Warning: mysql_connect(): Headers and client library minor version mismatch. Headers:50156 Library:50527 in /home/0003/sites/s245/europese-bibliotheek.nl/web/require/database.req.php on line 15

Warning: session_start(): Cannot send session cookie - headers already sent by (output started at /home/0003/sites/s245/europese-bibliotheek.nl/web/require/database.req.php:15) in /home/0003/sites/s245/europese-bibliotheek.nl/web/require/require.req.php on line 2

Warning: session_start(): Cannot send session cache limiter - headers already sent (output started at /home/0003/sites/s245/europese-bibliotheek.nl/web/require/database.req.php:15) in /home/0003/sites/s245/europese-bibliotheek.nl/web/require/require.req.php on line 2
Uitgeverij Europese Bibliotheek | De molens van Amsterdam in oude ansichten deel 3 | boeken | alfabetisch-overzicht
De molens van Amsterdam in oude ansichten deel 3

De molens van Amsterdam in oude ansichten deel 3

Auteur
:   mr. J.H. van den Hoek Ostende
Gemeente
:  
Provincie
:   Noord-Holland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-2466-9
Pagina's
:   160
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'De molens van Amsterdam in oude ansichten deel 3'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

INLEIDING

Voor algemene opmerkingen over molenfoto's van Amsterdam en voor de verantwoording van de tekst wordt, evenals in deel 2 gebeurd is, verwezen naar deel 1. Hier moet in het bijzonder aandacht worden besteed aan de gemeenten of gedeelten van gemeenten, waarin de in dit dee1 afgebee1de mo1ens staan of gestaan hebben en die in 1896,1921 en 1966 (1978) aan Amsterdam zijn toegevoegd. Per gemeente komen alle molens aan de orde waarvan fotomateriaal beschikbaar is. De molens waarbij dat met het geval is, worden hier, anders dan in de delen 1 en 2 is gebeurd, in het algemeen niet vermeld. Enerzijds zijn ze soms moeilijk op te sporen en anderzijds zou bij te veel vermeldingen het overzicht over de over een groot gebied verspreide molens met uiteenlopende functies geheel verloren gaan.

Bij afbeelding 1 7 van deel 1, het gemaal van de Overbrakerbinnenpolder, wees ik reeds op de monumentenwaarde van stoomgemalen. In dit deel, waarin de polderbemaling aan het einde van de negentiende eeuw zo'n belangrijke plaats inneemt, maak ik graag van de gelegenheid gebruik om van een aantal, deels weinig bekende en allang verdwenen, gemalen afbeeldingen op te nemen.

Evenals in de delen 1 en 2 het geval is, maken we in de richting waarin de molenwieken draaien, dus tegen de klok in, een ronde om Amsterdam heen. Deze ronden werden steeds groter: in deel 1 de Singelgracht en naaste omgeving, in deel 2 de gebieden v1ak buiten de Singelgracht gelegen en nu het (eenmaal) landeliike gedeelte van de gemeente Amsterdam van Halfweg tot Diemen en van Landsmeer tot Amstelveen.

Geannexeerde gebieden ten westen van de stad

Van de gemeente Sloten (N.H.), omvattende Sloten, Sloterdijk, Osdorp en De Vrije Geer, werd per 1 mei 1896 reeds een klein gedeelte bij de hoofdstad gevoegd. Per 1 januari 1921 werd de gemeente Sloten opgeheven en de grens van Amsterdam in het westen ruwweg verschoven van de Kostverlorenvaart naar de Ringvaart van de Haar1emmermeer. Daardoor keerde de reeds in de de1en 1 en 2 genoemde korenmo1en "De Bloem" na 43 jaar op Amsterdams grondgebied terug en kwam een aantal poldermolens in Amsterdam te staan, a1smede de krijtmolen "De Hoop". De gemeente Nieuwer-Amstel, die sinds 1963 Amstelveen heet, omsloot Amsterdam van west tot oost, van Kostverlorenvaart tot Watergraafsmeer. In het westelijke gedeelte, dat op 1 mei 1896 Amsterdams werd, stond de molen van de Stads- en Godshuispolder.

Geannexeerde gebieden ten zuiden van de stad

Hierbij gaat het om delen van Nieuwer-Amstel die per 1 mei 189'6 en 1 januari 1921 bij Amsterdam kwamen. In 1896 werden twee industriemolens en de bemalingen van de Binnendijksche Buitenveldersche polder en de Overamstelsche polder Amsterdams. In 1921 kwam daar de plaats bij waar de befaamde Koenenmolen van de Buitendijksche Buitenveldersche polder gestaan had, alsmede twee molentjes in de oeverlanden aan de Nieuwe Meer.

Geannexeerde gebieden ten oosten van de stad

Van deze is het belangrijkste de gemeente Watergraafsmeer, die per 1 januari 1921 met een restant van een poldermolen bij Amsterdam kwam. Ouder-

Amstel verloor op die datum de Omval, waar een cementmolen gestaan had, en een strook land langs de Weespertrekvaart, met de ene molenromp van de Groot Duivendrechtse polder. De andere staat nog net op Ouder-Amstels gebied, vrijwel op de grens met Amsterdam. De voorlopige annexatie van het westelijke deel van de gemeente Weesperkarspel per 1 augustus 1966, die in september 1978 definitief werd, voegde enige plaatsen waar poldermolens hebben gestaan toe aan de hoofdstedelijke molenhistorie.

Geannexeerde gebieden ten noorden van de stad

Per 1 januari 1921 werden de gemeenten Ransdorp, Nieuwendam en Buiksloot bij Amsterdam gevoegd. Nieuwendam - en in mindere mate Buiksloot kende industriemolens, waarvan de houtzaagmolens van de beide in deel 2 genoemde typen, paltrokken en bovenkruiers, de belangrijkste waren. Voorts behoorde tot deze categorie de nog bestaande krijtmolen "d'Admiraal" te Buiksloot, de enig overgebleven windkrijtmolen ter wereld. Naast de poldermolens troffen we in dit gebied, waartoe sedert 1 augustus 1966 ook de1en van Landsmeer en Oostzaan behoren, nog een korenmo1en aan. Van deze, "De Pauw" te Nieuwendam, werd kort voor de afbraak door technisch bureau Schreuder te Amsterdam een bijzondere serie interieur-opnamen gemaakt, waarvan enige in dit boekje konden worden opgenomen.

Bij Nieuwendam stond in de negentiende eeuw in de Buikslotermeer aan de ringdijk van die polder de boerderij Mo1enwoud, van waaruit men 16 mo1ens kon zien. Op het kaartje van Nieuwendam (nummer 107) is deze befaamde boerderij aangegeven even ten

noorden van het dorp. De molens waren: twee poldermolens bij Kadoe1en; de krijtmolen d'Admiraal bij Buiksloot; de wipwatermolen van de Banne Buiksloot; de paltrok-houtzaagmolen De Liefde bij Buiksloot; twee poldermolens van de Buikslotermeer; twee paltrok-houtzaagmolens tussen Buiksloot en Nieuwendam: De Eendracht en De Vrede; de bovenkruier De Hoop bij Nieuwendam, achtereenvolgens korenmolen, loodwitmolen en houtzaagmolen; de bovenkruier "De Ladder Jacobs" bij Nieuwendam, die eerst hout zaagde en daarna krijt maalde; de paltrok-houtzaagmolen "De Oude Mol" bii Nieuwendam; de bovenkruier "De Leeuw" aan het Meerpad in Nieuwendam, die krijt en tras maalde; twee bovenkruiers aan de Ringvaart van de Buikslotermeer: de korenmolens De Pauw en "De Rotgans"; de paltrok-houtzaagmolen "Het Fortuin" op dezelfde p1aats. Van de molens waarvan de namen cursief zijn gedrukt, komen foto's in dit boekje voor.

De watersnood, die in 1916 Waterland trof, heeft tal van fotografen naar dat gebied gelokt. Wij danken daaraan enige series briefkaarten, waarin ook molens in het overstroomde gebied zijn opgenomen. In de nacht van 13 op 14 januari 1916 brak de zeedijk aan de zuidelijke oever van de Gouwzee door. Het gehele gebied, begrensd door de noordelijke IJdijk, de oostelijke dijk langs de Zaan, de polder De Wormer, Purmerend, de polder De Purmer, Edam en de Zuiderzeediik van die stad tot Schellingwoude, kwam bijna vier maanden lang onder water te staan. De noordelijke IJdijk - Nieuwendammer-, Buiksloter- en Oostzanerdijk - heeft Amsterdam toen voor wateroverlast behoed.

Herkomst van de afbeeldingen

Er is weer naar gestreefd zovee1 mogelijk prentbriefkaarten te gebruiken, wat voora1 bij de korenmo1en "De Pauw" en bij de krijtmo1ens "De Hoop" en "d' Adrniraal" goed ge1ukt is. Desa1niettemin komen ook in dit dee1 talrijke andere oudere en nieuwere foto's voor, omdat het jammer zou zijn de daarop voorkomende mo1ens te moe ten missen. Van de oude fotografen is Jacob Olie opnieuw de belangrijkste. Voor zover niet anders vermeld, is het materiaal ontleend aan de historisch-topografische atlas van de Gemeentelijke Archiefdienst van Amsterdam. De bibliotheek van deze dienst 1everde de nummers 74, 102, 104, 151 en 152. Nummer 80 is afkomstig uit het bij de Archiefdienst berustende archief van de secretarieafdeling Algemene Zaken, nummers 52-53 uit het archief van de Stads- en Godshuispolder en nummer 134 uit het archief van de Buiks1otermeerpolder. Het Amsterdams Historisch Museum dank ik de nummers 11 en 54. De door de stichting "Molen Documentatie" beheerde collectie van de vereniging "De Hollandsche Molen" leverde de nummers 5, 10, 13, 14, 32, 73 en 100. Enige daarvan zijn ontleend aan de door Arda Hindaal samengestelde p1akboeken en konden pas gebruikt worden nadat mijn zwager, de heer C. Suyver te Ede, ze voor mij had gefotografeerd, waarvoor ik hem hier gaarne dank zeg. Van nummer 56 berust het origineel bij de vereniging "De Zaansche Molen" te Koog aan de Zaan. Ook voor dit deel werden mij foto's ter beschikking gesteld door mevrouw J .A.A. Dallmeijer-Bremer te Amsterdam (nummer 145), de heer L.C. Schade van Westrum

aldaar (het voorplaatje en nummer 72) en drs. H.A. Visser te Papendrecht (nummers 17,84,97,108,127 en 150). Aan de erven Van Schendel te Amsterdam dank ik nummer 70, aan de heer G.H. Keunen te Utrecht nummer 76 en aan de heer J.L.J. Meiners te Amsterdam nummer 63. De nummers 8, 25, 26, 27, 29, 33, 34, 35, 36, 47, 91, 93, 105, 117 en 128 komen uit mijn collectie.

De plattegronden zijn ontleend aan het vierde deel van de door J. Kuyper naar officiele bronnen bewerkte Gemeente-atlas van Nederland, uitgegeven door Hugo Suringar te Leeuwarden, waarvoor tussen 1865 en 1869 de kaarten werden getekend. Van de geheel geannexeerde gemeenten werd de gehele kaart overgenomen, van de gedeeltelijk bij Amsterdam gevoegde gemeenten werd volstaan met een gedeelte van de kaart, dat evenwel ruimer is dan het geannexeerde gebied.

Bij de raadpleging van de plattegronden bedenke men dat er meer molens op kunnen staan dan de door mij besprokeneen dat niet alle besproken molens bestonden toen de kaartjes getekend werden. Deze varieren in schaal van 1:25.000 tot 1:100.000. Bij ieder kaartje is de schaal vermeld.

am te 1aten zien hoe de geannexeerde gebieden om Amsterdam heen liggen, is tegenover het tite1b1ad een gedee1te gereproduceerd van de door de Topografische Dienst van het Ministerie van Oorlog in 1849-1850 verkende en door het Topografische Bureau in 1854 gegraveerde kaart "Amsterdam", die door genoemde dienst in samenwerking met uitgeverij Unieboek on1angs in facsimile werd uitgegeven.

Geraadpleegde literatuur

J. de Boer, Oostzaan in oude ansichten, Zaltbommel 1972.

L. van Genderen, De windwatermolen "De Elfhonderd Roe ", Ons Amsterdam 1966, blz. 26-30.

D.H. Goede, Landsmeer in dagen van weleer, Landsmeer 1976.

J.A. Groen jr., Krijtmolen "d'Admiraal" draait weer, Amsterdam 1967.

J.W. Groesbeek, Amstelveen, acht eeuwen geschiedenis, Amsterdam 1966.

J.H. van den Hoek Ostende, Verloting van een molen in 1923, maandblad Amstelodamum 1963, bIz. 205-206.

Idem, Krijtmolen "d'Adrniraal" te Buiksloot, maandblad Amstelodamum 1967, blz. 238.

Idem, Poldermolens rond Amsterdam, jaarboek Amstelodamum 1978, blz. 360-392.

A. van der Hoek, "De Bonte Os" te Vlaardingen, De Molenaar 1981, blz. 605-606 en 646.

L. Jansen, Molen "De Bloem ". Ons Amsterdam 1966, bIz. 42-43.

A.J. de Koning, De herbouw van de Riekermolen te Amsterdam, Bouw 1961, blz, 1589-1591.

D. Kooiman, De zeeweringen en waterschappen van

Noord-Holland, Alphen aan den Rijn 1936.

H.P. Moelker, De stormvloed in Waterland januari 1916, Purmerend 1976.

Molens in Noord-Holland, inventarisatie van het Noordhollands molen bezit, Amsterdam 1981.

J.W.M. Schorer, De zeeweringen en waterschappen van Noordholland, Haarlem 1894.

W.S. Timp, Landsmeer in oude ansichten, ZaltbommelI972.

Idem, Amsterdam-Noord in oude ansichten, Zaltbommel 1973.

C. van der Veen, De Riekermolen herbouwd aan de Amstel, Ons Amsterdam 1962, blz. 16-21.

Verplaatste molen "De 1200 Roe" zou weer kunnen functioneren, Heemschut 1976, blz. 183-184.

C. Visser, A. ten Bruggencate en J. Schregardus, Onze Hollandsche Molen. Eerste reeks, Amsterdam 1926. H.A. Visser, Molens in Noord-Holland in oude ansichten, ZaltbommeIl980.

G. de Vries Azn., De zeeweringen en waterschappen van Noord-Holland, Haarlem 1864.

H. van Zijl, De watersnood van 14 januari 1916, Ons Amsterdam 1965, blz. 354-362.

1. Kaart van de gemeente Sloten, schaal 1: 75 .000. 1. "De Bloem"; 2. "De Bul" van de Vennerpolder; 3. Spieringhorner Binnenpolder; 4. Middelveldsche Akerpolder; 5. Sloterdijkermeerpolder; 6. Riekerpolder; 7. 1200 Roe van de Osdorperbinnenpolder; 8. 1100 Roe van de Sloterbinnen- en Middelveldsche gecombineerde polders; 9. Noordermolen als 8; 10. "De Hoop"; 11. "De Eendracht"; 12. "Zuidermolen" als 8, later gemaal Kostverloren.

Sioterzoeg: bij Amsterdam

2. Op deze briefkaart van ongeveer 1900 moet in het onderschrift Sloterweg gelezen worden als Haarlemmerweg. Als we "De Bloem" niet herkend hadden van de nummers 20-23 van deel1 en 54 van deel 2, zou de witte villa rechts, behorende tot de begraafplaats Vredenhof, ons wel op de juiste weg hebben gebracht. Toen hij in 1878 van bolwerk Rijkeroort (Marnixstraat bij de Bloemgracht) moest verdwijnen, herrees "De Bloem" aan de Haarlemmerweg op een perceel weiland dat Pieter Pouwels, zonder beroep, en Hendrik Pouwels, houthandelaar, hadden gekocht van de veehouder Jan Schipper. De firma T. Peppink en Zoon, Looiersgracht 32-38, herbouwde de molen.

3. Bij "De Bloem" was het cafe "Nieuw Sloterdijk", vanouds "De Vierhonderd Roe". Verderop, voorbij het dorpje Sloterdijk, stonden twee poldermolens, die "De Elfhonderd Roe" en "De Twaalfhonderd Roe" werden genoemd (zie nummers 30-36 en 28-29). Deze benamingen geven de afstand tot de Stadsbuitensingel bij de Haarlemmerpoort aan. Door de vestiging van een erfdienstbaarheid was ervoor gezorgd dat "De Bloem" vanaf de Haarlemmerweg toegankelijk was.

4. Bij "De Bloem" kwam het Bullepad uit op de Haarlemmerweg. Van die kant had men injuli 1922 weer een heel ander zieht op de molen, die op 31 mei 1899 door de erfgenamen van P. en H. Pouwels was verkoeht aan de korenmolenaar Joh. Corn. Bakkeren. Deze verkoeht "De Bloem" op 29 september 1915 voor f 15.000,- aan de Cooperatieve Vereeniging tot onderlinge Aankoop en Verkoop van Veevoeder annex Maalderij "Kent U zelve", Het dak met de sehoorstenen reehts is van het huis "Zeldenrust", vroeger "Landlust" geheten, dat in 1934 werd afgebroken.

5. "De Bloem" van de Haarlemmerweg gezien, in de tijd dat de gemeente Amsterdam eigenares van de molen werd. De aankoop had plaats volgens raadsbesluit van 15 november 1927 en omvatte tevens de omliggende grond. De prijs was f 34.670,-. Tot 1 juni 1931 bleef "De Bloem" verhuurd aan de Cooperatieve Vereniging "Kent U zelve". Sedertdien zijn leden van de molenaarsfamilie Schuurman huurders.

6. Deze foto werd in februari 1934 genomen bij de aanleg van de Willem de Zwijgerlaan. Op de aehtergrond staat "De Bloem" lustig te draaien met reehts aehter het gebouw van de begraafplaats Vredenhof een gashouder van de Westergasfabriek. Vredenhof kreeg in 1931 een eigen elektriseh gemaal.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek