Gorssel in oude ansichten deel 1

Gorssel in oude ansichten deel 1

Auteur
:   H.J. Jansen
Gemeente
:   Gorssel
Provincie
:   Gelderland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-0279-7
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Gorssel in oude ansichten deel 1'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Tussen de oude Hanzesteden Deventer en Zutphen ligt de gemeente Gorssel, verscholen in het groen van de oude kastelen en buitenplaatsen. Het is niet onze bedoeling in dit boekje "Gorssel in oude ansichten" een volledig overzicht te geven van de geschiedenis van Gorssel, doch aan de hand van ruim zeventig oude foto's uit de jaren 1880 tot 1930 een wandeling te maken door onze vijf dorpen, te weten: Gorssel/Joppe , Epse , Eefde , Almen en Harfsen. Hoe zagen deze dorpen er uit in grootvaders tijd en wat is er in de loop van de jaren veranderd?

In deze inleiding willen wij toch niet nalaten iets uit de geschiedenis te vertellen, want in haar huidige vorm heeft onze gemeente niet altijd bestaan. Pas in de Franse tijd (1811) werd het een eenheid met de hierboven genoemde dorpen. Als oude dorpen treden in de geschiedenis de kerkdorpen Almen en Gorssel naar voren, met de kerk als middelpunt. Eefde was kerkelijk ingedeeld bij Warnsveld en Epse bij Deventer. Harfsen bezat een kapel tot 1860, doch behoorde kerkelijk onder Almen. Toch spreken wij dan nog niet over de oudste woonkernen van onze gemeente, want dan moeten wij terug naar de prehistorische tijd. De oudst bekende vondst is gedaan aan de Koerhuisbeek. op de grens tussen Deventer en Epse en voert ons naar het Mesolithicum, circa zeven à achtduizend jaren geleden, waarbij schedels, fossiele menselijke resten en hertshoornen gebruiksvoorwerpen werden gevonden. Uit de jonge steentijd (Neolithicum) zijn verschillende vondsten bekend en ook uit de daarop aansluitende tijden.

Onze gemeente lag gunstig voor deze vroege bewoning, aangezien er water was en hoge zandgrond. Voorwerpen uit deze tijd kunt u bewonderen in het museum te Zutphen. Uit de geschreven geschiedenis is de slag aan de Dortherbeek in 1223/ 1226 bekend.

In een oorkonde van 1253 wordt Gorssel voor het eerst genoemd. In 1311 schrijft bisschop Guy van Utrecht een brief getekend en gedateerd te Gorssel, over de strijd tussen Groenlo en Goor. Almen is bekend sedert 1188, doch gezien de zandstenen doopvont in de kerk (tiende of elfde eeuw) zal het ook wel ouder zijn dan te bewijzen valt uit haar geschiedenis. Eefde wordt genoemd in de dertiende eeuw, evenals het dorp Epse. Harfsen en Dorth dateren van de twaalfde eeuw en ook het Rijsselt of Rislo wordt in het begin van de twaalfde eeuw genoemd. Het Rijsselt is thans bekend onder de naam Nederlands Mettray . Hiervoor schreven we reeds dat onze gemeente ontstond na de Franse tijd. Vóór die tijd bestonden er andere publieke lichamen, namelijk de marquén. Reeds vroeg was onze streek bewoond en de bevolking zal bestaan hebben uit agrariërs. Bij de grote volksverhuizing vestigden zich de Saksers hier, zich al dan niet vermengd hebbend met de autochtone bevolking. De "vrije" kreeg een hoeve toegewezen en de rest van de grond werd gemeenschappelijk bezit en was ook bestemd voor gemeenschappelijk gebruik. Aanvankelijk waren het dus alleen de landbouwers, doch later ook de handwerkslieden. De grenzen van de marqué werden aangegeven door sloten, dijken of palen en men hield zich nauwgezet aan deze grenzen. Er ontstond een marquérecht, eerst ongeschreven wetten, doch sedert de vijftiende eeuw beschreven in de marquéboeken. De marquécedel van Eschede dateert van 12 mei 1546, doch Eschede wordt reeds genoemd in het jaar 1046. Het marquéboek van die tijd is echter verloren gegaan, zoals we kunnen lezen in het marquéboek van 1609. Vermoedelijk is dit in 1572 geweest, toen de herberg De Muil door de

Spanjaarden in brand is gestoken. In deze herberg werd namelijk vergaderd. Aan het hoofd van de marqué stond een marquérichter en de geërfden of de gewaarden, die naar grootte van het bezit stemrecht bezaten.

In onze gemeente bestonden: te Epse , marqué Epse en Dommer, opgeheven in 1913; te Gorssel, de marquén Gorssel en Eschede , resp. opgeheven in 1837 en 1842; te Eefde de marquén Eefde, Rijssel, Angeren en Wolfeler, resp. opgeheven in 1827, 1840, 1893 en Wolfeler niet bekend; te Almen, de marqué Almen, opgeheven in 1828; te Harfsen, de marqué Harfsen, opgeheven in 1837; de marquén de Schoolt enDorth, resp. opgeheven in 1844 en 1865. Ondanks de opheffing van de marquén bleef onze gemeente een plattelandsgemeente. In het begin van de negentiende eeuw was Eefde reeds een forensendorp en het dorp Gorssel volgde aan het einde van de negentiende eeuw. De in de gemeente liggende landgoederen en buitenplaatsen, die vaak zeer lang in één hand bleven, hebben meegewerkt aan het behoud van het natuurschoon, de bossen, de heide en het coulissenlandschap. Na Winterswijk heeft onze gemeente nog het grootste aantal hectaren bos van de Achterhoek. De heide, vroeger nodig voor schapen en tevens nodig voor het steken van schadden voor de stallen is teruggedrongen tot kleine stukjes. De rest werd ontgonnen bij de opkomst van de kunstmest of is bebost. Zeer veel bekendheid genieten de bossen rondom de kastelen Dorth, Joppe, De Ehze , De Voorst, en het Epserbos (vroeger 't Hassink) en de Amelte- en Haarbossen. Een hessenweg, vanuit Duitsland naar Amersfoort, liep door onze gemeente en de Hessen of Duitse kooplieden overnachtten veel in onze gemeente. De herbergen waren grote boerderijen met veel slaapgelegenheid en grote schuren met dubbele deuren, zodat de wagens

met koopwaar een beschut onderkomen vonden. Bekende herbergen uit die tijd waren 't Hoentje te Harfsen, De Drie Kief ten te Joppe, De Pessink en Het Spinnewiel te Epse , De Muil te Gorssel, De Roskam te Gorssel, De Laatste Stuiver te Eefde. Op 5 augustus 1865 werd de eerste spoorlijn door onze gemeente (Zutphen-Zwolle) geopend met als station Gorssel te Joppe en een halte te Eefde en te Epse. Op 1 november 1865 volgde Zutphen-Hengelo en op 24 juli 1878 de lijn Zutphen- Winterswijk. Tweemaal per dag kwam de diligence, die was opgericht in 1837, van Zwolle naar Arnhem door Gorssel. In 1885 kwam de stoomtram Deventer-Borculo en in 1889 een paardetram van Zutphen naar Eefde. Deze werd in 1919 opgeheven. Kort daarna kwam de ieder nog bekende "Zego"bus, die ruim twintig jaar later werd overgenomen door de Gelderse Tramwegen. In 1927 werd de tramlijn EmmerikZutphen doorgetrokken naar Deventer, doch deze lijn is na de Tweede Wereldoorlog geliquideerd, evenals de lijn Deventer-Borculo. Door het natuurschoon, de goede verbindingen en de rust van het platteland genoot onze gemeente een goede reputatie in het land en was er de aanleiding toe, dat de herbergen werden omgezet in hotels, die zelfs buiten onze grenzen bekendheid genoten. Dat er dus al vroeg ansichtkaarten bestonden was een logisch gevolg, maar dat we thans nog konden beschikken over deze kaarten is te danken aan de verzamelaar, de heer B.l. Woertman, die samen met ondergetekende getracht heeft in dit boekje u te laten zien hoe onze gemeente er uit zag vanaf 1880 tot 1930. Het is maar een greep uit het verleden, die, naar wij vertrouwen, bij velen een goede herinnering zal zijn aan hun eigen jeugd in onze mooie gemeente. Een woord van dank aan allen, die ons bij de totstandkoming van dit boekje hebben geholpen.

1. De kerk te Gorssel werd in de vijftiende eeuw gebouwd door de marquégenoten van Gorssel en Eschede. Het was een laat-gotisch kerkje, oost-west gericht en aangebouwd aan de oostzijde van de toren. Het werd gebouwd in de marqué Gorssel, halverwege de boerderijen van Gorssel en Eschede. In 1842 werd het schip verbouwd of beter gezegd verknoeid met een rechthoekige aanbouw aan de oostzijde. Het schip werd geheel afgebroken in 1926 en herbouwd aan de noordzijde van de toren. De tekening laat de kerk zien in de achttiende eeuw, vanaf de noordzijde.

2. De kerk in 1912. Van links naar rechts ziet u: catechesatielokaal, de aangebouwde "puist" en de woning van de heer Oosterkamp. In 1498 werden twee klokken aangeschaft, gegoten door Joh. Gerh. de Wou. Een van deze klokken is nog aanwezig, doch de andere werd in 1633 vergoten door Hendryck ter Horst te Deventer. Laatstgenoemde klok werd in de Tweede Wereldoorlog door de Duitsers gevorderd, doch werd in 1945 in ongeschonden staat in Tilburg teruggevonden en hangt ook thans weer in de toren.

3. Deze foto laat het interieur van de kerk zien vóór de afbraak in 1928/29. De preekstoel stond in het aangebouwde gedeelte. Links hiervan bevond zich de grafkelder, die in 1683 werd gebouwd door de families Baron v, d. Capellen en Van Coeverden. Doordat het kerkschip thans aan de noordzijde van de toren is aangebouwd, ligt deze kelder nu buiten de kerk. De fundamenten van de oude kerk heeft men ter plaatse in het plaveisel aangegeven en aan de noordzijde, onder het gazon, ligt genoemde kelder.

4. Zo zag de kerk er uit na de verbouwing in 1928/29. Ook deze nieuwbouw was maar een kort leven beschoren, want in februari/maart 1945 werd door de bezetter een radiozender ingericht in de toren en op zondag 18 maart 1945 werd de kerk door de geallieerden gebombardeerd, waardoor de gehele kerk werd verwoest. De toren bleef gehavend staan, doch kon gelukkig gerestaureerd worden, wat onder de bekwame leiding van architect M. van Nieukerken vakkundig is geschied.

5. Dit plaatje geeft duidelijk aan hoe de kerk in de loop der eeuwen is gewijzigd. U ziet de plattegronden van de vijftiende eeuw, de situatie van 1842-1928 en van 1928 tot 1945. De herbouwde kerk is in 1949 weer in gebruik genomen.

6. Bij een kerk behoort een pastorie en deze foto laat ons de oude pastorie zien. Onder de veranda ziet u de familie van ds. H.E. Beker, die vanaf 1916 tot 1926 predikant was te Gorssel. Deze pastorie is eveneens in 1945 gebombardeerd en geheel verwoest. De nieuwe pastorie werd op deze plaats herbouwd. Veel vroeger stond de pastorie een kwartier gaans van de kerk, nl. de Oude Pastorie van de landbouwer Ilbrink aan de Gorsselse Enkweg en Domineesteeg (marqué Eschede).

7. Vanuit het zuiden een gezicht op de kerk en café De Zwaan van de familie Dikkers omstreeks de eeuwwisseling.

8. De oude Rijksweg naar Zutphen. Links het huis Zonnekamp van de familie Ten Have. De bomen zijn op een enkele na verdwenen in verband met de aansluiting op de rondweg om het dorp. In de Franse tijd werd deze weg aangelegd en ook de beplanting was van die tijd. Ter wille van het snelverkeer hebben de bomen het veld moeten ruimen.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek