Gameren en Nieuwaal in oude ansichten

Gameren en Nieuwaal in oude ansichten

Auteur
:   J.H.G.J. van Heeswijk
Gemeente
:   Kerkwijk
Provincie
:   Gelderland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-6509-9
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Gameren en Nieuwaal in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Van deze beide dorpen is waarschijnlijk Gameren het oudst. Alhoewel beide plaatsen in eenzelfde oorkonde van 1031 voor het eerst worden genoemd. De naam Gambora of Gamberen wijst op een waternaam. Nu ligt Gameren aan een oude rivierarm, die nog in de Romeinse tijd water voerde. Aannemelijk is het dus dat ook deze waternaam tot in de Romeinse tijd teruggaat. In die tijd stroomde de rivier de Waal ten zuiden van het huidige Nieuwaal. Aan deze stroomdraad is een achttiental woonplaatsen gevonden. De huidige rivier de Waal is van een jonger karakter en moet in de vroege middeleeuwen zijn ontstaan. Men zou geneigd zijn om de naam Nieuwaal hiermede te verklaren als het dorp aan de nieuwe Waal, maar de oudste vorm Niwele wijst uit dat deze naam niet als zodanig is te interpreteren. De uitspraak is "Nieuwel", met de klemtoon op de eerste lettergreep en niet op de tweede, zoals zou moe ten als het Nieuw Waal zou betekenen.

Met recht zouden beide dorpen tweelingdorpen kunnen worden genoemd. Hun geschiedenis loopt in grote trekken parallel. Op 2 november 1031 bevestigde bisschop Meinwerk van Paderborn zijn eerder gedane gift aan de abdij Abdinkhof bij Paderborn van een hoofdhof en de moederkerk van Tuil met de kapellen Gameren, Nieuwaal, Haaften en Hellouw. Wanneer Gameren en Nieuwaal zelfstandige parochies zijn geworden is niet bekend. Uit het feit dat de kerk van Gameren aan de H. Martinus was gewijd en die van Nieuwaal de H. Willibrordus als patroon voerde,

mag worden afgeleid dat de kerk van Gameren ouder is.

Zowel Gameren als Nieuwaal waren dagelijkse heerlijkheden. Beide behoorden in 1312 aan Gijsbert de Cock van Weerdenburg. Tot omstreeks het midden van de vijftiende eeuw bleef Nieuwaal in het bezit van dit geslacht. Gameren echter was reeds in 1363 van eigenaar veranderd (Willem van Heukelom). Van toen af gingen de beide heerlijkheden een eigen weg. In 1818 werden beide dorpen weer in een gemeen te verenigd.

Evenals de meeste dorpen in de Bommelerwaard zijn Gameren en Nieuwaal echte dijkdorpen. De oude kernen rond de kerk zijn langs de dijk gelegen en de huizen waren veelal tegen de dijk aan gebouwd en waren zeer klein. Zij tonen ons duidelijk de armoede die er in het begin van deze eeuw in deze streek heerste, Maar niet alleen de huizen langs de dijk waren klein, ook die van de landarbeiders en de steenfabrieksarbeiders aan de "stegen" waren vaak niet meer dan eenkarnerwoningen. Voor ons miss chien schilderachtig met hun lage daken van riet of stro, maar aan de bewoners boden ze maar een minimaal woongerief. Vele woningen zijn gebouwd na de dijkdoorbraak van 1861, die beide dorpen tot aan de dijk onder water zette, nadat op zondag 6 januari tussen Nieuwaal en Zuilichem de Waaldijk doorbrak. Enkele jaren tevoren was de Bommelerwaard getroffen door aardappelziekten met als gevolg een hongersnood in 1847. Daar de teelt van aardappelen in de beide

dorpen het hoofdbestaan was van de landbouwende bevolking, hebben de inwoners van Gameren en Nieuwaal toen zeer veel geleden en vielen er dan ook talrijke slachtoffers. Duizenden mudden aardappelen werden jaarlijks verscheept naar Amsterdam en Rotterdam. In Gameren werden deze aardappelen geladen aan de Kluit, waar ook de aardappelbeurs werd gehouden. Tevens was er in Gameren aan de Waaldijk, ter hoogte van de stoep naar de Del, een aardappelsiroopfabriek gevestigd, die echter niet veel opleverde. De arbeiders von den hun bestaan in de steenindustrie en bij de aannemers van waterwerken.

Ook in Nieuwaal bestonden de meeste inwoners van de landbouw. Het hoofdprodukt was ook daar de aardappel. Eveneens werkten vele Nieuwalers "buitenaf" als waterwerkers, onder andere bij aannemersbedrijf H. van Anrooij dat te Nieuwaal was gevestigd. Rond het eerste kwart van deze eeuw was er in de omgeving van de oude dorpskerk veel bedrijvigheid op de rivier voor Nieuwaal. De stoomboot GorkumZaltbommel legde er aan en men kon daar worden overgezet naar Haaften of HeIlouw. Maar de grootste drukte werd wel teweeg gebracht door schepen, soms wel vijfentwintig in getal, die op vracht lagen te wachten bij scheepsbevrachter Baggerman. De voornaamste produkten die hier werden geladen waren aardappelen, fruit en hooi. Nu is er alles verstild sinds de schepen Nieuwaal niet meer aandoen en de produkten van de nijvere agrariers per as worden vervoerd.

VERANTWOORDING

Bij het samenstellen van dit boekje ben ik ervan uitgegaan zoveel rnogelijk nog niet eerder gepubliceerde ansichten op te nemen. De toegemeten ruimte is er de oorzaak van dat niet aIle oude kaarten van Gameren en Nieuwaal konden worden opgenomen. Het benodigde materiaal voor dit boekje bleek ruim voorhanden te zijn, zodat ik hier en daar enige selectie heb moe ten toepassen. Het was echter niet altijd even gemakkelijk dit materiaal op te sporen, aangezien het meestal in particuliere handen is verspreid. De in aanmerking komende open bare topografische verzamelingen van prentbriefkaarten zijn nog van te recente datum om ook maar enigermate volle dig te zijn. Ook dit boekje is niet volle dig, maar het wil een verantwoorde aanzet zijn tot het geven van een beeld van Gameren en Nieuwaal in grootvaders tijd.

Opvallend is dat er zowel van Gameren als van Nieuwaal een of meerdere series genummerde foto's in omloop waren, die blijkbaar door dezelf'de fotograaf zijn genomen, omdat ze alle van hetzelf'de type en uit dezeIfde tijd zijn (zie de afbeeldingen 14, 23, 27, 28 en 31). Het zou voor een verzamelaar of historicus interessant zijn deze series compleet te krijgen.

Bij het verzamelen van het materiaal en het sarnenstellen van de teksten voor dit boekje heb ik veel vriendelijke medewerking ondervonden. Namen noemen zou te veel ruimte in beslag nemen. Ik wil echter een uitzondering maken en wel voor de grote animator van dit boekje, de heer Catharinus Jonkers te Gameren, die helaas door een droevig ongeval het verschijnen van dit werkje niet meer heeft rnogen beleven.

E;ameren, 1)ijk

1. Rechts op de voorgrond zien we de kruidenierswinke1 van G. van den Oever. De heer Van den Oever staat er met zijn vrouw en dochters Artje en Teuntje voor. Op de dijk staat een zoon van hem met naast zich wachtmeester Van der Heijden, die in de mobilisatie 1914-1918 bij de familie Van den Oever was ingekwartierd. In het 1age huisje met het rieten dak woonde Willem van Anrooy en daarnaast smid Nieuwenhuizen. Men 1ette op de fraaie boompartij bij de hervormde kerk op de achtergrond.

Dijk.

Groete uit Garnercn.

'itg~ '0 A. van '1'11'1 Azn .. (;~mH('n,

2. De Waaldijk met op de achtergrond de hervormde kerk. Rechts is de smederij van Nieuwenhuizen en Herbert Johan van Zuidam. Achter de kerk zijn de winkel en bakkerij van Jan Vroeg van Zuidam. Links de Beemstraat met de openbare lagere school, thans dorpshuis, en tussen deze straat en de dijk staan de woningen van Jan Vroom en Willem van Steenbergen. Langs de dijk, links, ziet u de voor het rivierengebied 20 karakteristieke heining van slieten, de lange dikke takken van de knotwilg.

Dijk.

Gr etc nit Gamcrcn.

3. Op de Waaldijk bij de stoep naar de Del werd dit plaatje gemaakt. In het huisje met het rieten dak woonde Louw van Steenbergen en daarnaast de uitgever van deze kaart, Arie van Tuyl Azn., en vervolgens Kees Schreuders en Jan van Zuidam. We herkennen onder anderen, van links naar rechts: Hanneske de schoenmaker, H. Bayense en met de fiets Arie van Tuyl Azn. Naast hem staan Jo van Leeuwen en Kees van Leeuwen (de lange man met het petje op). De vrouw met het kind op de arm is Rika van Tuyl en de vrouw met de witte schort op de voorgrond is Rika van Ballegooijen. Naast haar staat, in zwarte jurk, baker Antonia van Ballegooijen.

J{erv. Xerk en j(aaohuis ie qameren

Vltg. H. J. "an de Garde ~ C0., Zaltbommel.

4. De toren van de hervormde kerk werd in 1786 gebouwd tegen de zeer bouwvallige overblijfse1en van de midde1eeuwse kerk, die bij de blokkade van Zaltbomme1 door de Spanjaarden in 1574 was verwoest. Zo is een van de steunberen aan de zuidzijde onder andere een overblijfsel van het oude koor van de oorspronkelijk aan de H. Martinus toegewijde kerk. Deze opname werd v66r 1903 gemaakt, toen de kerk nog niet was verbouwd.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek