewaren.

Ook in ELLECOM is dit het geval. Gebouwd werd daar langs de Pieperslaan en tussen de Buitensingel en het oude dorp.

DIEREN heeft een enorme uitbreiding ondergaan. De voormalige Heide, d.w.z. alle terrein ten noorden van de spoorlijn, verdween om plaats te maken voor woonwijken. In de twintiger jaren kwam de Oranje Nassaustraat met omgeving tot stand, de Goudakkerstraat en de buurt bij de Kolonieweg eveneens. Ten noorden van de Spankerenseweg kwamen uitgebreide wijken tot stand tot aan de Geiten-

bergweg. In de laatste jaren verrezen honderden woningen en flatgebouwen tot aan de Imboslaan en op de Zilverakker en daarachter; ook tussen de oudere Oranjewijk en de Harderwijkerweg. De Burgemeester de Bruinstraat, die een tiental jaren geleden werd aangelegd, vormt een scheidslijn tussen oud- en nieuw Dieren. Het nieuwe winkelcentrum Calluna is een ernstige concurrent voor de winkels in het oude dorp. Van een tegenstelling tussen de oude en de nieuwe bevolking is in Dieren overigens geen sprake. SP ANKEREN bleef tot dusver zo goed als onveranderd. Langs het Kanaal kwam industrie, georienteerd op Dieren. Bij de kerk verrezen wat nieuwe woningen. De bewoners vormen een hechte gemeenschap.

Tenslotte LAAG-SOEREN. Het oude dorpje van boederijen, sprengen en watermolens heeft veel te danken aan de Badinrichting Bethesda. Jarenlang bleef het na de stichting van het Badhuis onveranderd. Eerst in de laatste jaren verrees een nieuwe woonwijk achter de Cruyshoeve. Dat er in Soeren saamhorigheidsgevoel bestaat bleek meermalen; het laatst bij de bouw van het eigen dorpshuis.

Dit oudheidkundig prentenboek brengt de sfeer van vroegere tijden weer tot leven; het wil oak iets laten zien van de veranderingen, die sinds het begin van deze eeuw hebben plaats gevonden. En graag wil het belangstelling wekken voor het boeiende verleden van onze dorpen.

BIJ DE AFBEELDING OP HET OMSLAG:

RHEDEN. Cafe Krasenberg of de Zwaan, tevens winkel en boerderij, omstreeks 1900. Op de voorgrond het kruispunt Groenestraat-Dorpsstraat. Tegen de schuur links zien we een gemeentelijk aanplakbord. Met het Zwaantje verdween een karakteristiek stukje oud-Rheden.

Rosendael I-'O'~I Kra::este'jn

6

ROZENDAAL. Hotel Kraijestein omstreeks 1900. In 1838 vestigde Abraham Kraijestein uit Middelburg zich als kastelein in het nieuwe hotel, dat A.L.A. Baron Torck van Rosendael op de Smidsberg had laten bouwen. In 1897 werd het afgebroken, doch weer opgebouwd als chalet, de geliefde Zwitserse stijl uit de vorige eeuw. In 1920 werd Hotel Rosendaal, zoals het toen heette, opnieuw verbouwd en in 1933 uitgebreid.

ROZENDAAL. Deze 1andelijke boswachterswoning, bewoond door twee gezinnen, stond aan de Rijweg van Rozendaa1 naar Beekhuizen bij het tegenwoordige parkeerterrein. Ret aardige huisje, hier afgebee1d, zoals het er omstreeks 1900 uitzag, werd bij de bevrijding in 1945 verwoest.

7

8

ROZENDAAL. De woning van de dorpsveldwaehter omstreeks 1905. In deze rustieke ambtswoning resideerden de Rozendaalse veldwaehters, waarvan we ons Lemson en Materman herinneren. Aehter het huis strekt zich de grote vijver bij het kasteel uit. De waterval reehts is het overblijfsel van een papierriJ.olen. Het waterrad was al lang verdwenen toen de bezetters daar tegen het einde van de 2de Wereldoorlog een turbinerad lieten draaien om stroom op te wekken.

ROZENDAAL

ROZENDAAL. Hoe rustig Rozendaal vroeger was en hoe Iommerrijk "de Laan", blijkt uit deze prentbriefkaart van 1905. Een groepje wandelaars begeeft zich naar het Park om een bezoek te brengen aan de Bedriegertjes, de Kettingbrug en de Schelpengalerij. Wie het kon betalen nam een rijtuigje. Onder aan de Rozendaalselaan in Yelp, bij Hotel De Harmonie, stond er meestal weI een klaar.

9

10

ROZENDAAL. De Rozendaalse Watermolen omstreeks 1900. Eeuwenlang stond op deze plaats de korenmolen van kasteel en dorp. De molen had twee raderen achter elkaar, gedreven door het water van de Rozendaalse beek. Jaren achtereen oefenden leden van de familie Gerritsen er hun beroep uit, het laatst molenaar Van Engelenburg. In april 1945, vlak voor de bevrijding, brandde de molen, nog steeds in bedrijf, met het woonhuis af door oorlogsgeweld, Een watervalletje duidt thans de plaats aan waar eens de raderen wentelden.

ROZENDAAL. Hier zien we de Rozendaalse Watermolen van de zijde van het woonhuis en de situatie aan de Ringallee in het jaar 1927. De ingang van het Rozendaalse bos was recht tegenover de Bosweg bij de villa Klein Gelrestein, woning van mr. A.H. Brandt, burgemeester van Rheden, overleden in 1913. De bebouwing ter rechterzijde op het terrein van de Modelhoeve, in 1933 door de gemeente Rheden van de Erven Van Pallandt gekocht, moest nog beginnen.

11

12

YELP. Het kort voor de 2de Wereldoorlog afgebroken huis Rozenhagen omstreeks 1912. Deze villa stond op de hoek van de Velperweg en de Laarweg (nu Rozenhagenlaan) en werd bewoond door de familie Duyvene de Wit. De nieuwe wijk aan de overzijde van de Rozenhagenlaan werd grotendeels gebouwd in de voormalige moestuin van Daalhuizen. De Zaalboslaan is genoemd naar de boerderij met die naam, die in 1865 gesloopt werd als gevolg van de aanleg van de spoorlijn Arnhem-Zutphen.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek