Enschede in oude ansichten deel 3

Enschede in oude ansichten deel 3

Auteur
:   D. Taat
Gemeente
:   Enschede
Provincie
:   Overijssel
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-3034-9
Pagina's
:   160
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Enschede in oude ansichten deel 3'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

59. Vier grenscontroleurs staan in de schaduw voor het kolossale gebouw van het nieuwe "Zollamt". Nu wonen er families van commiezen. Voor 1914 waren de gendarmes van de bereden "Reichspolizei" een bezienswaardig keurkorps. Bekende gendarmes waren Jesse en Lorx, die toezicht moesten houden op de sluitingstijd van de grenscafes. Ook de Gronause gemeenteveldwachters hadden de wind eronder. Hun gummiknuppel gebruikten ze zelden. Tot 1922 was Pruisisch geld het betaalmiddel. Het Hollandse geld werd bewaard voor als men eens op reis ging naar het westen. Men 'had een Schelling (een halve Mark, voor 30 cent), een twee-markstuk, een Pruuske Daalder, een drie-markstuk en een gouden twintig-markstuk. Eilermark betaalde met Duits geld in het zakje; zo men wilde, waren spaarbrieven in marken-goud-courant te bekomen. Totdat de marken kelderden tot 7 cent en iedere speculant bleef zitten met biljarden-mark-papieren.

60. Volgen we het spoor tot over het bruggetje over de Glane, tot over de groene grens, Dan zien we aan de rechterhand de fabriek Eilerrnark. In 1868 was de lijn Zutphen-Hengelo-Enschede gereed gekomen en in 1875 werd de "Eisenbahnlinie" naar Gronau verder geleid, waarmee de steenkolen uit Duitslandgemakkelijker konden worden aangevoerd. Het stationnetje van Glanerbrug heeft vlak voor de beek slechts een lege plek nagelaten. De "Baumwollspinnerei" was in 1888 opgericht door Nederlandse ondernemers. Ze kochten in Nederland garens voor gunstige prijzen, betaalden daarvoor geen invoerrechten en produceerden oak vo or de Duitse rnarkt. Er ging een grate aantrekkingskracht uit van de snel groeiende industrie. Standen er in 1890 nag slechts 18 huizen aan de grens, zeer afgelegen, in 1904 woonden er al 3500 mensen. Oak vele Nederlanders vestigden zich in Gronau, het "Botterlaand" en andere "kolonies".

61. Eenmaal de brug over de Glane gepasseerd, kon men aan gene zijde van de grens naar links kijkend vanaf de weg dit grote complex van de Katoenspinnerij Eilermark zien. De textiel, die aan Enschede de naam "Cottontown" bezorgde, zorgdc in Glanerbrug voor een grote bevolkingsaanwas van mensen uit de zuidoosthoek van Friesland, uit het land van Vollenhove (oet et laand van "Oo"! ), Drenthe en Zeeland. De ruim geboden werkgelegenheid was de reden voor de migratie uit de gebieden waar de tanende landbouwwerkzaamheden door machines werden overgenomen. De verdiensten waren hier over de grens goed en het leven in ons land was goedkoper. De schoorsteen rookt hier nog. Er is oostenwind. Droog weer. Mooi voor een wandeling. Maar alle mensen zijn aan het werk. Het kereltje met zijn fiets op het paadje, dat langs de fabriek naar "Viefl1Uus" voert, beschikt tot zijn twaalfde jaar nog over wat vrije tijd. Als hij an no 1985 nog eens zou kunnen komen kijken, zou hij zich nog eenzamer voelen. Hier en daar leest men een Turks opschrift. Verder is er geen menselijk teken te zien. Achter de bomen gaat een grote lege parkeerplaats schuil, een immense ruimte die door duiven als overnachtings- en broedplaats wordt benut.

62. We beeindigen ons uitstapje over de grens ("oaver den poal") nu. We kijken over de grensovergang naar de Rijksweg, waar een zojuist gepasseerde vraehtauto richting Ensehede gaat. Bij het bord reehts, zien we een (Duitse) heer met een sportieve kniebroek, een handelsreiziger met een met "stickers" beplakt koffertje en een Duitse ambtenaar in uniform. Er worden steeds meer hokjes voor de papieren rompslomp en belemmeringen voor een vrij personenverkeer aan de grens bijgetimmerd. Een zwartbord geeft aan waar de "Pass Kontrolle" is. Dan staat er te lezen: "Halt! Nederlandsehe Douane." Het bordje met "Glanerbrug" doet vriendelijk aan. Voor wie het nog niet wist: er waren onbekenden in BerIijn, die de mening waren toegedaan: "An der Brucke tiber die Glane endet Gronau und beginnt Enschede." Alsof het dorp niet bestond! Hier is het op het bovenste deel van de foto wel donker. Maar in Amsterdam gaat de zon toeh altijd nog ruim een uur later onder!

63. Glanebrucke, Holliindisches Zollamt. Een foto van ChI. Peter, Gronau i.W., gemaakt vlak voor de Eerste Wereldoorlog. Men heeft de brug van een ijzeren leuning voorzien. Tot de Franse tijd (1809) had de stad Enschede het onderhoud te betalen. De "Wirth" Johan Gerhard ter Glane vroeg in 1792 versterking van de "Voogd van Epe" voor de inname van tol van onwillige grenspassanten. De keizerlijke autoriteiten steunden de afgelegen post onvoldoende. Inrniddels nam ook de administratie aan Nederlandse zijde een grotere omvang. Toch is er geen bureaucratie bij de "Doorlaatpost", waarvan de openingstijden op het bord te lezen zijn. Het hoge gebouw is de dienstwoning van de nieuwe ontvanger, de heer Zwarts, die tevens president-kerkvoogd was van de Hervormde Gemeente. Het Nederlandse hek is gesloten. Korte tijd later zouden de Duitsers een slagboom monteren naast paal 848 bis. Tegenwoordig is er een vier-en-twintig-uurs opens telling. In 1980 gaven tien miljoen mensen er de voorkeur aan om hier de grens te passeren. Er zijn nu 55 controleplaatsen tussen Duitsland en Nederland.

Gate/. Cafe-Res i'lUra':t Droste. Glanerbruq.

64. Het bekende "Hotel, Cafe-Restaurant" van Ter Haar Sive Droste, dat nu al zo jarenlang ongebruikt staat. Hier zien we nog twee op het terras de krant lezende heren. "Den Drost" kwam van een molenaarsfamilie uit Neuenhaus. Voorheen was hier een boerenherberg van Mensing van 1834. Ook stonden er afdakswoningen. Nu doet het pand, na een grondige verbouwing, zeer rustiek aan met de fraaie bruine luiken, maar het schiet zijn eigenlijke doel voorbij. Het bevindt zich ten zuiden van de weg, onmiddellijk aan de grens, in Nederland. Op deze plek werd in 1914 de laatste "Brugger Markt" gehouden, waar toen nog biggen en schapen werden verhandeld. De keuken van "nen Drost" was beroemd, aileen al om de voortreffe1ijke biefstuk die er werd opgediend. Na de kerk was het er altijd gezellig en druk. Op zomeravonden kon je uit het park van de Redemptoristen vijf "nagtigalen" tegelijk horen slaan. Als we nu van onze vermoeienis zijn uitgerust, staat het ons vrij om de tram naar Enschede te nemen, of om eerst het dorp Glanerbrug "onder en boven de Straat" nog "door te bladeren".

65. Een gele tram, nummer 6, met wachtende passagiers en een geiiniforrneerde. De mod erne tijd kondigt zich bij de dames aan met kortere rokken tot net over de knie. Maar ook de concurrentie van de automobiel ligt op de Iocr. Amper vijfentwintig jaar zou de elektrische tram het volhouden.

66. De bruggetjes over de sloot in de Tolweg zijn karakteristiek voor de pioniersarbeid van de eerste bewoners van de Glanerbrug. De sloten raakten nogal eens door allerlei oorzaken verstopt. Het water van de graslanden tussen de Dr. Stamstraat en de Tolweg wilde dan niet weg. Dat leverde zomers een broedplaats op van "dikkoppe" (kikkerviskes) en's winters had den de jongens er een mooie ijsbaan, De sloot waterde af langs de Straat en vervolgens in de Glanerbeek. Op de weg een platte met een hit bespannen wagen en een hondekar. De hond naast de wagen kijkt ons aan ... Vragen wij het kind in het zand eens of hij een "Brug'n" lust! Hij, een jongetje met een rokje aan, zal er gretig in happen, als u hem er een voorhoudt. (Een Brug'n is een snee stoet met brood en ietske d'r tusschen. Wit en zwart brood, met spek, kaas of smolt.) Rechts het vanouds bekende Cafe Hofrneijer, tegenwoordig "De Tol", met een zaaltje voor verenigingsactiviteiten, waar vroeger de heer Obdeijn uit Enschede een bioscoop exploiteerde met films van Eddie Polo uit het wilde westen.

67. De Tolweg, nu Tolstraat, is genoemd naar de tol die geheven werd van de turf, die gestoken was in het Aamsveen. Er is aan de, keurig aan de rooilijn gebouwde, huizen weinig veranderd. WeI heeft de gemeente zich ontfermd over de voortuintjes, een riolering aangelegd, een voetpad gemaakt en vlakke ?? gazons" met boompjes ingeplant. Naast de stoeprand een soort fietspad en plaveisel van blauwgrijze, tien centimeter dikke stenen: zeer decoratief maar weI een zware ondergrond voor het vervoer van turf. Thans heeft de Toistraat opnieuw een heel ander aanzien gekregen. Maar aan het einde is nog steeds het huis met de luiken en de kleurige wanden en veel schoorsteenpijpen, waar dokter Cornelis Starn zich in 1903 als eerste arts in Glanerbrug vestigde. Tot aan zijn overlijden in 1911 hield hij hier zijn praktijk, die door anderen is overgenomen. Bij het kruisje begint links de Ouverturestraat en rechts de Schipholtstraat.

68. De naam Dr. Kuijperstraat geldt niet meer; het is de Abel Tasmanstraat, vanaf de Ekersdijk. De "ontdekkingsreizigersbuurt" he eft in de tijd van de gemeente Lonneker straatnarnen naar staatslieden gekend. In Enschede waren .Jiet Zwik" en .Jiet Walhofspark" de diplomatenwijken. Vandaar! Op de hoek was de kruidenierswinkel van eerst vader Harm en toen zoon Gerhard Saat Noordijk, nu groentehandel van Berend Jonker. Achter de houtwal rechts bouwde de veehandelaar Fokke Brouwer, samen met andere particulieren, woningen. Ook de bouwverenigingen stimuleerden eigen woningbezit door de huizen te willen verkopen. Hoewel oorspronkelijk aile huizen eenvormig waren, zijn er nu qua ex- en interieur geen twee meer gelijk, wat de vrijheid van de "Bruggenaar" of van de .Brugsen" weerspiegelt. Ook de Friese afkomst verloochent zich niet. In de school zat eens Wietse Douwstra naast Douwe W

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2019 Uitgeverij Europese Bibliotheek