Het Kaatsen in oude ansichten deel 2

Het Kaatsen in oude ansichten deel 2

Auteur
:   J. Lolkama
Gemeente
:  
Provincie
:  
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-1613-8
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Het Kaatsen in oude ansichten deel 2'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Zeven jaar na het eerste deeltje verschijnt het tweede over het kaatsen in deze serie. In de kaatssport is in de afgelopen zeven jaar wel het een en ander veranderd. Zo nam het dames kaatsen een grote vlucht en ook het recreatie kaatsen steeg tot ongekende hoogte. Verder laaiden de laatste jaren de gemoederen hoog op bij de invoering van de zogenaamde Belgische want.

Wat het fotomateriaal betreft zijn we er naar onze mening in geslaagd een kwalitatief uitstekende collectie bijeen te brengen. We waren hiertoe in staat dank zij de medewerking van een groot aantal particulieren, het documentatiecentrum van de Koninklijke Nederlandse Kaatsbond en het maandblad Friesland Post. Deze laatste stelde ons de rechten beschikbaar die ze bezitten op "fen Fryske Groun". Vee 1 dank zijn we, evenals zeven jaar terug, verschuldigd aan Doeke Zijlstra uit Leeuwarden. Hij gaf ons niet alleen onmisbare adviezen, maar loste ook weer tal van bijna onoverkomelijke problemen op.

Ten slotte wil de samensteller de vormingsklas lichting 1980-1981 bedanken voor het typen van de tekst in hun vakanties.

1. Een in meer dan een opzicht unieke foto uit 1888. De kranten meldden dat die dag "niet minder dan twee fotografen op de P.C., die haar 35-jarig jubileum vierde, aanwezig waren". Gezien de historie van de fotografie, denken we dat de foto's van 1888 als de oudste van de kaatssport gekemnerkt mogen worden. De eerste prijs werd gewonnen door Lammert Scheltes Hilarides uit Pingjum en Sieberen en Meindert G. Kooistra uit Harlingen. Duidelijk zien we dat vlak voor de tribune planken liggen. De kaatser op de voorgrond, met de gestreepte broek, speelde waarschijnlijk nog in een lange onderbroek. Dat was een normaal verschijnsel in die dagen. Tijdens een demonstratiewedstrijd in Scheveningen, in 1892, wekte dat een hevige afkeuring van het publiek op. Een van de eerste zaken na de oprichting van de Nederlandse Kaatsbond in 1897 was het ijveren voor uniforme kleren en spelregels. Onder de tien parturen waren er twee uit het Noord-Hollandse Andijk afkomstig.

2. Een zeldzame foto van de kaatsbaan in Wommels. Omstreeks 1850 ging de kaatsbaan van de kerkelijke gemeente (hervormd) over in handen van de burgerlijke gemeente, die de baan voor f 1,- per jaar verhuurde. De opslag lag aan de zuidkant. De mum deed als "kwaadlijn" dienst. Waarschijnlijk geeft deze in 1904 verzonden kaart een beeld van de in 1903 gespeelde Lycklama-partij in Wommels. De kaatser die achter in het perk staat is Jan Reitsma Sf. Hij won op 22 juli van dat jaar de wedstrijd met H. Wijnalda uit Pingjum en J. Brandsma uit Winsum. De prijs 1everde hen een tientje de man op. De rij bomen aan de rechterkant vormde een belemmerende factor voor de uits1ag. Met dergelijke zaken dienden de uits1agers terdege rekening te houden. Een grote schare toeschouwers volgde het gebeuren op de voet. Tot ongeveer 1900 werd meestal op de "buorren" "in de lytse bouhoeke" gekaatst. Daarna op een grasveld.

3. Zilveren kaatsballen waren in het verleden kaatsprijzen die vaak werden uitgeloofd. Gelukkig zijn er talrijke exemplaren bewaard gebleven. Helaas is tot nu toe geen gouden bal achterhaald. Gouden ballen werden onder andere in 1772 te Pingjum en in 1785 in Harlingen uitgeloofd. Andere prijzen uit die dagen waren zilveren lepels en brandewijnkommen. De linker bal werd op 5 augustus 1754 in Grouw verkaatst. A. Hanses, hospes in "De Jonge Prins", liet volgens een advertentie die dag "ene curieuze bal verkaatsen". De rechter bal werd in 1811 gemaakt door de Leeuwarder zilversmid Pieter Schuil en heeft als afbeelding twee kaatsers in een landschap. (Collectie Friesch Museum.)

4. De "eretribune" was in 1897 op de P.C. redelijk bezet. Op het bordje dat aan de tent hangt staat: Entree 75 ct. Dat was in die dagen een dik dagloon voor een arbeider. De prijs werd gewonnen door Jan Reitsma uit Pingjum, Minze de Vries en Klaas Vonk, beiden uit Beetgum. Op het terrein was een kleine tentoonstelling ingericht van de inzending der P.e., die te St. Gilles in België de gouden medaille had gewonnen. Deze medaille, met een doorsnee van zes centimeter, droeg als opschrift: "Cercle l'Avenir 1897 exposition du jeu de balle - St. Gilles les Bruxelles". De tentoonstelling omvatte verschillende uit Friesland afkomstige zilveren kaatsballen uit 1759, 1760, 1763 en 1794, verder zilveren tabaksdozen en de beroemde "Ouwe Griep". Een negental portefeuilles bevatte het archief van de P.C. uit de eerste veertig jaar. Helaas is dit laatste gedeeltelijk verloren gegaan.

5. Deze unieke foto is genom en in Dronrijp. Het is waarschijnlijk een van de oudste kaatsbeelden die op de gevoelige plaat zijn vastgelegd. Als men de foto nauwkeurig beziet, ontdekt men dat hier vier parturen van twee spelers in het veld staan. De laatste keer dat dit geschiedde was in 1897 te Dronrijp. Er prijkten toen veertien tweemans parturen op de lijst, De hoofdprijs bedroeg in dat jaar dertig gulden en moest worden gedeeld door Jan Reitsma Sr. en Sietze Vijver. De premie van tien gulden was voor Johannes Anema en Eeltje Groeneveld. Winnaars van wedstrijden in steden (toen alleen Franeker en Bolsward) mochten niet in een formatie uitkomen.

6. Een unieke foto mag deze stellig worden genoemd. Het is er een uit 1888, genomen tijdens de P.C., die toen haar vijfendertigjarig jubileum vierde. Men kan duidelijk zien dat over de oude slotgracht, die voor de tribune lag, een houten vioer was gelegd. Yoor de keurmeesters waren stoelen in het veld beschikbaar. De Franeker Courant maakte melding van het feit dat er "niet minder dan twee fotografen opnamen maakten". De eerste prijs - negen gouden tientjes en drie gouden medailles - werd gewonnen door Lammert Scheltes Hilarides (koning) uit Pingjum en de Harlingers Sieberen en Meindert Kooistra. De prernie drie gouden tientjes - werd gewonnen door J.A. Osinga te St. Jacob en de Dokkumers Wiebren en Meindert Kooistra. De twee parturen uit Andijk (N.H.) lieten in dit voor hen vreemde spel een zwakke indruk achter.

7. De P.c. heeft al snel ingezien dat internationale contacten de kaatssport ten goede kwamen. Mede hierdoor werden twee Be1gische equipes al in 1888 uitgenodigd. Zij hadden het in 1859 door koning Leopold geschonken vaandel meegenomen. Deze Belgen, die lid waren van de "Societe Royale" te Brussel, demonstreerden het "jeu de petite balle aux tamis". Dit speltype gemakshalve aangeduid als "met nap en trom" - was tot ongeveer 1920 de kaatsvariant bij uitstek in België, Het nu zo populaire jeu de pelote werd als minderwaardig beschouwd. Nu zijn de bordjes geheel verhangen. Tot voor vijftien jaar werd het spel met nap en trom nog sporadisch gespeeld, nu is het ter ziele. Het Sjukelan was voor dat enorme spektakelstuk te klein. Door het verwijderen van het ijzeren hek aan de Voorstraat kreeg het speelveld de juiste afmeting. Het veld waarop dit gespeeld wordt is tweeënzeventig meter, terwijl het perk alleen al ruim vijfentwintig meter lang is.

8. In 1893 namen een Franse, een Belgische (In twintig Friese parturen aan de P.C. deel. In totaal prijkten er tweeëntwintig parturen op de lijst, die in twee dagen tijd werd afgewerkt. Op de foto zien we ook op het Bolwerk veel publiek staan. Een militaire kapel uit Leeuwarden luisterde voor de vijfentwintigste maal deze gebeurtenis op. De hoofdprijs, negen gouden Willems en drie gouden medailles, werd gewonnen door Joh, Anema uit Schingen, Jan Reitsma uit Pingjum en Pieter Yetsinga uit Arum. Tijdens de receptie overhandigde de voorzitter van de Belgen aan Reitsma en Yetsinga een aluminium medaille voor de buitengewone bovenslagen, terwijl Anema er een kreeg voor zijn krachtige opslag. Jan Reitsma werd door zijn maten als koning aangewezen. De twee anderen was die eer al te beurt gevallen, beiden met Reitsma als partuurmakker.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek