Empel in oude ansichten

Empel in oude ansichten

Auteur
:   F.J.M. Croonen
Gemeente
:   's-Hertogenbosch
Provincie
:   Noord-Brabant
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-3423-1
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Empel in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

De gemeente Empel en Meerwijk bestaat niet meer. In 1972 yond de annexatie plaats door de gemeente 's-Hertogenbosch, die het uitgebreide grondgebied aan de Maas nodig had voor haar ambitieuze uitbreidingsplannen "Noord" en "Maaspoort".

Het dorp Empel en zijn gehuchten kennen van voor die tijd een lange geschiedenis. Het bestond al ten tijde van de Romeinen. Van bewoning moet al sprake zijn geweest in de vroege bronstijd en ijzertijd (circa 1700 v. Chr.). De bodemvondsten op de Donk bij de Empelse Hut, bij de Blauwe Sluis en in de Koornwaard getuigen hiervan.

In het begin van de negende eeuw was Empel een niet onaanzienlijke nederzetting. De eerste vermelding van Empel in een offici eel document heeft betrekking op die tijd. Tot 1201 behoorde het aan de orde der Benedictijnen te Crepin, waarvan St. Landolinus de eerste abt was (623-686). Deze heilige is de beschermer en patroon van de rooms-katholieke kerkparochie en staat afgebeeld op het oude gemeentewapen.

Tot en met 1945 hebben de inwoners van Empel regelmatig te lijden gehad van de twisten en oorlogen in dit buffergebied tussen Noord en Zuid.

De woeste en grillige waterstromen bepaalden het leyen in deze streek. AIleen op de hoger gelegen "Don-

ken" was men veilig en zelfs dat niet altijd. Deze wijkplaatsen kenden regelmatig hun watersnoden. Wanneer echter het water was geweken, kon men bij het vruchtbare land. In 1315 werd de indijking van de Maas onder het beheer van "de Polder van der Eigen en Empel" voltooid. De inwoners verplaatsten hun huizen naar de dijk: hoog en droog langs een wegverbinding (de dijk zelf) en een belangrijke waterweg. Zo ontstond het dijkdorp Empel, met op enige afstand het gehucht Gewande en op de verhevenheden van de voormalige heerlijkheid Meerwijk het gehucht Het Slot, de plaats waar na de Tweede Wereldoorlog het nieuwe Empel zou verrijzen. Het westelijk grondgebied van de gemeente grensde aan de Dieze en werd de Dieskant genoemd.

Bij het zien van de mooie plaatjes in dit boekje wordt u mogelijk bevangen door gevoelens van heimwee naar die goede oude tijd. Vergis u echter niet! Weliswaar werd er tomeloos hard gewerkt, hielp iedereen elkaar en was men met weinig tevreden, maar dat waren deugden die uit nood werden geboren.

Empel was een geisoleerd dorp en het kende grote armoede. Aanvankelijk moest men bestaan van akkerbouw en veeteelt op kleine schaal. Daarbij was men afhankelijk van grootgrondbezitters en hereboeren

volgens de wetten van het feodale systeem. Er werd gevist op de Maas. Dat bracht welkome eiwitrijke voeding, als afwisseling van het dagelijkse spekvet. In de vaak al prapvolle huisjes werd nog plaats gemaakt voor een winkeltje of een cafe met beperkte vergunning. Er waren een bakkerij, een smederij en een timmerwerkplaats. De kerk, de school, het parachiehuis en het gemeentehuis waren de centrale instellingen. De beheerders van deze instituten speelden een vooraanstaande rol in de gemeenschap.

Vraeger, vanaf de zestiende eeuw, was er een steenbakkerij. In deze eeuw kende Empel maar een echt bedrijf: de sigarenfabriek van Friedus de Bekker. Er werd zelfs een keer gestaakt. De idee en daarvoor deed men op in Den Bosch, waar steeds meer jonge mannen en vrouwen emplooi von den in de industrie en bij de Bossche mevrauwen. De moeders, die ook hier de baas waren, stuurden hun kinderen naar de stad om ze een kans te geven uit de plaatselijke armoede te ontsnappen. Het vervolgonderwijs was maar voor een enkeling weggelegd.

Het is goed deze achtergranden te kennen bij het zien van de volgende foto's. Het versterkt onze bewondering voor de oude Empelnaren, die het dorp hebben gemaakt tot wat het nu nog is: een zelfbewuste dorps-

kern aan de rand van een grate stad. Met veel verenigingen, veel activiteiten en een grate saamhorigheid. Ten slotte nog enige persoonlijke opmerkingen. Nadat ik mij in 1974 als eerste huisarts in Empel vestigde heb ik vanaf het begin zoveel mogelijk fotomateriaal van het oude Empel verzameld. Mijn bijzondere belangstelling voor de autochtone Empelnaar en mijn veelvuldige contact met hem door mijn werk hebben aan de basis gelegen van een grate verzameling dia's. Daar hebben wij enkele keren tijdens een gezellige winteravond met elkaar naar kunnen kijken. Voor dit boekje heb ik een keus gemaakt uit de periode van 1900 tot 1940. Bij iedere afbeelding treft u een korte toelichting aan. Voorzover uit betrauwbare bran bekend, zijn de namen (zonder bijnaam) vermeld.

Een bijzonder woord van dank richt ik tot Jan van Hassel. Met hem deel ik deze hobby en hij is voor menige wetenschap in dit boekje verantwoordelijk. U heeft het produkt van onze samenwerking in handen. Leo de Bekker was zo vriendelijk het geheel nog eens kritisch door te lezen.

Ik wens u veelleesplezier!

Frans Croon en

1. De Burgemeesters Godschalxstraat in nieuw Empel herinnert ons aan bijna een eeuw waarin deze familie een kandidaat voor deze functie heeft geleverd. Jan Godschalx was de eerste van 1838 tot 1868. Behalve burgemeester was hij grondeigenaar, veehouder en brouwer.

2. Burgemeester Willem Godschalx, van 1868 tot 1894. Het burgemeestersambt was uiteraard weggelegd voor vooraanstaande inwoners van het dorp. Daarin was de concurrentie niet groot. Het was een erebaan. Men deed het er (graag) bij.

3. Burgemeester Antony Godschalx, 1894 tot 1930. In 1919 vierde hij op luisterrijke wijze zijn25jarig jubileum. We komen daar nog op terug. Na 1930 kwam er geen Godschalx als opvolger. Dit had alles te maken met de opkomst van de roomskatholieke boerenorganisaties. In de oprichting ervan had Janus de Bekker een belangrijke rol gespeeld. Hij werd dan ook de nieuwe burgemeester.

NICOLAAS

rj 1"(9':;

, ':",m ,"! Z'.',

""0:1,."'0.1' ?? ,~ ?. 1 (t." ?? .1 ?. °"

C Itl = .... .: ~~ .... ( "I,,' ,... .lA,JJ9 , t"'C~n.~('n -

IN MEMORIAM

clt" "ooeEcrwoUlrdC'n Hecr

P.A.toor va" n.,lun .... .An hc-t O.k.,u.at

4. Deken Nicolaas Pompen, geboren te Alem in 1849 en overleden te Empel op 22 mei 1929. Vanaf 1906 was hij deken van het Dekenaat Zaltbommel, waartoe de parochie Empel behoorde. Een bidprentje is het weinige dat ons nog rest van deze zeer beminnelijke zielsherder.

5. Pastoor Verhoeven, geboren te Bladel in 1881 en overleden tijdens de evacuatie in Beesd, in 1945. Vanaf 1929 was hij pastoor van Empel. Hij is, evenals zijn voorganger deken Pompen, begraven in het pastoorsgraf te Empel. Zijn opvolger pastoor Claasen heeft een grote bijdrage geleverd bij de wederopbouw van Empel op het Slot.

6. De oude kerk, gebouwd in 968 ter vervanging van de in 965 door een overstroming weggespoelde houten kerk. Nadat de kerk in 1673 door terugtrekkende Franse troepen in brand was gestoken, is zij vermoedelijk in 1674 heropgebouwd. Tot 1828 was het een oude gebrekkige schuurkerk. In dat jaar ging de kerk weer in rooms-katholieke handen over en werd zij in deze kleine vorm hersteld.

7. De oude kerk met pastorie. In 1903 werd zij gesloopt omdat zij te klein was en bovendien flink was verzakt. Op dezelfde plaats werd een nieuwe, grotere kerk gebouwd. De plaats is gesitueerd schuin tegenover het huidige cafe "De lachende vis". De oude begraafplaats, die er nog ligt, was gelegen tussen de kerk en de dijk.

8. De nieuwe kerk. Deze neo-gotische kerk, ontworpen door architect Groenendaal, werd gebouwd onder het dekenaat van deken Pompen. Op 13 november 1944 is zij door een Duits commando opgeblazen en niet meer opgebouwd. In nieuw Empel verrees een nieuwe kerk.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek