Warning: mysql_connect(): Headers and client library minor version mismatch. Headers:50156 Library:50527 in /home/0003/sites/s245/europese-bibliotheek.nl/web/require/database.req.php on line 15

Warning: session_start(): Cannot send session cookie - headers already sent by (output started at /home/0003/sites/s245/europese-bibliotheek.nl/web/require/database.req.php:15) in /home/0003/sites/s245/europese-bibliotheek.nl/web/require/require.req.php on line 2

Warning: session_start(): Cannot send session cache limiter - headers already sent (output started at /home/0003/sites/s245/europese-bibliotheek.nl/web/require/database.req.php:15) in /home/0003/sites/s245/europese-bibliotheek.nl/web/require/require.req.php on line 2
Uitgeverij Europese Bibliotheek | Den Ham - Vroomshoop in oude ansichten | boeken | alfabetisch-overzicht
Den Ham - Vroomshoop in oude ansichten

Den Ham - Vroomshoop in oude ansichten

Auteur
:   H. Konijnenberg
Gemeente
:   Ham, Den
Provincie
:   Overijssel
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-2838-4
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Den Ham - Vroomshoop in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Onmiddellijk oostelijk van de meest bekende heuvelrug in Overijssel, gevormd door de Ommer-, Lemeler- en Arehemerberg, de Hellendoornse berg, de Holterberg en de Herikerberg (onder de gemeente Markelo) ligt een veel beseheidener rugje van verhogingen in het landschap, dat bij de Veeht onder het Ommense Junne begint, doorloopt over de Mageleres (onder Den Ham) via Daarle (in de gerneente Hellendoorn) naar Hooge Heksel (onder Wierden).

Het lijkt nuttig deze informatie vooraf te geven om niet-ingewijden globaal te doen weten, waar zij op de Nederlandse aardrijkskundige kaart Den Ham moeten zoeken, al kan daartoe wellieht nog vlugger meehelpen de aanwijzing dat het dorp Vroomshoop ook behoort tot die gemeente.

Hoewel Den Ham eerst definitief een zelfstandige burgerlijke eenheid werd op I juli 1818, door afseheiding van het grondgebied van de toenmalige gemeente AmbtOmmen, komt de naam Den Ham al veel eerder voor in schriftelijke stukken, die voor het nageslaeht bewaard bleven.

Deze zijn te danken aan de monniken-administrateurs van de middeleeuwse kloosters Bethlehem te Zwolle, Galilea te Sibculo en het Antoniuseonvent te Albergen, zowel als die van de bisschoppen David van Bourgon-

die en Frederik van Baden; zij vermeldden herhaaldelijk overdraehten en beleningen van kerkelijk bezit in Den Ham.

Het tot nog toe oudste stuk waarin de naam Den Ham genoemd wordt, is een tekst uit 1321 waaruit blijkt, dat Arnoldus Scaep, kanunnik van St.-Salvator te Utrecht, voor reehter en schepenen te Zwolle verklaart het bezit Daerlevort (=Dalvoorde) in Den Ham aan prior en reguliere kanunniken te Zwolle te hebben verkocht. De preciese ouderdom van de dorpsgemeenschap Den Ham is echter (nog) in nevelen gehuld.

Aanzienlijk minder onduidelijk is de wordingsgeschiedenis van het dorp Vroomshoop en van de in de onmiddelijke nabijheid daarvan gelegen buurtschap Geerdijk, ook behorend tot het grondgebied van de gemeente Den Ham; de in de vijftiger jaren van de 19de eeuw gegraven kanalen van Almelo naar Coevorden en van het zgn. Separatiepunt (in' het latere Vroomshoop) naar Zwolle, stimuleerden de vervening van de vooral langs het eerst bedoelde kanaal gelegen gronden en trokken daardoor bewoners aan, die zich op het Hammer grondgebied vestigden in de buurtsehap Geerdijk en het dorp Vroomshoop, In 1959 is het honderdjarig bestaan van Vroomshoop op zeer feestelijke en ook indrukwekkende wijze gevierd.

Moeilijker is het echter om de naam Vroomshoop te verklaren ; velen zoeken verband met een hoog gelegen stuk grand ternidden van de venen, waarop vrome Rooms Katholieken na de kerkhervorming bleven bijeenkomen. Minder ingewikkeld, de naam van de buurtschap Geerdijk : de dijk door de veengrond waarop gerend (dus schuinhoekig) de landerijen uitkwamen,

De geleerden zijn even wel eenstemmig in hun oordeel, dat de naam Den Ham verband houdt met "inham" of "llitham"; daarmede zou dan gedoeld zijn op het feit, dat het westelijke (=oudste) deel van de gerneente, min of meer ingeklemd ligt tussen de uitmonding van de Regge in de Vecht en de Vecht zelf, al is later het meest westelijke deel van deze "inham" grondgebied van Ommen geworden.

Een rornanogotische kerktoren, te dateren zo omstreeks 1400, met daarin een kleine klok uit 1414 en een grote uit 1520 en in de kerk (de vierde die gebouwd werd tegen de toren) een 15de eeuws Bentheimer stenen offerblok, zoals in ons land overigens alleen ook nog voorkomend in Borne (in Duitsland 3 vindplaatsen, in Frankrijk een, in Belgie geen) en twee ridderhofsteden: Mennegeshave en Azoelen, bewijzen, dat de dorpsgerneenschap Den Ham in het begin van de 15de eeuw zeker niet geheel onbetekenend meer was; er woonden toen een zestigtal

huisgezinnen.

Omstreeks 1600 is het bevolkingstal opgelopen tot cen negentigtal huisgezinnen ; de geringe groei in twee eeuwen zal oak hier beinvloed zijn door de loop b.v. van de 80-jarige oorlog met zijn plunderingen en brandstichtingen van Spaanse en Staatse troepen. De juistheid van deze mening wordt gestaafd door mededelingen in het markeboek (het notulenboek van de vergaderingen del' marke van Den Ham) dat begint in 1604. Den Ham is dan juist overgegaan tot het protestantisme ; de eerste predikant was de in het Duitse Emlichheirn in 1553 geboren Henricus Lubbertinck, aanvankelijk pastoor in Hellendoorn maar in 1586 ook forrneel, n.l, door ondertekening van de kerkordening van de Synode in Overijssel, overgegaan tot de reformatie en daardoor Hervormd predikant geworden. Zoals voorgeschreven: elders dan waar men eerder pastoor was; VOOf Lubbertinck werd het in 1590 de buurgemeente Den Ham. Hij stierf in 1603 in Den Ham en werd in 1604 opgevolgd door Hieronymus Herolt.

In 1604 vermeldt het Markeboek "eene groote disordre" als algernene schets van Den Ham in die dagen: een steen in de kerktoren geeft aan dat de toren in 1607 grondig hersteld is en aangenomen mag wel worden, dat ook de kerk zelf in die tijd een ingriipende herstelbeurt

kreeg.

Tweeenhalve eeuw daarna blijkt Den Ham nog vrijwel geheel de Protestantse leer aan te hangen; omstreeks 1840 telt de bevolking 2150 inwoners, op 6 Israelieten na alle Hervormd, lezen we in het aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden van A. J. van der Aa.

Pas bij het ontstaan van Vroomshoop komt daarin enige verandering door de komst van een aantal Roomskatholieken.

Na 1600 ontstaat er dus een stroomversnelling in de bevolkingscijfers ;

1675: 151 gezinnen; 1725: 215 gezinnen; 1795: 1485 inwoners: 1850: 2406 inwoners.

Tot diep in de 19de eeuw is landbouw en veeteelt hoofdmiddel van bestaan geweest der gerneentenaren, al spreekt het vanzelf dat bij het groeien der bevolking ook handwerkslieden met verzorgende funk ties hun intrede deden zoals timmerlui, smeden en neringdoenden. Enige huisarbeid in de textielsector is echter in het dorp Den Ham in de eerste helft van de 1ge eeuw al niet onbekend meer.

In Vroomshoop werkten velen in de tweede helft van de 19de eeuw in de verveningen,

Uiteraard kwam een en ander tot uitdrukking in de stedebouwkundige opzet van de bebouwing in de dorpen,

zowel als in het karakter der woningen en bedrijfsgebouwen.

Het dorp Den Ham kende (en kent ook nu nog) vele, sorns imposante en doorgaans fraai gelegen, boerenhoeven in de buitenwijken, terwijl de neringdoenden en andere in de dienstensector werkzamen oorspronkelijk woonden rondom de driehoekige Brink, waaraan later ook het gerneentehuis en de school werden gesitueerd. Bij het groeien kreeg her dorp meer en meer een woonfunctie en een typisch gebogen straatbeloop, dat langzamerhand is uitgegroeid tot de vorrn van een west-cost georienteerd cijfer acht, met op het raakpunt van de beide cirkels de oude kerk, De boerenhoeven zijn van het bekende Sallandse type.

Het dorp Vroomshoop daarentegen - en dit geldt ook voor de- buurtschap Geerdijk - is in opzet een typisch veenkoloniaal dorp, dus met een bebouwing, gelegen langs en georienteerd op het nog steeds van betekenis te achten kanaal van Almelo naar Coevorden. De behuizingen waren lang overwegend zeer matig van kwaliteit, hetgeen verklaarbaar is als gedacht wordt aan de zware en slecht betaalde arbeid (vaak nog aangevuld met de gehate gedwongen winkelnering), die de bewoners in de verveningen moesten verrichten. 20 omstreeks de eeuwwisseling krijgt het dorp een impuls

door de komst van Groninger boeren, die het afgegraven veen gingen omzetten in goede cultuurgrond, Het wegvallen van een vrij intensieve werkgelegenheid in de veenderijen leidde daarna tot een pendel naar zuidelijl<er gemeenten, met vraag naar arbeidskrachten vooral in de textielsector; velen combineerden dit werken elders met enig agrarisch handwerk thuis in hun woonplaats, hetgeen in hun woningen tot uitdrukking kwarn.

Na de Tweede Wereldoorlog is de lintbebouwing tussen de belangrijkste bruggen over het kanaal (de Tonnendijkbrug en de Puntbrug), met het kanaal als oostelijke grens, naar de westzijde geleideJijk aan blokvormig uitgebreid, waardoor een frisse woonwijk ontstond voor de werknemers uit de ook pas na die oorlog tel' plaatse ontstane bedrijven.

Eveneens vooral door de naoorlogse ontwikkeling heeft het dorp Den Ham naast agrarische betekenis, later ook enige faam gekregen als woon- en recreatiedorp ; Vroomshoop verkreeg een sterk industrieel bepaalde inslag.

De opkomst van de fotografie in het laatste kwart van de vorige eeuw stelt ons in staat, via een greep in oude ansichten en enkele foto's, nog eens weer te zien hoe het was in de periode 1880-1925.

Daarin geinteresseerden wordt hierrnede de gelegenheid

geboden te vergelijken met de tegenwoordige situatie in Den Ham - Vroornshoop, welke gemeente thans ongeveer 12.000 zielen tell.

Ik wens hun bij deze fotografische rondwandeling door Den Ham en vervolgens door Vroomshoop genoeglijke uren toe.

H. Konijnenberg

In het Provinciaal Overijssels Museum komt deze tekening voor van de havezathe (ridderhofstede) Mennegeshave, gesloopt in 1838. Mennegeshave was een vrij ornvangrijke versterking, omgeven door een dubbel grachtenstelsel; tussen de beide grachten, die aansloten op de Linderbeek, stonden twee "bouwhuizen". De tekening is van onbekende hand en dateert van rond 1700. Het is in vroegere eeuwen ongetwijfeld naast de Hervormde kerk het belangrijkste gebouw in Den Ham geweest en daarom in dit boekje opgenomen.

7

8

De oudste bewaard gebleven foto van de Hammer gemeenteraad dateert van 1893. Op de voorste rij staan v.l.n.r. de leden: Hartgers, Venebrugge, (weth.), E. Dumon (burg.), Middendorp (weth.) en Overweg; op de achterste rij in dezelfde volgorde: Nijman, Podde, Dalvoorde, Lindenhovius, Meijer en Moddejonge. De gemeenteraad bestond toen nog uit 11 leden; de burgemeester was tevens raadsJid. De raadsleden werden gekozen uitsluitend door de mannelijke ingezetenen der gemeente, boven 23 jaar, die bepaalde kentekenen van geschiktheid en maatschappelijke welstand bezaten.

qemt!cntehuis

Toen in 1881 de openbare lagere school van de Brink verplaatst werd naar de Grotestraat en daaraan een onderwijzerswoning werd vastgebouwd, werd de vroegere onderwijzerswoning aan de Brink gepromoveerd tot ambtswoning voor de burgemeester tevens gerneentehuis. De ingang voor het publiek kwam aan de Brinkstraatzijde. Op de foto uit ± 1900 staat voor die ingang de toenmaals enige secretarie-arnbtenaar A. Kruseman. Op de achtergrond (links van het gemeentehuis) is nog juist de handkracht-boterfabriek "Vol harding" (dir. M. Oudelaar) te zien.

9

Foto & uitg. S. Trompetter, Deventer.

10

Deze foto waarvan het origineel postaal gestempeld is op 6 juli 1900 toont de Hervormde kerk zoals deze er uitzag na de vernieuwing en vergroting in de jaren 1839-1840. De kerk kreeg toen een kap ; vroeger waren er twee kappen naast elkaar; bovendien yond er een vergroting naar de Brinkzijde plaats. Aan de Brinkzijde bevindt zich ook een "eerste" steen, op 13 juni 1839 gelegd door ds. Bakker; op 17 mei 1840 werd de vernieuwde kerk door hem geopend.

l';Isforie '])en .7(am

F<JlO & ujtg 'I'rompetter, Deveater.

Aangenomen mag worden, dat deze foto is genomen rond 1900. De toenmalige pastorie der Hervormde gemeente stond op deze1fde plaats als de tegenwoordige en werd toen bewoond door ds. W. J. M. Enge1berts, op 21 mei 1899 gekomen van Bergschenhoek en op 7 mei 1905 vertrokken naar Amsterdam; ook zijn opvolger ds. C. B. Holland heeft er nog gewoond. Geheellinks op de foto (regen de toren) is nog juist zichtbaar een van de ijzeren hekjes, die burgemeester Bentinck uit particuliere middelen in 1898 bij de torenrestauratie liet aanbrengen ter bescherming van de toen geplante klimop.

11

Herv. Pastorie - den Ham (0.)

12

In 1915 zag de toen net verbouwde pastorie er z6 uit. Na het vertrek van ds. Holland op 6 oktober 1912 naar Driessum werd deze opgevolgd door ds. F. F. J. van den Plassche, die op 2 november 1913 hier kwam vanuit Jaarsveld, en op 28 april 1918 vertrok en wei naar Oude Tonge. Links op deze foto mej. Benschop, die als huishoudster met de dominee overkwam uit Jaarsveld; rechts mej. Ardesch, thans nog hier wonend; voor hen de witte hond van deze (ongehuwde) predikant. In de dertiger jaren is de pastorie tenslotte geheel vernieuwd.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek