Ginneken in oude ansichten

Ginneken in oude ansichten

Auteur
:   A.W. Jansen
Gemeente
:   Breda
Provincie
:   Noord-Brabant
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-5718-6
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Ginneken in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Dit boekje wil aan de hand van prentbriefkaarten tonen hoe Ginneken er tussen 1880 en 1940 heeft uitgezien. Voor de eeuwwisseling was het een klein dorp, dat slechts bestond uit de Markt en een paar zijstraten. WeI waren er toen reeds twee kerkgebouwen: de oude kerk , in gebruik bij de hervormden, en een vrij klein kerkje voor de katholieken. Ginneken was via de Steenweg verbonden met Breda, maar ook hier stond tot aan de Molenleij maar een beperkt aantal woningen. Het waren voornamelijk renteniers, militairen en hoge ambtenaren, die voor 1880 aan de huidige Ginnekenweg een huis lie ten bouwen. Tussen 1880 en 1900werd deze weg echter zowel vanuit Breda als vanuit Ginneken in hoog tempo volgebouwd.

In die jaren gebeurde er nog veel meer. De paardetram zorgde voor een goede verbinding met de stad, hetgeen het opkomend toerisme zeer ten goede kwam. Langs het Mastbos werden rond de eeuwwisseling vier grote hotels gebouwd, terwijl er vooral in Ginneken een groot aantal pensions werd geopend. Vlak voor 1900 werd ook de "Boulevard" aangelegd, de huidige Baronielaan, een nieuwe verbinding tussen de stad en het Mastbos, die wei buiten het dorp om ging. Vanuit Breda gezien liep de Boulevard deels over het gebied van de gemeente Teteringen, Princenhage en Ginneken. Het gemeentebestuur van Ginneken haastte zich dan ook, om in het uitbreidingsplan van 1913 enkele verbindingen te plannen tussen de Baronielaan en het centrum van Ginneken. Zo ontstonden in de jaren twintig de Koningin Emmalaan, de Burgemeester Passtoorsstraat en de Cartier van Disselstraat. Dit kon echter niet voorkomen dat ook het Ginnekense dee! van de Baronielaan in 1927 door Breda werd geannexeerd.

Na 1920 kwam de ontwikkeling van het dorp in een stroomversnelling. Tussen 1900 en 1920 werden er meer dan vierhonderd woningen gebouwd, maar in de volgende twee decennia bedroeg dit aantal het drievoudige daarvan. In 1900 woonden er in de bebouwde kom nog maar 2750 mensen. In 1940 was dit aantal uitgegroeid tot meer dan 10.600. In het uitbreidingsplan van 1938 werd al rekening gehouden met een verdere groei, met name in de wijken Blauwe Kei, Mariaveld en IJpelaar. Ten gevolge van de Tweede Wereldoorlog kwamen die pas zo'n twintig jaar later tot stand.

Door het toerisme en de groei van de bevolking begon de kom van Ginneken geleidelijk het dorpse karakter van v66r 1900 te verliezen. Voor de middenstand braken er goede tijden aan. Het aantal winkels groeide in veertig jaar dan ook van 50 naar 90. Rond de Markt werden de huizen herbouwd en de winkels gcmodemiseerd. De bouw van een nieuwe, grote roomskatholieke kerk had het dorp reeds in 1900 een totaal andere aanblik gegeven. Er kwarnen nieuwe voorzieningen: een water- en elektriciteitsbedrijf in 1904, een ziekenhuis in 1913, een kraamkliniek in 1924, een bejaardenhuis in 1929, nieuwe scholen voor rooms-katholiek onderwijs in 1911, 1916 en 1930 en voor protestants-christelijk onderwijs in 1928. Vooruitlopend op de bouw van nieuwe wijken in de toekornst, werd in 1933 reeds een tweede rooms-katholieke kerk aan de Overakkerstraat gesticht.

De bewoners van de nieuwe wijken waren nagenoeg geheel op Breda georienteerd. Bovendien was Ginneken omstreeks 1940 volledig aan de stad vastgebouwd. In de jaren dertig begon Breda dan ook te streven naar de volledige annexa tie van de

dorpen Ginneken en Princenhage. Op 1 januari 1942 werd de gemeentelijke herindeling rond Breda bij decreet van de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken van kracht en was de annexatie een feit.

De meeste oude ansichtkaarten van Ginneken dank en we aan het echtpaar Van Erp-Catijn, dat zich in 1897 vestigde op Rozenlaan nr. 9. Albertus Theodorus Antonius Joseph van Erp (1873-1908) was eigenlijk horlogemaker van beroep, terwijl zijn vrouw Johanna Barbara Catijn als naaister te boek stond. Al spoedig begonnen zij te fotograferen en ansichten uit te geven van Ginneken, Breda, Princenhage en Ulvenhout. In dit boekjc treft u er veertien aan die door Van Erp werden gemaakt en uitgegeven (nrs. 5, 7, 8,15,22,23,30,38,54,58,62, 64,67,75). In het begin werkten zij samen met J.H. van Gaalen, die een winkel "in galanterieen" had aan de Ridderstraat 27 in Breda. Van Gaalen maakte zelf rond 1900 ook toto's, zoalsde nrs. 1, 14en 51 in dit boekje. De opnames28, 45, 48 en50 werden gemaakt door A. van Erp, maar uitgegeven door J.H. van Gaalen. Albertus van Erp overleed te Ginneken op 35jarige leeftijd. Zijn vrouw hertrouwde in 1911 met de in 1873 te 's-Gravcnhage geboren fotograaf Augustin W.M. Melai. Het echtpaar vestigde zich op Markt 8. In de jaren daarna werd opnieuw cen serie ansichtkaarten gemaakt en uitgegeven door Aug. Melai, fa. A. van Erp. In dit boekje vindt men daarvan enkele terug, n.l. nr. 6,9, 11, 12 en 74. Aug. Melai maakte in Ginneken gcdurendc tientallen jaren een groot aantal groeptoto's en portretten van bruidsparen en individuele personen. Naast Van Erp, Van Gaalen en Melai werden er in het begin

van de eeuw ook nog door andere uitgevers ansiehten van Ginneken op de markt gebracht. De winkelier C. G. Aarts is de uitgever van het plaatje van Bouvigne (nr. 20). Omstreeks 1920 gaf "L'Avenir, Ginneken" een aantal kaarten uit, met name nr. 21. Ook boekhandel "Corona" in de Brugstraat bracht in de jaren dertig ansichten uit, waarvan nr. 42 een voorbeeld is. Daarnaast werden in het begin van deze eeuw al kaarten uitgegeven door firma's uit Breda of elders. Een van de oudste foto's van Ginneken is die van de Raadhuisstraat, toen nog Dorpstraat geheten, gemaakt rond 1900 door "Vivat" te Amsterdam (nr. 65). In Breda waren het J.J. van Turnhout, E. van Wees en Broese en Compo die prentbriefkaarten van Ginneken hebben uitgebracht. Het oudste plaatje in dit boekje is de opname van Hotel Duivelsbrug omstreeks 1885 (nr. 16). Het is een reclameplaat van G.G. de Voogt, later firma Herman de Ruyter aan de Veemarktstraat te Breda.

De prentbriefkaarten in dit boekje komen zonder uitzondering uit de collectie van de heer A. van Dun te Ulvenhout, die ik hierbij wil bedanken voor zijn medewerking bij de samenstelling van deze uitgave. Van bepaalde dorpsgezichten bestaat maar een enkele opname , die u wellicht al eerder heeft gezien. Voor de volledigheid zijn deze ook in dit boekje opgenomen. Voor rneer informatie over Ginneken in deze periode wordt verwezen naar "Een halve eeuw Ginneken, 1890-1942", deell (Breda, 1990) en deel2 (Breda, 1991), van dezelfde auteur.

Ulvenhout, september 1993

A.W. Jansen

1. We beginnen onze rondgang door Ginneken op de Markt, het centrum van het dorp. Oorspronkelijk was dit een open terrein tussen de weg en de (oude) kerk en dat heette dan ook de Plaats. In de loop van de eeuwen werd de ruimte rond het plein dichtgebouwd. Voor 1900 zag de Markt er anders uit dan nu. Boven de huizen is het torentje zichtbaar van de eerste Laurentiuskerk (1845-1900). Het lage huis naast de toren, een van de oudste van de Markt, heette vroeger "De Pauw". Bij het huis rechts (nu nrs. 3 en 4) hoorde vanouds een bakkerij. Rond 1900 werden echter alle panden die op deze foto te zien zijn, bewoond door particulieren. De pomp in het midden kwam in 1790 in de plaats van een ouderwetse waterput.

2. Het kerkje van de vorige foto werd in 1901-1902 vervangen door een nieuwe, veel grotere Laurentiuskerk. Daarrnee kreeg ook de Markt een gcheel ander aanzien, zoals blijkt uit deze foto uit de eerste jaren van de 20e eeuw. De oude woning rechts achter de bomen werd in 1900 herbouwd in de vorrn van twee winkelpanden. Over de Markt rijdt een open wagen van de Ginnekensche Trarnweg Maatschappij, die sedert 1884 van het Bredasc station over de Markt naar de Ulvenhoutselaan reed. Het was een initiatiefvan de oud-officier M.A. Kuytenbrouwer. De trarnwegrnaatschappij werd in 1920 overgenornen door de gerneentc Breda. In 1925 werd de paardetrarn vervangen door autobussen.

3. We bekijken de Markt zoals deze er omstreeks 1900 uitzag, in de richting van de Raadhuisstraat. Op de hoek stond in vroegere tijd het huis "De (Witte) Swaen", Al in het begin van de vorige eeuw was het een herberg met de naam "De Bonte Os". W.H. Gorissen vestigde hier in 1893 een koffiehuis en herbouwde het oude pand in de jaren daarna. In 1905 kwam er een tweede verdieping op en werd de naam Hotel Marktzicht. Vanaf 1924 is het eigendom van de familie Brauers. Links was op nr. 3 bakkerJ. Oonincx gevestigd, op nr. 2 de firma A. Ballintijn-van Dalsum in kruidenierswaren, terwijl op de hoek van de Postlaan A.P. de Kanter de bakkerij van de Fa. J. Ballintijn & Zn. voortzette.

4. De enige winkelpui op de Markt, die sedert het begin van deze eeuw onveranderd bleef, is die van het winkelpand nr. 3, gebouwd in 1900. J.e. Ooninex (1876-1947) begon hier in 1901 een bakkerij, die enige tijd aangesloten was bij een cooperatie onder de naam "Eleetr. Luxe Broodfabriek N.V. De Eendraeht". Op de foto uit 1921 staat hij met een dienstbode en twee kinderen in de deuropening. De bakkerij bleef bestaan tot omstreeks 1960, waarna het een antiekwinkel werd. In het nevenliggende pand nr. 2 werd in de vorige eeuw door J aeobus Ballintijn eveneens brood gebakken. Omstreeks 1880 bouwde hij voor zijn zoon Adriaan een nieuwe bakkerij op de hoek van de Postlaan.

5. In de richting van de hervormde kerk zien we links herberg "De Vrachtwagen", voor het eerst vermeld in 1681. Tot 1665 behoorde dit pand tot de ernaastliggende woning "De Engel". Omstreeks 1900 was de herberg eigendom van A. van Nooten. In 1910 verkocht hij deze aan de landbouwer A. Verschuren ("Boerke Verschuren"). De huizen rechts zijn rond 1850 ontstaan uit de herberg "Het Rood Hert". Omstreeks 1900 waren ze eveneens eigendom van Van Nooten. In het middelste werd in 1905 pension "Verkade" gevestigd. Het huis rechts werd voor 1890 nog bewoond door notaris Vorstman. Voor zijn kantoor werd een aparte opgang naar boven aangebracht, die in 1910 weer verdween, toen A. van Nooten het huis zelf betrok.

6. AI in de 13e eeuw stond op deze plaats een kapel, die in 1317 eenzelfstandige parochiekerk werd. Van de in de 15e eeuw gebouwde gothische kerk zijn koor en dwarsschip nog in originele staat. In de vorige eeuw werd dit kerkgebouw, sedert 1648 in handen van de hervormden, maar gedeeltelijk voor de diensten gebruikt. Daarom werd er in 1882 in het koor een deur aangebracht. Bij het herstel van het koor, vlak voor 1930, werd de deur weer dichtgemetseld. Langs de straat lag een kerkhof, waar echter na 1800 niet meer werd begraven. Dat geschiedde toen steeds meer aan de zuidzijde van de kerk. De ijzeren hekken werden na 1950, bij de restauratie van de schansmuur, vervangen door de huidige.

7. Op het vroegere kerkhof werd in 1874 door koning Willem III een monument onthuld ter herinnering aan de verdediging van de Antwerpse Citadel tegen de Franse troepen in 1832. Achter dit monument werden de stoffelijke resten begraven van de Nederlandse militairen die hierbij gesneuveld waren. In 1907 werd ook het lichaam van hun commandant, generaal D.H. Chasse, overgebracht van het kerkhof achter de kerk naar een tombe aan de voorzijde van het monument. Navrante bijzonderheid: op dezelfde plaats waren in 1830 Nederlandse militairen gelegerd, die van het oude kerkhof wcinig heel lieten. Daarna werd er van 1835 tot 1849 zelfs de wekelijkse varkensmarkt gehouden.

" , ~

f ., .:~~ ~~~~ '/ยท7 -: ",

GlNt-JEKEN

Kerk en Kerkhof

: ",'

.. ,'

~~t~ ?.

~;: ":.". ':0.-. ?

.. ~/~~~ ., <

8. In de Franse tijd werd het begraven in de kerk verboden, maar het duurde nog tot 1829 voordat dit verbod definitief van kracht werd. Na 1800 werden er steeds meer hervormden uit Ginneken en omgeving op de "nieuwe" begraafplaats aan de zuidzijde van de kerk tel' aarde besteld. Op deze foto uit het begin van deze eeuw was daar nog volop plaats. Het kerkgebouw zelf was sterk in verval. Koor en dwarsschip werden omstreeks 1500 gebouwd, de toren is in aanleg nog ouder. Het schip werd tijdens het beleg van Breda in 1625 verwoest en in 1630 hersteld. Het bleef driehonderd jaar in stand. In de jaren dertig werd de kerk gerestaurecrd, waarbij er in passende stijl cen geheel nicuw schip werd gebouwd.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek