Heenvliet in oude ansichten

Heenvliet in oude ansichten

Auteur
:   J. van Herpen
Gemeente
:   Bernisse
Provincie
:   Zuid-Holland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-4169-7
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Heenvliet in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Als men bij schemeravond over het Marktplein van Heenvliet wandelt komt dat op je over alsof de tijd heeft stilgestaan. Vervlogen tijden schijnen dan weer te spreken en dan wordt het wel duidelijker wat een oud versje zegt:

Dit dorp voorheen een stad, gelijk wij zullen lezen Was van de staat een pronkjuweel

Dan, door het woeste staatskrakeel

Is Heenvliet nu niet meer, hetgeen zij placht te wezen.

Volgens oude geschriften voerde de Franse koning Clotaris in 570 een oorlog met de "Sassenaren" en dezen, verslagen, vluchtten naar de "Vliet" (Bournesse) en kwamen hier wonen. Zou de naam Heenvliet hier zijn oorsprong vinden ("heengevloden naar de Vliet"), is de naam afkomstig van de in deze streek veel voorkomende plant "Heen" of is "Heijn", hetgeen begrenzing betekent, de aanleiding geweest "Heynvliet", begrenzing van de Vliet, te doen ontstaan? We weten het niet. Zeker is dat de naam "Heenvliet" reeds in 1249 bekend was en in oorkonden wordt genoemd. De plaats heeft zijn geschiedenis te danken aan de, voor die tijd, belangrijke zeeweg, de "Bernisse" stromende tussen Heenvliet en Geervliet. In 1546 was dit water zo breed als de "Merwe bij Dordrecht". In 1636 was dit water echter a1 zodanig verzand dat er een brug over geslagen kon worden. Het is nu nog maar een brede sloot. Heenvliet werd door de Bernisse een belangrijke handelsplaats. Daardoor vee1 begeerd en veel omstreden. In 1302 zagen de Heenvlieters vanaf de "Molendijk" (de

weg naar Abbenbroek) de grote slag op de Bernisse tussen de "Vlaamse" en de "Franse vloot".

Ook zagen zij in 1598 de "eerste Oostindische vloot" uitvaren.

Als eerste bezitter van en heerser over dit gebied is bekend Hugo van Voorne, burggraaf van Zeeland. In 1254 wordt de "heerlijkheid van Heenvliet" gevestigd. Toen werd Jan van Heenvliet "heer van Heenvliet"; hij was ook heer van Stavenisse en Kattendijke, baljuw enzovoort. Vervolgens kwam, in 1436, Jan van Cruiningen, heer van Zwijndrecht, Acquoy enzovoort. Hij was ook ridder, raadsheer en kamerheer van Karel de Stoute. Na de dood van Jan van Cruiningen, die een welvarend Heenvliet naliet, kwam zijn zoon Adriaan. Het was deze Adriaan van Cruiningen die op 20 maart 1469 aan Heenvliet "stadsrechten" verleende met instelling van een weekmarkt en een paardenmarkt. Zijn titulatuur in het stadscharter van 1469: "Getrouwe ridder, raet ende camerlinc, Heer van Cruiningen tot Heenvliet ende tot Woensdrecht, Burggrave van Zeeland" duidt aan dat hij tot de hoogste ade1 van die tijd behoorde.

Het grote belang van Heenvliet vorderde ook bescherming, vandaar dat men "donjons" he eft gebouwd, zoals "Ravesteyn", "Wielesteyn", "Blydesteyn", "Leeuwensteyn" en "Blichsteyn". Heenvliet was in de tijd dat de Bernisse nog niet was verzand het best te bereiken vanuit Geervliet over de Bernisse. Drukke scheepvaart van eenvoudige vissersschuiten met een zeiI, bemand met Heenvlietse vissers, was het eerste teken van bedrijvigheid dat men zag. Deze schuiten gebruikte men ook op de binnenvaart naar

de Delftse bierbrouwerijen en naar de Brielse, Vlaardingse, Dordtse en Gorkumse markt voor het vervoer van landbouwprodukten. Aan het havenhoofd bij de markt lag toen ook de veerschuit voor vervoer tussen Heenvliet en Geervliet. Op 7 februari 1543 pachtte Jannetje, "stobbewijf van Zwartewaal", het veer van Jan van Luttel voor een pond vlaams. Wanneer men de haven binnenvoer werd het oog direct getroffen door het huis "Wielesteyn", de woning van "de heer". Nu is dit het Ambachtsherenhuis. Uit de oude archieven blijkt dat dit huis hoger was dan de aangrenzende huizen en een versterking heeft gehad. De haven kwam to en zo diep het tegenwoordige marktplein in dat de huizen door "een flinke straat" daarvan waren gescheiden.

Omstreeks 1550 telde Heenvliet ongeveer vijfhonderd inwoners. Uit een Heilige Geest (armen)rekening blijkt dat er in die tijd een gasthuis was waar zieken en vreemdelingen "om Gods wil" werden verzorgd. De heer van Heenvliet bezat het recht keuren en ordonnantien te steilen, voorts het tolrecht, de veerrechten van Brielle, Hellevoetsluis, Rozenburg, Vlaardingen, Schiedam en Rotterdam. Ook had hij alle jachtrechten, visrechten, vogelrecht en zwanendrift en bovendien het naastingsrecht van alle verkochte huizen en landerijen. Wat ook sprak van zijn grote macht was zeker wel dat hij op 27 september 1591 de doodstraf uitsprak, door de strop, tegen een zekere Philips van 't Bilt (Friesland) die in het cafe ,,'t Nachtegaelke" te Heenvliet de waardin had aangerand en geld had afgeperst. Dit vonnis werd op 6 oktober 1591 door de scherprechter van Dordrecht voltrokken.

In de jaren 1570-1580 kwam het grate verval van Heenvliet. Er was een plaatselijk garnizoen gevestigd dat door de bevolking moest worden bekostigd. Ook waren er verwoestingen ten gevolgde van de rondzwervende watergeuzen die in 1572 in Brielle waren gekomen. De grate overstroming in 1570 had de landerijen verwoest en een daarop volgende zeer strenge winter maakte de landbouw gedurende lange tijd onmogelijk en had armoede tot gevolg.

Nadat het geslacht Van Cruiningen zijn bestaan eindigde werd de heerlijkheid verkocht aan baron Van Alderwereld en vervolgens ging deze over in handen van de familie Graafland en kwam ten slotte in het bezit van het geslacht Lamaison. Het leefmilieu van de Heenvlieters is in de loop van de eeuwen zeer afwisselend geweest. Veel water: dus veel vissers en schippers. Vruchtbare grond: veel en goede landbouw. Een markt met veel handel in allerlei goederen: dus veel kooplieden, waaronder veel vreemdelingen. Als men dat alles overziet en het Marktplein betreedt vraagt men zich af welke tonelen zich hier hebben afgespeeld, zowel goede - de handel - als minder prettige - zoals terechtstelling. Als men alles wist waren boeken te vullen. Nu is het dorp een rustige woongemeenschap geworden waar ook velen van elders een goed thuis vinden. In de verte wordt Heenvliet overschaduwd door de industrie. Aileen het "marktplein" en zijn "bebouwing" spreken van een "oud" verleden met veel geschiedenis.

Veel dank aan allen voor het afstaan van foto's en het verstrekken van gegevens.

1. Plattegrond van de dorpskom (markt en omgeving) in 1700. U kunt daarop zien de plaatsen van de donjons "Blicksteyn" en "Blijesteyn". Hiervan zijn resten gevonden. De donjon "Ravesteijn" zien we op de volgende foto. In het midden, beneden, zien we de in 1636 gebouwde Tolbrug die de verbinding vormde met Geervliet nadat, wegens de verzan ding van de Bernisse, het veer moest vervallen. Links beneden staat de korenmolen, bekend geworden als "dwangmolen"-Molendijk (nu Stationsstraat). Een ieder die graan had te malen was verplicht dit naar deze molen te brengen. De heer van Heenvliet kreeg een gedeelte van de opbrengst. In de ordening staat dat hij dat recht ontleende aan het feit dat de molenaar gebruik maakte van de wind die over de heerlijkheid waaide en dat deze wind ook tot de heerlijkheid behoorde.

2. Het donjon "Ravesteijn", gebouwd omstreeks 1100, is vermoedelijk eerst van hout geweest. Hier zou de naar het protestantisme (en zeer bekende) overgegane pastoor Merula hebben gevangen gezeten. De gebouwde donjons lagen aIle op een lijn langs de Bernisse en ze hebben gediend als verdedigingswerken tegen de vele invallen van vijanden. Volgens niet bevestigde gegevens zouden de donjons door onderaardse gangen verbonden zijn geweest.

--

--

3. Links zien we het Ambachtsherenhuis. Welke rol dit huis in de loop van de historie van ons land heeft gespeeld blijkt wel uit een gedenkplaat die in de gevel is aangebracht. Hoge personages, leden van regeringscolleges van de republiek, prinsen en prins essen van Oranje, prins Willem II en zijn moeder (Amalia van Solms), Jacoba van Beieren, de koninginmoeder van Frankrijk, Maria de Medici, leden van het Engelse koningshuis, prinses Mary en koning Karel II en Lady Stanhope uit het huis Chesterfield verbleven hier. Rechts ziet u het oude raadhuis. Boven de deur zijn de wapens van Heenvliet en de heerlijkheid aange brach t.

4. Gezicht op het Marktplein en de haven. Links is de Tolpoort. In het midden zien we een trapje naar de haven waar men water schepte voor de huishouding. Wat heeft zich op dit marktveld al niet afgespeeld in de tijd dat de markt nog in volle glorie was? In de tijd dat er zelfs handelsovereenkomsten met Antwerpen en Gent bestonden? Op dit marktveld werden ook vonnissen voltrokken, zoals het plaatsen aan de schandpaal en het brandmerken.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek