Etten-Leur in grootmoeders tijd

Etten-Leur in grootmoeders tijd

Auteur
:   A.J. van Esch
Gemeente
:   Etten-Leur
Provincie
:   Noord-Brabant
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-4827-6
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Etten-Leur in grootmoeders tijd'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Tussen 1970 en 1982 heb ik vijf boekjes met toto's en ansichtkaarten van oud Etten-Leur en van inwoners van oud Etten-Leur samengesteld: "Etten-Leur in oude ansichten" deel l , 2 en 3 en "Kent U ze nog, die van Etten-Leur" deel1 en2.

De uitgever vond het nog niet genoeg. Vandaar dit boekje, waarin niet aIleen foto's van het oude Etten-Leur maar ook oude foro's van Ettenaren. De nadruk ligt hierbij op toto's van Etten. De reden dat Leur in dit boekje onderbelicht blijft, is gelegen in het feit dat er plannen bestaan om in het kader van de in 1990 te organiseren Adriaan van Bergenfeesten een boekje over de geschiedenis van Leur uit te geven.

In dit boekje vindt u van alles wat: oude dorpsgezichten en gezichten van oude dorpsbewoners. Ik schenk speciale aandacht aan de oude industrieen van Etten, die bestonden voor de periode dat Etten in de jaren vijftig een industrie-

kern werd: de steenfabriek, sigarenmakerijen en de bierbrouwerij.

Daarnaast heb ik veel foro's van het oude verenigingsleven opgenomen: standorganisaties, sportverenigingen, het patronaat. De meeste foro's dateren van de eerste helft van deze eeuw; enkele uit de jaren vijftig. Tevens zijn enkele afdrukken van gravures opgenomen, die uit de achttiende en negentiende eeuw dateren.

Als samensteller van een fotoboekje is men afhankelijk van de bereidheid van anderen om toto's voor publicatie beschikbaar te stellen en te becommentarieren. Aan de velen, die de bereidheid en vriendelijkheid gehad hebben dit te doen: mijn hartelijke dank!

Ik wens de lezer en bekijker van dit boekje enkele plezierige en informatieve uren toe!

A.J. van Esch

1. De "Caerte van de Vrijheydt Etten" in 1677 getekend door S. Vereijck die in de oude schepenbank van het gemeentehuis Etten-Leur hangt. Hierover heeft drs. R.J. Wols in 1985 een aardig boekje geschreven, waarin "de redenen ende motiven" om het grondgebied van Etten op te laten meten en in kaart te laten brengen, worden aangegeven. Op deze kaart ziet men rechts het noorden. In Etten-Leur kende men twee vrijheden: een van Etten en een van Hoeven. Hoeven had reeds in 1278 de vrijheid ontvangen, om op woeste grond een honderdtal boerderijen te bouwen. Door reductie en teruggave van belastingen werd de bouw van deze boerderijen verder gestimuleerd. De grenzen van de vrijheid Hoeven liepen langs de Palingstraat, door de Zoeten Beet en de Bremberg, via de Neerstraat, de Baay en de Achterstraat naar Hoeven. Op deze oorspronkelijke kaart zijn de Hoevense straatnamen anders gekleurd.

2. Deze afbeelding dateert van 1732. Men ziet de destijds vervallen hervormde kerk vanuit het westen. Links een cafe, waar de Vrijheid van Etten en Hoeven zo nu en dan vergaderde. Eerder, zeker in 1567, zo schrijft Pieter Nuijts, had Etten een raadhuis. Toen dit raadhuis door oorlogshandelingen verwoest werd, moesten de "magistraat-vergaderingen, rechtdagen, compacitien, doen van rekeningen" in een herberg plaatsvinden. Het cafe, links op deze foto, werd gekocht voor de som van 3150 gulden van Joan Wittebol. Het nu bestaande raadhuis werd ontworpen door Philip Willem Schonk en uitgevoerd door Willem Burgers voor f. 11.200,-. Het klokje dat men op het cafe ziet, werd in 1776 op het nieuwe raadhuis geplaatst.

3. De Markt in Etten was niet veel meer dan een voorplein voor het gemeentehuis; op de afbeelding ziet men een afgepaald stuk, waar men zijn paarden en koeien kon stallen om ze te verkopen. Op 2 augustus 1594 verleende koning Philips, als hertog van Brabant, het octrooi tot het houden van twee jaarlijkse paardenmarkten, een beginnend op 1 maart, de andere 1 september. Vroeger duurde iedere markt drie dagen. Van het begin af had deze paardenmarkt een algemeen karakter, ook andere beesten en koopwaren mochten verhandeld worden. De dagen waarop de markten gehouden werden, zijn meermalen veranderd. Ten slotte is het een wekelijkse markt geworden. De afbeelding toont links het cafe "De Oude Prins", daamaast een toegang tot het Moleneind. Rechts ziet men: het huis van dokter Chr. Mol, het restaurant "De Zwaan", een huis met een winkel, het raadhuis, het brandspuithuisje en de hervormde kerk.

4. Pieter Nuijts schrijft in 1783 over dit kasteel, dat heeft gestaan op de plaats van het huidige winkelcentrum: "Dat in geenen deel in twijfel kan worden getrokken, of 't zelve sloth is het eerste en voornaamste Huijs in den gehele Landen van Breda. Dit kasteel is lange geweest ende in eigendom bezeten geworden van die van der geslachte van den Houte." Jan ute Houte, ridder, gevangen genomen voor Tiel en gestorven in de kerker in 1286, Arnoud ute Houte, ridder, of Jan ute Houte (in 1354 stelde deze het Gasthuis in gebruik en in 1356 was hij heervan Rukven) is een van de eerste bewoners geweest. Door financiele rnoeilijkheden en onderling gekrakeel om voorrang, zoals L. Merkelbach van Enkhuizen het uitdrukt, zonk de familie Ute Houte spoedig weg in vergetelheid. Nadien is het kasteel in handen gekomen van het adellijke geslacht Van Straelen en vervolgens van de familie Hinkaert. Ten tijde van Cornelis Kornkoper werd het kasteel in 1740 prachtig verbouwd. Rond 1819 werd het gesloopt. Deze tekening is ontdekt door Chr. v.d. Vleuten nit Etten.

5. Een fantasie-plattegrond van het kasteel Van den Houte te Etten is gebaseerd op de tekening op de vorige pagina. Oorspronkelijk was er tussen de voorburcht en het eigenlijke kasteel een brede gracht, zodat men twee ophaalbruggen moest passeren om op het slot te komen. In 1639 is deze gracht gedempt. Hierdoor ontstond een grote binnencour, "bekwaam om met een koets met zes paarden te kunnen keren" .

r""TA5'( KASTEEL.VAN DEN HOUn. TE ETTEN

nc.'"-O""DIc;,t ~t."TO""'l"4 0.- DttC..'l?C ."Co""",

GEZtGT VA HET HUIS DE NOBELAAR. TE ETTE .

6. Een foto van het huis De Nobelaer te Etten, door Fr. Verrijt rond het jaar 1780 getekend. Cornelis de Nobelaer (uit Antwerpen) kocht in 1630 een omwaterd huis met ophaalbrug, gronden en dreven voor 90.000 Carolusguldens; het oude huis werd omgebouwd tot een sierlijk landhuis in Franse stijl. Pieter Nuijts schrijft: hij roemde het levensechte pleisterwerk, de prachtige hoven van inlandse en uitheemse vruchten en sierhout, de orangerie met citroenen, granaatappelen en sinaasappelen, bekoorlijke lommerrijke eiken dreven, vijvers en grachten. Ook tijdens de geloofsvervolging na 1650 konden de katholieken een eeuw lang hun godsdienstplichten in dit huis vervullen. Het huis verviel en werd gesloopt. Een houten schuur, met smalle kruiskozijnen, die oorspronkelijk als de orangerie bij het huis de Nobelaer behoorde en wellicht nog stamde uit de periode van voor 1600, is bij de storm van 1926 omgewaaid en verder afgebroken. Er staat nog een schuur, die nu omgebouwd is tot een cafe.

Afb. 206.

int-Paulu hofje te Ett n.

7. Toen Beatrix van Heusden, de rijke weduwe van Jacob van der Meij, die in 1647 hertrouwde en kinderloos stierf, schonk Justus de Nobelaer in 1681 f. 25.000,- aan de Stichting van het Paulushofke. Het Paulushofke vormt achter die hoge stenen muur met de oude poort, een klein rustig wereldje van 13 aaneengebouwde huisjes rondom een vierkant binnenplein met een fraaie, slanke pomp.

8. Een afbeelding van het Withof, toen dit gekocht werd door de congregatie der zusters Penitentinnen Recollectinnen van Etten op Driekoningendag van 1820. De congregatie kocht dit huis van Reinier Pybus d' Adama. Piet Nuijts schreef in 1673 dat het tot de aanzienlijke gebouwen binnen Etten behoorde. Reeds spoedig daarna, in 1834, werd het pensionaat. Een geschiedenis van 't Withof is vastgelegd door Sr. M. Annette P.R.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek