Eindhoven in oude ansichten - een wandeling door Tongelre

Eindhoven in oude ansichten - een wandeling door Tongelre

Auteur
:   Jacques Govers en Willem van der Sommen
Gemeente
:   Eindhoven
Provincie
:   Noord-Brabant
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-3563-4
Pagina's
:   96
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Eindhoven in oude ansichten - een wandeling door Tongelre'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Inleiding

Tongelre is tot aan het begin van de twintigste eeuw een sterk besloten agrarische gemeenschap geweest. Het was een oase van rust tussen Eindhoven en Helmond. De Tongelrese bevolking was gesteld op een eigen identiteit en een zelfstandig bestaan. Ze bleef trouw aan de traditie van de rooms-katholieke kerk. Natuurlijk waren er in de loop der jaren kleine uitspattingen. Deze werden door de plaatselijke gerechtsdienaren en, niet te vergeten, door de bevolking bestraft.

Over het ontstaan van het dorp is weinig bekend. In 1282 was er al wei sprake van Tungelare, terwijl in au de geschriften terug te vinden is dat het in 1338 Tongerloe werd genoemd. Tonghelre in 1404, Tongeren in 1433, Tongerlo(ro) in 1544 en in 1575 Tongerloo zijn andere toegepaste namen. De naam Tongelre kwam al in 1400 voor.

De bebouwing was op hooggelegen gronden, omdat de lag ere gronden 's winters overstroomden. Tongelre nam een centrale plaats in onder de omringende nederzettingen. Later werden deze bij het dorp gevoegd. Ze zijn nu nag terug te vinden in wijknamen als Poeiers, Urkhoven, Herzenbroeken, Geestenberg en Muschberg.

Met tegenzin werd in 1920 de annexatie door Eindhoven aanvaard. De burgemeester, destijds]. van Engeland, heeft tot het laatst gestreden voor een zelfstandigTongelre.

De inwoners van de hechte dorpsgemeenschap waren van mening dat zij hun eigen boontjes wei konden doppen. De onderlinge band van de bevolking was sterk. Oak was er een grote sociale controle. Iedereen kende iedereen met naam en bijnaam.

Direct na de annexatie werd de oud-burgemeester van Tongelre wethouder van Financien in Eindhoven. In die hoedanigheid bleefhij ernaar streven am de werkgelegenheid in zijn vroegere gemeente te bevorderen. Voor die tijd was er, op enkele sigarenfabriekjes na, nauwelijks industrie. Pas later kwamen er de trijpfabriek van Schellen & Marta, de Gasfabriek, zagerij De Rietvink en houtindustrie Picus.

Voor ons, de samenstellers van dit boekwerkje, was het niet moeilijk am de beschikking te krijgen over voldoende gegevens. Uiteraard kregen wij hulp. In een willekeurige volgorde noemen we: An Keukens-van den Boomen, Han Schuurman, Frans de Rooij, Urban van Gils, Marjan de Jongh-Jansen en Wim Linssen. Hen zijn wij dan oak dank

verschuldigd, evenals de mensen van het streekarchief. Zander hun hulp was het voor ons niet mogelijk geweest dit boekwerkje met 92 ansichtkaarten en foto's te verwezenlijken. Natuurlijk willen wij oak al die anderen, die ons op de een of andere manier hebben geholpen, hartelijk danken.

Wij hopen dat deze vierde uitgave in de serie 'Eindhoven in oude ansichten - een wan de ling door Tongelre' veel nostalgisch leesplezier zal opleveren.

Eindhoven, augustus 2001

Jacques Govers en Willem van der Sommen

1 Kaart van de gemeente Tongelre voor 1860 uit de gemeenteatlas van de provincie Noord-Brabant van ]. Kuyper. Uitgave van Hugo Suringar te Leeuwarden (1868). Tongelre was toen 1 022 bunders groat en

tel de 775 inwoners. Het Hofke had de vorm van een hoefijzervormig schild. Het was de theorie van Kakebeeke, dat deze schildvorm op de aanwezigheid van een domein duidde. Tongelre bestond - voor de annex-atie in 1920 uit Groot- Tongelre en de gehuchten Klein Tongelre, 't Call, Hoeven, Urkhoven en Poeijers. Doordat de gemeente bestuurlijk tot het kwartier Peelland heeft behoord, nam het lange tijd ten opzichte van Eindhoven een betrekkelijk gelsoleerde positie in. Pas aan het einde van de negentiende eeuw

en het begin van de twintigste eeuw kwam meer bebouwing tot stand. Daarna, met de bouw van het villapark en na de annexatie in 1920, ants tonden systematisch buurten tussen de kernen van Tongelre en Eindhoven. Tongelre heeft lang zijn landelijk karakter vastgehouden. Maar oak dit stadsdeel kreeg op den duur te maken met de oprukkende nieuwbouw en de verstedelijking van Eindhoven.

PHOV1~tfE NOOHD·CRA.IUXl' ~

I

II ~:: §f.: .....

-~~ Dr

?. .AU+.J!/~

J

-z, I

lirha&l -'-"" l' :$'1. seo.

2 Tongelresestraat. Het korte stuk van deze straat hoorde eigenlijk bij Stratum. Wei is bekend dat de Tongelresestraat van de Geldropseweg tot de Kievitlaan in 1872 is aangelegd. Rechts is nag net een gedeelte van het begin van de Karel I Sigarenfabrieken zichtbaar. Boven op het pand staat te lezen:

'N.V KAREL 1 SIGAREN.' De tekst gaat gedeeltelijk schuil achter de bomen

die de Tongelresestraat omzomen. De muur van het fabriekscomplex is later vervangen door de nag steeds bestaande muur met het tegeltableau waarop de tekst 'N.V KAREL 1 SIGARENFABRIEKENV /H H.].VABBE' staat.

De ansichtkaart is op 28 augustus 1909 afgestempeld.

Eindho'Jen. T onqelreschestraat.

3 Tongelresestraat, zelfde gedeelte als op ansichtkaart nr. 2, maar dan in 1934. Het gebied rechts maakte deel uit van de industriele bebouwing aan de Dommel en aan de Tongelresestraat in de directe omgeving van het Eindhovenskanaal. Duidelijk is dat het water een belangrijke vestigingsfactor vormde. De bedrijfsgebouwen uit de tweede helft van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw herinneren aan de bedrijfstakken die in het verleden toonaangevend waren voor de sociaal-economische ontwikkeling van Eindhoven.

Zo waren er de textielfabrieken van Leo Schellens, Van den Briel en Verster, de tabaksindustrie van Boelaars (nu hetApollohuis) en Crielaars op de hoek van de Lakerstraat, de Karel

I Sigarenfabrieken en niet te verge ten de fabrieken van de houtverwerkende industrie van Picus.

4 De Nederlandsche

S troomstrooh ulzenfabri ek H. van Berckel Eindhoven werd in 1886 opgericht en in 1894 voor f 20.000, de helft van de vraagprijs, overgenomen door j.n.c Caron, won end aan de Stratumsedijk 24 in Stratum. Bij de overname van de fabriek werkten er achttien mannen, 32 vrouwen en vijftien jongens en meisjes. De strohulzen werden onder andere uitgevoerd naar Frankrijk en Duitsland, waar ze werden gebruikt voor het verpakken van £lessen wijn.

In 1912 werd het bedrijf door brand verwoest.

Een nieuwe fabriek werd gebouwd waar, naast strohulzen, de fabricage van

draadnagels (spijkers) ter hand werd genomen. In 1975 is het bedrijf opgeheven toen de fabricage van strohulzen niet meer lonend was, omdat voor

het verpakken van £lessen wijn andere materialen en methoden werden toegepast. De fabriek was gevestigd aan de Tongelresestraat en later aan de Stuiverstraat

1; op Stratums grondgebied dus. Het fabriekspand is nag aanwezig, al wordt het nu voor andere doeleinden gebruikt.

5 Havenhoofd aan de

kop van het Eindhovenskanaal. In 1843 besloot Eindhoven voor eigen rekening een kanaal naar de Zuid-Willemsvaart in Helmond te laten graven. Drie j aar later was deze waterverbinding al voltooid. Zo schiep Eindhoven voor het bedrijfsleven de mogelijkheid van transport over het water, waarvan veelvuldig gebruik werd gemaakt.

Tegenwoordig heeft het Eindhovenskanaal nog een landschappelijke functie. Verder maken enkel de roeien vissport en eenmaal per jaar Sint-Nicolaas nog gebruik van dit vaarwater. Al kan de goedheiligman de

stad, als gevolg van de nieuwe lage bruggen aan de rondweg nabij de DAFfabriek, niet meer per stoomboot bereiken.

6 Eindhovenskanaal met stoomtimmerfabriek De Rietvink en de brug aan de Tongelresestraat op deze ansichtkaart, die in 1 909 is afgestempeld. De foto is genomen vanafhet havenhoofd. Het kanaal was

toen nag niet beschoeid, zoals op deze afbeelding te zien is. Door het wegspoelen van de walkanten, en te weinig onderhoud, verzandde het kanaal. Bij de aanleg van het kanaal werd voor het zandpad naar Tongelre een eenvoudig houten bruggetje gelegd dat enkel voor voetgangers geschikt was. Bij het gereedkomen van de Tongelresestraat in 1871 was het houten bruggetje inmiddels vervangen door een

steviger exemplaar; getuige deze ansichtkaart. Deze brug heeft in 193 1 weer plaats moeten maken voor de stalen hefbrug, die nu nag het kanaal overbrugt.

7 Briefhoofd van de stoomtimmerfabriek De Rietvink van 26 februari 1934. De fabriek was opgericht in 1865 en stand in het handelsregister van

de Kamer van Koophandel en Fabrieken voor Oostelijk Noord-Brabant ingeschreven als N.V Handelsonderneming 'De Rietvink'. Volgens een akte van 25 maart

1949 handelde het bedrijf in agenturen in alle soorten van goederen, meer in het bijzonder van aannemersmaterialen en benodigdheden, import en export.

OPGERICHT 186.5

TE LlE:GRAM ""ORES

Het bedrijfwerd uiteindelijk op 23 februari 1956 uitgeschreven uit de registers van de Kamer van Koophandel.

;g~, 26 Februari 1934

rHOLLA/VDJ

N.V. STOOMTIMMERFABRIEK ~DE RIEIVINK-

HOUTBOUW· KISTENMAKERIJ ? HOUTHANDEL

~. v. Incassobank, Bykantoor

RIETVINK EINDHOVEN INTERC.TEL.EP'OON 135. POSTREKENING 7207.

B"NKII!:RS; TWENTSCHE E!A"lK AMSTERDAM

AD/Ad.

Eindhoven

-------------

8 Deze kaart, die afgestempeld is op 19 december 1921, toont niet enkel de drie militairen (van wie twee met de handen in de zakken) aan de Stratumse zijde van het Eindhovenskanaal, maar oak de befaamde stoomtimmerfabriek 'De Rietvink'. Volgens de Meijerijsche Courant van 20 mei 1 938 had de dag ervoor de rode haan gekraaid op een der grote fabrieksgebouwen aan de Kanaaldijk. De krant had het toen over de verwoesting van de timmerfabriek. Het gebouw was in gebruik voor houtopslag; de economische crisis had het timmerwerk onrendabel gemaakt. De fabriek stand

in enkele minuten in lichterlaaie. De publieke belangstelling was immens. Schoolkinderen die gevaarlijke stellingen beklommen am naar de knetterende vuurzee te kijken, werden

door de politie verjaagd. Aan de Kanaaldijk zag het 'zwart van de rook en de mensen' . De brandweer zag al snel in dat 'De Rietvink' verloren was en concentreerde zich op het be-

houd van omliggende, deels, houten gebouwen.

Stratum bij Eindhoven.

Stoomtimmerfabriek ? De Rietvink"

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek