Genemuiden in grootmoeders tijd

Genemuiden in grootmoeders tijd

Auteur
:   L. Klasen
Gemeente
:   Genemuiden
Provincie
:   Overijssel
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-5558-8
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Genemuiden in grootmoeders tijd'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

De grootmoe in haar leuningstoel Kijkt peinzend rond

Waar is de tijd gebleven

Wat is het leven

Lang geleden

Vergleden

Ze weet het nog Maar tach

Het is verdwenen De kinderen van nu

Ach ja, die weten het niet meer Ze peinst en peinst

Het leven neemt geen keer.

Deze rijmregels zijn ook van toepassing op hetgeen we in deze fotobundel hebben samengebracht. .Het leven neemt geen keer", zegt de grootmoeder, maar in deze bundel gaan we nog eens een keer terug naar de tijd die vervlogenis. Peinzen, mijmeren over hoe heteens was, roept herinneringen op. En dan gaan de gedachten terug naar het leven van toen. Hoe de mensen leefden en werkten in een tijd die nu achter ons ligt. Wat deden ze zoal, in huis, op straat en op het werk? De afbeeldingen geven hierop een antwoord. Bij het doorbladeren van het boekje zal menigeen nogzeggen: "la, ik herken nogveel van wat eens was." Iedere tijd heeft zo zijn eigen leefwijze en ook onze tijd zal eens verleden tijd zijn, met alles wat voor ons nu heel gewoon is. Een beknopte samenvatting zoals in deze fotobundel, geeft natuurlijk geen totaalbeeld van hoe onze plaatsgenoten leefden , maar in het algemeen zal toch een indruk

gekregen worden van het reilen en zeilen in grootmoeders tijd. Die tijd wordt veelal geromantiseerd. "Och, moet je nou eens kijken," roept men al gauw vertederd bij het bezien van de plaatjes. Maar die goede oude tijd was meestal niet zo begerenswaardig. Het verschil tussen die oude tijd en onze luxe samenleving is groot. Armoede was toen een begrip waar de meesten mee te maken hadden. Schraalhans was menigmaal keukenmeester. Maar in aIle eenvoud zal er zeker ook levensvreugde zijn geweest.

Genemuiden ken de vrijwel geen werkgelegenheid met ruime inkomsten. De bevolking bestond in hoofdzaak uit arme loonwerkers. Velen verdienden een magere boterham in de mattenmakerij en in grondwerken. De veehouderij bestond voornamelijk uit kleine boerenbedrijven, die geconcentreerd waren in de nauwe bebouwde kom. Die nauwe bebouwde kom van Genemuiden werd veroorzaakt door de ligging van de stad. Oorspronkelijk was een rivierduin zeer waarschijnlijk de oorzaak dat zich hier mensen vestigden. In die tijd, lang geleden, was het waterpeil in het algemeen lager dan eeuwen later. Die hoger gelegen plek aan de rivier het Zwartewater en aan het kleine riviertje de Drecht had maar een geringe omvang. In de eerste tijd van bewoning was dat geen bezwaar. Later, toen het zeeniveau steeg en de Zuiderzee ontstond, kreeg dat wei grote betekenis. De zee kwam angstig dichterbij. De drassige rivieroevers en het laaggelegen Mastenbroek boden beslist geen mogelijkheden om het woongebied uit te breiden. Vandaar dat de huizen en boerenerven alsmaar dichter op elkaar gebouwd werden. SmaIle straten met piepkleine behuizingen waren daarvan het gevolg. Dat beeld vindt men nu nog te-

rug op de foto's die in deze bundel zijn opgenomen. Nergens op de afbeeldingen zijn imposante gebouwen te zien uit vervlogen dagen. Er zijn ook andere oorzaken te noemen voor het feit dat men oud stedeschoon tevergeefs zoekt. Het water bleek namelijk een geduchte vijand te zijn voor de in 1275 stad geworden plaats. Storm vi oed en beukten menigmaal het weerloos liggende Genemuiden. De laatste grote stormramp yond plaats op 2 en 3 februari 1825. Niet minder dan 48 woningen werden verwoest, 118 percelen werden grondig beschadigd en 22 plaatsgenoten verdronken. Geen wonder dus dat men bij het bekijken van de foto's geen fraai gebouwde huizen aantreft!

Behalve verwoestende stormvloeden zorgde de rode haan ervoor dat oud stedeschoon niet meer voorkomt. In de geschiedenis beschreven stadsbranden in 1521, 1580, 1625, 1698,1741,1868 en 1882 waren mede oorzaak dat de plaats niet kan bogen op een eeuwenoude bebouwing. Maar ondanks die rampen bleven er bewoners die telkens weer met de opbouw begonnen. Dat bewijzen de toto's ook wel. De beperkte ruimte bleef er lange tijd en ook de plaatsgenoten bleven in de smalle straten en lieten zich op foro's vereeuwigen.

Een reis door het Genemuiden uit grootmoeders tijd leert dat bij aile veranderingen vooral ook de kleding die vroeger gedragen werd, opvalt. Met name bij de vrouwen is dat het geval. Nu is de oude klederdracht geheel verdwenen. Na de Tweede Wereldoorlog verdween de oude dracht in snel tempo. De zucht naarvernieuwing bij de jongere generatie deed het dragen van de witte mutsen, de jakken en de velerlei rokken als sneeuw voor de zon verdwijnen. Het

was ook wellastig zo'n klederdracht. Vooral het dragen van de mutsen was lastig. Een bijkomende factor was dat in de oorlog de kledingstoffen schaars werden. Het wassen en stijven van de verschillende mutsen was bovendien niet voor iedereen weggelegd. De speciale mutsenwassters stierven uit en mede daardoor ook het dragen van de toch weI mooie mutsen.

De levenswijze in het algemeen werd ook sterk beinvloed door de werkzaamheden. De mannen kregen vaak ander werk en pasten zich aan het kledinggedrag van elders aan. Het isolernent, dat toch wei een stempel drukte op de gemeenschap, verdween meer en meer. De contacten buiten de eigen plaats breidden zich uit en dat was niet aileen in Genemuiden merkbaar. Overal ontstond een nieuwe geest.

Men paste zich aan, oude gebruiken werden opzij geschoYen. Nieuwe tijden brachten nieuwe ideeen, die werkomstandigheden en ook de huishoudens een geheel ander aanzien gaven. Op de plaatjes in deze bundel zijn die veranderingen waarneembaar. Het is een andere wereld, die wereid van toen. Bij het bekijken van de foto's bespeurt men in tal van onderdelen verschillen die heden ten dage ouderwets aandoen en dat kan ook niet anders. De tijd blijft niet stilstaan. Sommige, ja vele , gebruiken bleven wel stilstaan en verdwenen daarmee uit onze samenleving. Men kan er nog peinzend over mijmeren, zoals de grootmoeder dat deed. De tijd van toen is nu slechts een herinnering, een herinnering die toch een boeiende fase inhoudt. Bij het doorbladeren komt die oude tijd toch nog eens even terug, al neemt het leven geen keer.

1. De maandagse wasdag, een tijdsbeeld uit de jaren dertig. De gezinswas vroeg veel tijd en betekende vaak moeizame arbeid. Nog maar net was toen de waterleiding aangelegd, hetgeen al een grote verbetering was. Alles moest met de hand worden verwerkt, tot en met het in de waslijn knopen van de kledingstukken. Tal van ernmers, balie's, een houten schrobplank en boenders plus zeep kwamen er aan te pas. Veelal werd de was buitenshuis gedaan. De ruimte binnenshuis was vaak beperkt. Langs de huizen werden lijnen van gedraaid touw gespannen. Zogenaamde liendestokken werden, wanneer de gewassen stukken waren ingeknoopt, onder de lijn gestoken om zo hoog mogelijk de wind gelegenheid te geven om te drogen. In het straatbeeld ziet men op de achtergrond de Nederlands Hervormde Gerfkarner , gebouwd na de grote brand van 1882. Het is, voor zover bekend, de enige afbeelding van die Gerfkamer. Het is een oude rniddennederlandse benaming die, algemeen gesproken, voorbereiding betekent.

2. De Westerkaai. Een Pieteboot ligt aan de wal en een sleepbootje zoekt een meerplaats. De havenbrug is nog goed te zien. Links de huizenrij van de Oosterkaai. In het huis met het hoge dak woonde de familie De Leeuw. In de verte, midden, de bebouwing van de Oude Werf. Op deze foto de fraaie kastanjebomen, die heel de Kaai stoffeerden.

3. Dit is oud-Genemuiden optimaal. Een groepje buren komt op de kiek. Ze gaan er echt voor staan, om zo goed mogelijk op de plaat te komen. Fotografen waren vroeger zeldzaam en wanneer zo'n kiekkast verscheen, groepten men nieuwsgierig samen. De foto is genomen op het Kampereinde. Er werd nog algemeen de Genemuider klederdracht gedragen, zowel door oud als door jong. Er was al wei een fiets. De kleine vensterruiten konden voor de nacht door buitenluiken worden afgesloten. Een melkbus wijst op veehouderij. De vrouw met bezem onderbreekt haar werkzaamheden voor het gewichtige ogenblik. Vroeger was het de gewoonte dat de stoepen en straten werden geschrobt.

4. In 1938 was er een bijzonder Oranjefeest: koningin Wilhelmina was toen veertig jaar vorstin. Ook in Genemuiden ging dat niet onopgemerkt voorbij. De versiering van straten en gevels was uitbundig. En er was nog iets bijzonders aan de feestviering. De landsregering had namelijk besloten om de landsvrouwe te verrassen met een groot defile. Vanuit alle windstreken kwamen deputaties om de vorstin hulde te betuigen. Ook Genemuiden zou niet ontbreken. Het gemeentebestuur koos uit leden van de verenigingen een viertal jonge plaatsgenoten om als afgevaardigden bij de rnanifestatie tegenwoordig te zijn. De burgemeester reikte de stadsvlag uit, staande op een platte wagen. Na die ceremonie oefende de delegatie alvast, zoals op deze foto te zien is. De deputatie bestond uit: Johanna Hubert, Jan Beens, Freek Klasen en Roetman van de Kamperzeedijk.

5. Er is steeds overal een ontwikkeling te zien. Ook de hooibergstraat ontkwam daar niet aan. Het hooi was zeer brandbaar en de rieten kappen niet minder. Logisch was dat men uitkeek naar minder vuurgevaarlijke kappen en die vond men ook. De ijzeren golfplaat kwam in opmars. Eenlelijke oplossing, maar wei doeltreffend. Op deze foto is ht;.t resultaat al goed te zien. Van de rij van zes hooibergen zijn er al vijf voorzien van zo'n golfplaten kap. De Achterweg was in totaal een rommelige boerenbedrijfstraat. De foto laat een platte wagen zien die geladen werd met wintervoer voor de koeien die op stal stonden. De mooie , maar niet altijd praktische boerenwagens met schuin oplopen de schotten verdwenen voor de oorlog al grotendeels. De rij kinderen lijkt wel voor iets speciaals op weg tezijn.

6. In 1938 wierp de Tweede Wereldoorlog zijn schaduwen vooruit. Het Nederlandse Ieger mobiliseerde. De dreiging van een gewapend conflict beroerde ook onze stad. Een groep soldaten werd in het Weeshuis gelegerd. Voor die Nederlandse militairen was dat een uitzonderlijke gebeurtenis, maar ook voor onze plaatsgenoten waren het vreemde toestanden. Men zag voor de oorlog aileen bij hoge uitzondering groepjes infanteristen uit de legerplaats Kampen in onze straten. Dit plaatje geeft een beeld van een afscheidsmars. De jeugd vond het prachtig, zo te zien. Een driewielige kar met paard maken het plaatje nog interessanter. In de verte, over de haven, ziet men nog de allang verdwenen hoge bomen langs de Veerweg.

7. De hooistraat uit vervlogen dagen. Het was allemaal hooi en biezen wat de klok sloeg. Hooibergen en boerensehuren bepaalden het beeld van de Aehterweg. Veel is inmiddels verdwenen. In de twee huisjes links op de foto woonden eertijds de baekster Gaeie , huisnaaister Geesje Kok en ook zuster Potman. Hoog opgetaste bossen biezen do en nog denken aan de verwerking van dat natuurprodukt, in de vorm van het vlechten van vele meters strengen en het fabriceren van matten. De Achterweg als zeewering werd na de oorlog verlaagd. Het was ook de straat waar een rookverbod van kracht was vanwege het grote brandgevaar.

8. De Prinsenkeet in 1932. Ret huis met opstallen stond aan het Veneritekanaal, daar waar zich de sluizen bevonden van de boezem van het poJdergcmaal de aide Mesiene. Over de sJuizen was een sma I houten bruggetje aangebracht met aan een zijde een leuning. Voetgangers en fietsers konden zodoende de Pieperpolder bereiken. Ret bestaan van het in steen opgetrokken huis kreeg in de oorlog een abrupt einde. De Duitse bezetters wilden de polder Mastenbroek onder water zetten, dus werden de sluizen iIlegaal geblokkeerd om inundatie te voorkomen. Dat narnen de bezetters niet. Uit wraak om de geboden weerstand staken Duitse soldaten op zaterdagavond 23 september omstreeks 10 uur het huis van de familie Kloosterman in brand. Na de oorlog werd het huis herbouwd, maar die woning bestaat ook al niet meer.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek