Franeker in oude ansichten

Franeker in oude ansichten

Auteur
:   C.S. Roersma
Gemeente
:   Franekeradeel
Provincie
:   Fryslân / Friesland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-3663-1
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Franeker in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Franeker is een mooie, oude stad en is gegroepeerd rond een terp, de Breedeplaats. Dit vierkant was, toen ik er op 28 september 1980 een kijkje kwam nemen, nog het toonbeeld van wanorde. Twee kaatsfiguren, op een hoge sokkel, keken ietwat onwennig om zich heen. Vaklieden waren er dagelijks bezig het grondvlak van de Breedeplaats een fraai geschakeerd aanzien te geven. Rond de ingang van de Sint-Martinikerk en -toren lag de bestrating er toen al prachtig bij. De DijkstraatPromenade was als zodanig reeds in gebruik.

Burgemeester mr. J.J. Pop is blijkbaar aan de uitwerking van een rigoreus plan bezig, hetgeen hij in Franeker gestalte wi! geven. Dat is zeer zeker een prijzenswaardige idee. Franeker is en was altijd een stad waar cultuur gemakkelijk tot ontwikkeling komt. De stad is er rijp voor.

Toen ik, na de boeken "Kent u ze nog ... de Franekers" en "Franeker in Vertellingen", nog had samengesteld "Franeker Straatnamen", was de trilogie compleet, zo dacht ik. Het gemeentebestuur bood mijn vrouw en mij en een aantal genodigden op 30 april 1980 in de Raadskelder een bijzonder interessante receptie aan. Ik mocht burgemeester mr. J.J. Pop het eerste exemplaar van mijn derde boek aanbieden. Ik leefde werkelijk in de veronderstelling dat met dit derde boek dit hoofdstuk van mijn Ieven zou zijn afgesloten.

Maar ... tot mijn blijde verrassing kwam de heer M. Uijthoven me, namens de directie van de Europese Bibliotheek te Zaltbommel, vragen: "Wilt u nog meer boekjes samenstellen:

"Franeker in oude ansichten" en een deeltje 2 van "Kent u ze nog... de Franckers"? Mede omdat het boek "Franeker Straatnamen" zo prachtig was uitgegeven, zei ik op de bovengenoemde vraag "Ja". Heimelijk leefde in mijn hoofd de wens nog eens een gecombineerd boekje het licht te doen zien over Menaldum en Dronrijp. En ook die uitgave werd vastgelegd. Hebben al deze werken te maken met nostalgie, heimwee? Het zij zoo Dat is trouwens geen nieuws. Zolang er mensen leven hebben zij zich beziggehouden met het verleden. En ... antiek is immers een gevleugeld woord geworden. AIs er in Franeker een rommelmarkt wordt gehouden, kan men, als burger, op de trottoirs niet terecht. Aile beschikbare ruimten zijn dan bezet. In het psalrnen- en gezangenboek van de Nederlands Hervormde Kerk komen we tegen dat de mens:

"Hunkert naar hetgeen hij zien zal, en terugwenst 't geen hij eens zag." De oude ansichten en toto's van Franeker bekijkend en beschrijvend, heb ik grotelijks genoten en werd ik als het ware voortgetrokken door al dat moois. Ook u, geachte bezitter van dit boekwerk, zult dikwijis zeggen: "He, kijk eens even, zo was Franeker vroeger! " Het zal ook voor u een

feest zijn dit werk vanaf het tolhuis aan de Leeuwarderweg tot aan het tolhuis en de beetwortelsuikerfabriek "Frisia" aan de Harlingerweg te bekijken. U zult het boek dikwijls ter hand nemen.

De stad Franeker is momenteel aan grote veranderingen onderhevig. Toen ik op 30 september 1980 deze inleiding schreef, werd er onder andere gewerkt aan de aanleg van tennisbanen, atletiekbanen, een nieuwe ijsbaan, aan een parkeerplaats en aan de reconstructie van de Tzummerweg en de Hertog van Saxenlaan. En ... Franeker krijgt een speciale kaatshal, waarin de kaatssport kan worden bedreven gelijk in de openlucht. Zo wordt gedacht aan een grote toekomst, die de stad Franeker zich zelf schept.

"Sted en Lan, ien ban." Wat de middenstand van Franeker betreft, deze is van kleinschalig grootschalig geworden. De veertig kleine bakkerijen en kruidenierswinkels, ze zijn verdwenen. De talloze groente- en slagerswinkels evenzeer. Daarvoor in de plaats kwamen de supermarkets. Franeker heeft ook een Herna-vestiging als dit boekwerk verschijnt. Een bewijs temeer dat Franeker de aandacht trekt van de grote Nederlandse concerns.

U zult me in deze uitgave niet de loftrompet horen steken over ons fraaie renaissance stadhuis. Op 28 september 1980

stond het torentje, in verband met de rest aura tie van de onderbouw van de toren, niet op de geijkte plaats, maar rustte op zijn aangevreten balkenformatie, op het trottoir voor het stadhuis. Wij hopen in ons volgende boek een foto te kunnen plaatsen die na de torenrestauratie is genom en.

Begrijpelijk hebben vele stadgenoten me ook nu weer geholpen. Ik wil drie van hen noemen: het gemeentebestuur van Franeker, de heer Roel Bergema en de heer A. Jellema.

Ook zij die verder hun ansichten en fotomateriaal aan mij toevertrouwden, heel hartelijk dank!

Wij sluiten deze inleiding af in de hoop dat u bij het doornemen van "Franeker in oude ansichten" evenveel zult genieten als ik gedaan heb bij het samenstellen ervan.

Franeker, 30 september 1980

Corn. S. Roersma

1. Het tolhuis te Franeker. Iedereen die voor 1900 Franeker vanuit de oostzijde binnenkwam, moest bij dit tolhuis tol betalen, Mevrouw Gotske van Dijk-Droogsm a heeft daar tol geheven van 1896 tot 1899. Van een paard en wagen werd vijf cent, van een dier twee cent gevraagd. Toen de tol werd afgeschaft, huurde mevrouw Van Dijk dit huis met tuin voor veertig gulden per jaar. Zij moest daarbij zelf zorgen voor het onderhoud, aldus haar zoon, Feite van Dijk. Mevrouw Van Dijk woonde daarna nog op Langhuis en het Vliet. Zij kwam in 1944 te overlijden.

2. Aan de Leeuwarderweg stond van circa 1900 tot 1960 de groep eenkamerwoningen genaamd Lombok, gebouwd door houthandelaar T.S. van de Wint. Daarnaast stond het boerenbedrijfje van Pieter Sjaardema. De foto laat links schuur en woonhuis van de Sjaardema's zien en rechts een gedeelte van Lombok. Boven alles uit zien we de watertoren. Boerin Westra (op de voorgrond) heeft een bezoekje gebracht bij de familie Sjaardema. Het oude is verdwenen, de nieuwbouw streefde de watertoren voorbij.

3. Hier zien we het gemengde boerenbedrijfvan Meindert Obe Westra, Leeuwarderweg 24. Vele Franekers zuIlen zich dit nog herinneren. De boerin, Klaske van der Schaaf, kwam een kijkje nemen. Zij draagt haar zoon Obe M. Westra (anderhalf jaar) op de arm en dochter Boukje voert zij aan de hand. Van 1915 tot 1938 hebben zij daar geboerd. Obe Westra en Gerbrich Wijngaarden runden het bedrijf van 1938 tot 1967. De boerderij maakte vrij baan voor de Burgemeester J. Dijkstraweg.

4. AI kijkend stapelen de herinneringen zich bij ons op. Honderden oud-Franekers hebben vel ; malen met de tram gereden (voor vijf cent naar Kritenepyp). De Nederlandsche Tramweg Maatschappij werd opgericht op 24 april 1880. Van circa 1900 tot 1946 heeft "De Tram" in onze omgeving gereden. Garagebedrijf P. de Vries b.v. heeft het gebouwencomplex aangepast aan zijn nieuwe functie en in 1980 rigoreus uitgebreid. Van het oude station is nog een klein stukje herkenbaar. De tram verdween en Fram-autobussen zetten de diensten voort. Tiden hawwe tiden!

5. Zo heeft u dit stadsdeel, denk ik, nooit eerder gezien. Hier kwam men Franeker binnen, te voet, per hondekar of paard en wagen. U ziet dat de ruimte tussen de Leeuwarder- en de Salverderweg nag maagdelijk was. Geen huis was er omstreeks 1880 te zien. Heel ver weg enige boerderijen. De bouwmeester Nicolaas Adema heeft op de hoek aldaar een fraaie villa doen vorrijzen. Deze villa vroeg am meer woningbouw, die rond 1910 op gang kwam. Aannemers van toen en nu, zij zijn gaan bouwen ... bouwen ... bouwen, tot aan de Tiete Weverstraat en de Flapperlaan.

6. Deze foto geeft wei het meest karakteristieke brokje oud-Franeker weer dat denkbaar is. We zien de zeilvaart in bloei in de Leeuwardervaart. Links zien we de prachtige boerderij, waar wij de landbouwers Lieuwe Ypma, Tjebbe Hettinga en Cornelis van der Tol hebben gekend. Het oog wordt getrokken door de op de voorgrond staande houtzaagmolen "De Haan" van Fetse Schotanus en de pelmolen van Piet van Rozendal. De derde was de houtzaagmolen van de gebroeders Hendrik en Siebe Westra. Weinig is er van deze schone aanblik overgebleven.

./

7. Deze aanblik gaf de Salverderweg omstreeks de eeuwwisseling. We zien de smalle Salverderweg, met zijn weelderige bomenrijkdom. De woningbouw moest er nog op gang komen. De brug die we op de achtergrond zien is bij de vlucht van de Duitse troepen op 17 april 1945 opgeblazen, maar werd later door een nieuwe vervangen. We ontwaren links woningen en een cafe, daaraehter de trotse toren van de roorns-katholieke kerk en reehts de hoge, slanke toren van de Martinikerk. Het trekpaard was in die tijd voor de scheepvaart zeer belangrijk.

8. Deze kiek geeft een winters beeld van de gracht langs het Oud-Kaatsveld, in de winter van 1929. Karst Leemburg van Leeuwarden won dat jaar de elfstedentocht op de schaats in elf uur en negen minuten. De jeugd laat zich graag fotograferen. Een van hen draagt een medaille op de borst; hij heeft blijkbaar reeds een prijs gewonnen. De hoge iepen dateren van de tijd dat aan het Oud-Kaatsveld de kaatswedstrijden plaatsvonden. De huizenrij is nog aardig intact. Enkele huizen zijn inmiddels keurig gerestaureerd. Dat was dus 1929.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek