Elst in oude ansichten deel 2

Elst in oude ansichten deel 2

Auteur
:   Dr. J. Brouwer
Gemeente
:   Elst
Provincie
:   Gelderland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-4631-9
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Elst in oude ansichten deel 2'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Dit boekje bevat afbeeldingen van situaties in het dorp Elst uit de periode 1880 tot 1940. De afgebeelde situaties bieden de mogelijkheid tot het vormen van een beeld van een overwegend agrarisehe gemeenschap, waarin mensen zich van het boerenbedrijf los maakten om als ambachtsmanwinkelier een bestaan te vinden, cooperatieve landbouwverenigingen ontstonden en industriele bedrijvigheid aarzelend haar intrede deed. Ze maken ontwikkelingen en veranderingen zichtbaar, onder meer in de wegenstruetuur, de aard van het wegdek (zand, grind, keien, klinkers, beton), de soorten vervoersmiddelen (handkar, kruiwagen, transportfiets, boerenwagen en -kar, rijtuig, stoomtrein en -tram, vracht- en personenauto, autobus) en de wijze van bebouwing.

We kunnen zien dat de opmars van de auto een duidelijk stempel op het straatbeeld heeft gedrukt: verkeersvoorzieningen zijn aangebracht, bomen en gebouwen hebben moeten wijken en de voetganger die in het begin van genoemde periode vaak nog rustig midden op straat kon 10pen of spelen, is in de jaren dertig naar het trottoir verdrongen. Ziehtbaar is ook de ontwikkeling in de straatverliehting: van gietijzeren petroleumlantaarn via de houten palen voor de bovengrondse elektrieiteitsvoorziening naar de ijzeren boogmasten van een ondergronds elektriciteitsnet.

Op de afbeeldingen zullen we dikwijls mensen aantreffen in beroepskleding; veel jongens droegen een pet, mannen een hoge hoed en vrouwen een sehort. Overjassen droeg men zelden; wei versehillende lagen kleding, omdat het 's winters binnenshuis vaak niet vee! warmer was dan buiten. Bij dit alles mag niet uit het oog worden verloren dat in het oorlogsjaar 1944/1945 het gezicht van Elst ingrijpend is veranderd: veel gebouwen werden zwaar beschadigd of verwoest, waardoor een groot deel van de oude bebouwing verloren is gegaan.

We zullen het Elst van toen benaderen door het volgen van de in 1908 aangelegde rails van de stoomtram en daarbij af en toe uitstapjes in de tijd maken, nu eens een aantal jaren terug, dan weer een aantal jaren later.

Een hartelijk woord van dank wil ik rich ten aan de eigenaren van prentbriefkaarten en foto's. Door hun welwillende medewerking kon dit boekje worden samengesteld.

Moge het kijkers en lezers, jong en oud, veer genoegen sehenken. Juist een nieuwe of hernieuwde kennismaking met oude situaties kan mensen de ogen openen voor huidige situaties en de gemeensehap waarvan ze zelf deel uitmaken.

dr. Jan Brouwer

1. De officiele opening van het stoomtramwegnet van de .Betuwsche Stoomtramweg Maatschappij" (BSM) vond op 30 augustus 1909 plaats met een feestrit, redevoeringen in cafe "De Vereeniging" en volksfeesten op het terrein "De Laak", De tram met genodigden, onder wie de minister van Waterstaat mr. L.H.W. Regout, enige Tweede Karnerleden, het Gelderse College van Gedeputeerde Staten en initiatiefnemer burgemeester G.W.A.W. baron Van der Feltz (1852-1910), werd in de Dorpsstraat enthousiast verwelkomd door leerlingen van de twee hoogste klassen van de lagere scholen en een deputatie van gymnastiekvereniging .Eendracht Maakt Macht" (EMM). De schoolkinderen brachten onder leiding van meester A. Jansma (1864-1934) een toepasselijk lied ten gehore. Langs verslaggever C.B. Herberts (1876-1960) is de in 1908 in gebruik genomen roorns-katholieke kerk zichtbaar.

2. De BSM exploiteerde tussen 1908 en 1930 de volgende drie lijnen: De Praets (Meinerswijk) - Elden - ElstLent met de zijlijn Eist (doorgetrokken tot de .Boerenbond'' in de Dorpsstraat) - Bemmel (lengte 29.2 km), De Praets - Elden - Huissen - Bemmel- Lent (lengte 29.8 km) en Huissen - Angeren - Doornenburg - PannerdenGendt - Bemmel (Iengte 17.4 km). De bedoeling was de bewoners van de Over-Betuwe ten behoeve van de handel een vaste verbinding te bieden met hun hoofdplaats Elst. De grijsblauwe personenwagens waren verdeeld in een eerste en tweede klasse en boden elk plaats aan acht personen. De eerste stoomlocomotief was de "Baron van der Feltz", een eerbetoon aan de initiatiefnemer.

3. Een stoomtram rijdt, met een snelheid van 12 tot 15 kilometerperuur, op de "Arnhemsche Straatweg" nabij de kruising met de op 13 juni 1879 geopende Staatsspoorlijn Arnhem-Nijmegen. De weg was omstreeks 1870 verhard met keien en klinkers en aan weerszijden beplant met lommerrijke iepen. In 1928 kreeg de weg een betonverharding en werden de door de iepziekte aangetaste bomen gerooid.

ELST bij Arnhem Amnemsdie straatweg

4. Zoals op deze foto uit omstreeks 1920 duidelijk zichtbaar is, had de Arnhemse overweg een aparte overwegbeveiliging voor de stoomtram en werd de stoommachine ook toegepast bij het andere railverkeer. Twee stoomlocomotieven staan op het punt elkaar te kruisen. Links zien we het seinwachtershuisje met daarachter de huizen die werden bewoond door de spoorwegwachters A. Ankersmit (1876) en P. Arends (1887-1949), respectievelijk van 1913 tot 1936 en van 1918 tot 1945. In het huisrechts woonde van 1892 tot 1951 sieper J.E. Ams (1867-1951).

5. Omstreeks 1915 ademde de Amhemsestraatweg de rust van een tijd waarin midden op straat spelende kinderen en een bij de stalen tramrails naar voedsel pikkende kip nog een vertrouwd beeld waren. Links staat het in 1909 gebouwde woonhuis van dierenarts L.F.A. Steding (1882-1960), daarnaast huize "De Bles", dat tussen 1880 en 1911 bewoond werd door wijnhandelaar M.L. Quack (1827-1906) en S. Quack-Ouweleen (1831), daarna door koopman W.G. Liese (1860-1917) en van 1926 tot 1942 door koopman E.R. Manasse (1883). Thans woont hier H. Meeuwissen. Op de achtergrond is zichtbaar huize "De Plak" of "De Plek", tussen 1910 en 1928 bewoond door A.W.H. Budding-Sipman (1838-1913) en haar zoon H. Budding (1874-1929), daarna door fruithandelaar M.A. Vink (1871-1944). Sinds 1968 woont hier de familie A.A. de Vette.

6. Twee fietsers konden omstreeks 1925 kennelijk nog steeds gebruik maken van de volle breedte van de Arnhemseweg. Het huis links stond op de hoek van het .Aamsche Voetpad", thans Thorbeckestraat. Het werd tussen 1863 en 1914 bewoond door de gezusters A.e. en A.M. Francken (1821-1892; 1823-1914), daarna tot 1945 door H. Breunissen (1841-1924), deweduweJ. Breunissen-van Olst (1848-1935), haardochter J.M. Breunissen (1875-1941) en F.e. Fehres (1886). Het eerste huis rechts was vanouds veldwachterswoning; van 1894 tot 1930 woonde hier A. van de Ven (1864-1930), daarna achtereenvolgens J.A. van der Heijden (1900) en J. de Rooy (1908). In het volgende huis was van 1894 tot 1915 boekhandel J.R. van Holten (1859-1941) gevestigd, daarna tot 1944 de rijwielreparatiezaak van K. Jonker (1874). Daarnaast woonde slager S. Manasse (1884). Al deze panden zijn in 1944 zwaar beschadigd of verwoest.

· £LST (Bet.)

Kruispuot Dorps.t,...t met Arnhem,che Straat

7. Deze foto uit omstreeks 19151aat de tot 1952 bestaande splitsing Arnhemseweg-Dorpsstraat zien. In het in 1904 gebouwde huis rechts was een drogisterij gevestigd, tot 1931 van J.J. Hofman (1875-1952), daarna tot 1944 van G.J. van de Berg (1902-1966). In het dubbele pand ernaast woonde aan deze zijde horlogemaker J. Slotboom (1849-1923), na 1925 Pa. van der Stel (1858-1940), oud-onderwijzeres van de protestantse bewaarschool. Aan de andere zijde was de kleermakerij-manufacturenwinkel van vader en zoon G.J. ter Beek (1835-1917; 1871-1937). In het voormalige postkantoor in de vork, ongeveer op de plaats van het huidige horecabedrijf "In de Ommelanden", woonde van 1904 tot 1929 manufacturier J. Bachrach (1843-1937), daarna achtereenvolgens bakker J.D. van Setten (1913), fruithandelaar F. van Ralen en P. Oord (1906-1959). In 1944 werden al deze panden verwoest.

Ingang dorp Elst. - Nijmeegsche Straatweg.

8. Dit is dezelfde splitsing, maar nu gezien omstreeks 1900. In het midden staat het in 1877 gebouwde postkantoor met woonruimte voorde directeur, van 1878 tot 1899 H. van Trojen (1851-1899) en van 1900 tot 1902J.H. van Lierop (1864-1902). Het pand werd in 1903 verkocht en in 1944 verwoest; het nieuw gebouwde postkantoor naast het gemeentehuis werd in 1980 gesloopt. In het woon-zakenpand links, aan het "Aamsche Voetpad", dreef tuinman J. Peters (1828) zijn in 1863 opgezette zaadhandel, die door zijn zoon Johan (1875) werd voortgezet en door kleinzoon Johan (1924) werd uitgebreid met een sigarenhandel. Ook dit pand werd in 1944 verwoest. Het toegangshek rechts draagt de letters "WELGE" en "LEGEN": omgeven door een prachtige tuin lag daar villa" Welgelegen" .

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek