Haamstede in oude ansichten

Haamstede in oude ansichten

Auteur
:   C. van Winkelen en C.P. Pols
Gemeente
:   Schouwen-Duiveland
Provincie
:   Zeeland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-2421-8
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Haamstede in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Haamstede, gelegen in de kop van Schouwen-Duiveland, is een zeer oude nederzetting en het hele gebied rond deze badplaats is bijzonder rijk aan natuurschoon: stranden aan de Noordzee, prachtige duinen, bossen, duinpolders en inlagen. Het 18 echter ook archeologisch gezien zeer in teressant, onder andere

door de aanwezigheid van resten oud duinlandschap. Daarin bevinden zich nederzettingen uit de late steentijd, de Romeinse tijd en de middeleeuwen. De naam Haamstede moet waarschijnlijk verklaard worden als stede of plaats aan het riviertje de Hamer, een kleine zijarm van de grote Oosterschelde.

Het gebied van Haamstede behoort tot de vroegst bewoonde plaatsen in Zeeland. Het was eertijds gunstig gelegen aan de monding van de Schelde, langs welke rivier of zeearm een belangrijke handelsroute liep. Daarom is het ook verklaarbaar dat de grote kerk van Haamstede in oorsprong een van de oudste van het eiland Schouwen-Duiveland is geweest. Aan deze kerk, die aan Johannes de Doper was gewijd, waren twee pastoorsplaatsen verbonden. Behalve de kolossale kerk in het dorp zelf, bestond er nog een Mariakapel in de duinen. Ten noorden van het dorp heeft zelfs een klooster van franciscaanse tertiarissen gestaan. In 1341 werd de heerlijkheid Haamstede door graaf Willem van Henegouwen tot een baan-

derheerlijkheid verheven en mochten de heren van Haamstede zich voortaan baanderheren noemen. Dat was een hele eer!

Slot en Het Zeepe

Tot de bezienswaardigheden van Haamstede behoort naast de monumentale kerk zeker het fraaie slot Haamstede, gelegen aan de rand van het dorp. Het wordt vaak het mooiste kasteel genoemd dat Zeeland rijk is. Het werd in de periode 1963-1973 onder leiding van M.J.J. van Beveren, H. Janse en c.J. Bardet onder toezicht van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg grondig gerestaureerd. Bij het fraaie landgoed behoort, behalve een groot omliggend park, nog ruim tweehonderd hectare duinterrein, beter bekend als natuurreservaat Het Zeepe. Gedurende het toeristenseizoen kan het slot enkele dagen per week worden bezichtigd. Verder organiseert de Natuur- en Vogelwacht Schouwen-Duiveland, die zeer actief is, in de zomermaanden onder deskundige leiding van daartoe speciaal door deze vereniging opgeleide natuurgidsen, wandelingen door het fraai gelegen Zeepe.

De hervormde kerk

De Nederlands hervormde kerk, die midden in het dorp staat, dateert van na 1506. Een nog oudere kerk, die van Romaanse oorsprong was, brandde in genoemd jaar af. De kerk werd toen vervangen door een gotische kruiskerk. Deze werd echter in de loop der eeuwen steeds meer ontIuisterd. In 1605 verdween het koor, waarvan de stenen, naar men zegt, in het kasteel zijn verwerkt. De restanten van de koormuren fungeren thans als steunberen aan weerszijden van de dicht gemetselde triomfboog aan de oostzijde. Het bezit van de kerk

werd in 1966 uitgebreid met een natuurstenen doopvont, in een stal ontdekt en - omdat deze afkomstig zou zijn uit de Romaanse kerk - thans in een passender omgeving teruggekeerd.

Molen en vuurtoren

Ook de fraaie korenmolen "De GraanhaIm" aan de Burghseweg behoort tot de bezienswaardigheden van het dorp Haarnstede. Markant in het duingebied is de rood-wit geschilderde vuurtoren. Deze toren heet officieel Westerlichttoren, maakt deel uit van de rijkskustverlichting langs de Nederlandse kust en werd hier in 1837 gebouwd. De toren is zevenenveertig meter hoog. Op ongeveer twee kilometer ten noordoosten van de Haamsteedse vuurtoren staat in het duin verder nog een klein kunstlicht, de zogenaamde Verklikker.

Vliegveld Haamstede

Wat Haamstede vroeger ook had was een vliegveld, want waar tegenwoordig het zweefvliegveldje ligt, lag vanaf 1931 het vliegveld "Haarnstede". Op 4 juli van dat jaar werd door de KLM een geregelde luchtdienst op Rotterdam gevlogen. In 1932 werd deze luchtlijn verlengd tot Vlissingen en weer een jaar later zelfs tot Knokke-Zoute in Vlaanderen. In 1938 bereikte het luchtvervoer hier zijn hoogtepunt; er landden maar liefst 2755 vliegtuigen in Haamstede, waarvan 1499 toestellen van de KLM. In 1939 werd Haamstede militair vliegveld en in 1944 werd het door de bezetters onklaar gemaakt door het graven van sloten en greppels. Toen was het met het Schouwse vliegveld voorgoed gedaan, want na de bevrijding toonde de KLM geen belangstelling meer voor Haarnstede.

Vreemde vogels

Omdat er destijds evenaIs in Burgh ook in Haamstede niemand te vinden was om een boekje in de landelijke serie "in oude ansichten" samen te stellen, moest noodgedwongen worden uitgezien naar niet-Haamstedenaren. Uiteindelijk werden oud-onderwijzer Cor van Winkelen uit Sint AnnaIand en Cor Pols te Zierikzee bereid gevonden deze uitgave te verzorgen.

Aan het einde gekomen van deze inleiding, willen de sam enstellers van dit boekje aile bij de fotoverantwoording vermelde personen danken voor het tijdelijk afstaan van oude ansichtkaarten en foto's. Het waren er zoveel dat we ze niet allemaal in dit boekje konden opnemen. Bijzondere dank komt toe aan Jan en Martha Kik. Zij weten allebei bijzonder veel van het dorp af en zij hebben ons veel informatie verschaft. Zonder hun spontane medewerking hadden we dit werk niet tot een redelijk einde kunnen brengen. Ten slotte heeft P.M. van Dalsen uit de Bouwmansweg het gehele manuscript nog eens aan een kritische beschouwing onderworpen en zo nodig aangevuld en verbeterd. Dank zij al deze medewerking is het samenstellen van "Haarnstede in oude ansichten" toch een prettige bezigheid geworden.

Maar nu genoeg over dit alles, want we beginnen aan onze tocht door het oude Haarnstede. We nemen u mee naar de tijd van 1900 tot 1950, al kijken we daarbij echt niet op een paar jaar meer of minder. We wensen u eengoede reis en hopen u op aangename wijze te laten zien hoe het hier eens is geweest.

S,.h. ??? 1 .?? an. 1 : SO.oOO.

JI.If ?????? ,. '""'" '.

(i,._ ?. -:1 ~ iI.fk ?. " K ?? ti ?.

_ l<;..trllli.

+ A:-,.1'

«JJM".

! J

·;f>.1 No()rclwl'!I~,-

.y ~

.' NO () R J) II' K,d,.F:

(

NM/n" ?? ~A.. ;'(:/'"''

.j; .???

1. Alvorens met onze rondgang door het oude Haamstede uit grootvaders tijd te beginnen, gaan we eerst eens de omgeving van dit schone Schouwse dorpverkennen. Op het situatiekaartje, dat dateert van 1865, zien we duidelijk omlijnd het grondgebied van de voormalige gemeente Haamstede. Het grondgebied van Haamstede, dat nagenoeg voor het grootste gedeelte uit het westelijk gelegen duingebied bestaat, grenst ten noorden aan het Brouwershavensche Gat en aan het grondgebied van de naburige gemeenten Renesse en Noordwelle, ten oosten aan dat van Renesse en Noordwelle, ten zuiden aan dat van Burgh en aan de Oosterschelde en ten westen aan de Noordzee. Het oostelijk gedeelte van dit gebied bestaat uit zeer vruchtbare zeeklei. In de Polder Schouwen bevinden zich enkele binnendijken, die nog een herinnering vormen aan de inpoldering van een aantal gedeelten van deze polder. De voormalige zelfstandige gemeente Haamstede had een oppervlakte van 1295 bunders, terwijl het dorp met de omgeving 850 inwoners telde.

~ Baend.~~ckyt HAEMSTEDE

.--

.. ;r

2. Dit plaatje toont ons de zogenaamde Baender-heerlyckheyt Haemstede en is een afbeelding uit "Speculum Zelandiae", die een beschrijving en afbeeldingen bevat "der Steden, Ambachts-Heerlijckheden, Dorpen, Castelen, Ridderlijcke Hofsteden, Huysen en Gebouwen gelegen in de Eylanden en de Graeflijckheyt van Zeelandt". Ze werden bijeen vergaard door Nicolaus Visscher. Het originele werk is niet gedateerdcmaar een onderzoek, waarvan de resultaten zijn weergegeven in de inleiding tot de heruitgave van de Visscher-Romankaart van Zeeland (Canaletto, 1973), heeft aangetoond dat het werk in 1662 of direct daama is verschenen.

,-.-:c::: ??. .............-:- ..?.?. -- -

3. Op de gravure, die dateert van het jaar 1745, zien we de kern van het dorp Haamstede. Links domineert de grote hervormde kerk, Dergelijke plaatjes bestaan van een groot aantal plaatsen op Schouwen-Duiveland. De meeste van dit soort zijn ondertekend met de initialenC.P.d., hetgeen betekent: Cornelis Prank, Dordrecht.

,

De lIleg lussehen t{aamstede en Burgh

4. We komen het dorp Haamstede binnen vanuit de richting Burgh en deze opname van de tegenwoordige Burghseweg werd ruim zestig jaar geleden gemaakt. Helemaal reehts op de voorgrond staat huize "Zomerzorg", eertijds bewoond door H. van Waveren, bloembollenkweker. Het witte huis reehts tussen het geboomte was vroeger de Boerenleenbank, waar Adriaan Blom woonde. Het huis verderop, dat aan de linkerzijde van de straat staat, diende eertijds tot postkantoor Burgh-Haamstede en Albert Boot was er postmeester. Hij werd later opgevolgd door 1.J. Kosten, die in Dreischor geboren was, maar aanvankelijk PTPer in Nieuwerkerk was. In dit huis heeft later ook 'nog timmerman W. Gilijamse gewoond. Helemaal op de aehtergrond ontdekken we nog juist de twee torentjes van kasteel Haamstede.

Weg tusschen Haamstede en Burgh

Uitg', R. W. J. Ocbtman, Appel:narkt. Zjer ikzee,

5. Nogmaals de Burghseweg, maar nu genomen vanuit de richting Haamstede. Links staat het woonhuis van Simon Vis. Dit huis is in de Tweede Wereldoorlog afgebrand, to en het onbewoond was. In het midden staat de Haamsteedse molen "De Graanhalm" en geheel rechts de oude Boerenleenbank. In het linker huis - waarin eertijds Simon Vis woonde - hebben de heren De Keijzer en De Bruin nog gewoond. Ze waren beiden hoofd van de open bare lagere school in de Noordstraat. Nu staat op deze plaats het wijkgebouw van de vereniging Het Groene Kruis. Het rechter huis, dat vroeger dus Boerenleenbank was, wordt nu bewoond door F. Teeuw (Burghseweg 45). Deze opname dateert van het begin van deze eeuw en is een opname van R.W.J. Ochtman uit Zierikzee.

6. Vroeger heeft er aan de Burghseweg een standaardrnolen gestaan, waarna de tegenwoordige stellingmolen werd gebouwd, waarvan een ingemetse1de gevelsteen verme1dt dat de eerste steen werd gelegd door L.S. Gast op 2 augustus 1847. Molenaar Gast overleed reeds op eenenveertigjarige leeftijd, nauwelijks twee jaar na het gereedkomen van "De Graanhalm". Zijn nog jonge weduwe huwde later met molenaar Jan Cornelis van Rhee uit Dreischor, die na zijn komst, in 1853, hier tien jaar het beheer voerde. Veel molenaars hadden vroeger inwonend personee1 en zo was er van 1830 tot 1832 een zekere Frederik Grim rnolenaarsknecht bij Gast. In 1871 werd Lieven Stoffel Gast eigenaar van de Haamsteedse molen en in 1883 wisseIde de molen opnieuw van eigenaar. Koper werd H.A. Geluk uit Noordgouwe, die de molen op zijn beurt in 1901 verkocht aan Adr. Blom te Haamstede. Blom was tevens kassier van de plaatselijke Boeren1eenbank, welke functie later door zijn zoon, H.J.A. B!om, werd voortgezet. In 1921 werd Marien Dijkrnan eigenaar van de molen; hij werd in 1928 opgevolgd door zijn zoon Willem D. Dijkman. Thans is de molen eigendom van molenaar P.J. Landegent en door diens toedoen kan men de wieken van "De Graanhalm" weer vaak zien draaien. Tevens is tegenwoordig in de daartoe ingerichte schuur naast de molen een pannekoekenhuis gevestigd.

Gezicht op Haamstede

Ult~. S. Ochtman 8: Zoon, Zierikzee.

7. We blijven nog even in dezelfde omgeving, maar zijn nu in de Weststraat aangekomen. Rechts domineert de oude hervormde pastorie, die tegenwoordig in gebruik is als Accountantskantoor Schouwen-Duiveland en bewoond wordt door M. den Boer. Links van de straat staan vijf snoezige oude woninkjes, die men hier heden ten dage nog kan aantreffen. De drie huisjes rechts zijn nog in redelijke oude staat gebleven, doch de nummers zes en achtentwintig zijn, bouwkundig gezien, danig verknoeid. Rechts van de huisjes, maar niet te zien op de kaart, staat de oude bewaarschool, waarvan op 19 september 1873 de eerste steen werd gelegd door Lieven Leenderd Bolle, oud vier jaren, zoon van M. Bolle Lzn. Dit gebouw is sinds vorig jaar in gebruik genomen als cultureel centrum "De Bewaerschole".

--""".'

::-~-:~ -~.

WE8'rSTRAAT EiAA~rvTEDE

8. De Weststraat in het jaar 1904, dus bijna tachtig jaar geleden. Op deze foto is er niet veel van waar te nemen, maar uiterst links bevinden zieh de gebouwen en woning van "De Brouwerij", waar een paar eeuwen lang bier gebrouwen werd. De brouwerij heette "De Witte Gekroonde Leeuw", welke naam echter bij de plaatselijke bevolking in vergetelheid is geraakt. Bij de uiteindelijke erfgenamen schijnt nog een boekje met oude bierreeepten bewaard gebleven te zijn. Tal van bewoners heeft "De Brouwerij" gehuisvest, onder wie mevrouw J.J.M. Voorbeijtel-Bolle, een doehter van de burgemeester van Zonnemaire. Zij woonde aanvankelijk in Nederlandsch-Indie, In de jaren twintig worden verder nog Daan de Looze en zijn eehtgenote Jaeomina G. Bolle als tijdelijke bewoners vermeld. Later werd hun sehoonzoon dr. H.E. Boeke, gehuwd met Lena de Looze (overleden op 18 januari 1968), eigenaar van de Haamsteedse brouwerij. In het huis reehts van de straat woonden destijds Leen Dalebout en zijn zuster Rika. Dalebout was daarvoor landbouwer in de Sehelphoek onder de rook van Serooskerke,

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek