Hoevelaken in oude ansichten deel 2

Hoevelaken in oude ansichten deel 2

Auteur
:   M.J. van Breda
Gemeente
:   Hoevelaken
Provincie
:   Gelderland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-1270-3
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Hoevelaken in oude ansichten deel 2'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Van de uitgever kreeg ik het verzoek voor de bekende serie een tweede deeltje "Hoevelaken in oude ansichten" samen te stellen. Bestreek het eerste boekje de periode tot 1935, in deze uitgave wordt ook het wel en wee van ons dorp in de periode 1935 tot 1955 betrokken. Hierin vallen de oorlogsjaren 1940-1945 en het ligt voor de hand dat aan de gebeurtenissen uit deze periode wat extra aandacht wordt besteed, uiteraard voorzover het bestek van dit boekje het toelaat.

In 1939 ligt Hoevelaken aan de rand van het inundatiegebied van de Grebbelinie en in het schootsveld van de kazematten in de dijk van het Valleikanaal. Op 10 mei 1940 wordt dan ook onmiddellijk het opgestelde evacuatieplan tot uitvoering gebracht. Langs binnenwegen trekken de inwoners met auto's, fietsen, paard en wagen en vee naar Putten. Oorlogshandelingen doen zich gedurende de meidagen in de naaste omgeving nauwelijks voor, zodat de opgeluchte dorpsbewoners spoedig naar huis en hof kunnen terugkeren. Dat Hoevelaken overigens ternauwernood aan erger is ontsnapt, blijkt uit datgene wat dr. L. de Jong schrijft over de oorlogshandelingen op 13 mei 1940: Aanvankelijk waren de Duitsers van plan geweest die dag met kracht in de richting van Amersfoort aan te vallen, maar zij lieten dat voornemen met het oog op de brede inundaties vallen. Een nieuwe aanvalsrichting was gekozen: ter hoogte van Scherpenzeel. (Deel 3 van "Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog".) De afgelegen ligging van de boerderijtjes in Hoevelaken en het aangrenzende Nijkerkerveen brengt mee dat veel onderduikers hier onderdak vinden. In haar memoires onthult de cabaretière en filmactrice Henriëtte Davids hoe zij geruime tijd bij de familie H. van de Kuilen aan de Hofweg is ondergebracht, uiteraard niet onder haar ware naam. Als kleinzoon Geurt eens de bioscoop bezoekt, merkt Heintje bij zijn thuis-

komst dat hij haar zo nu en dan oplettend opneemt. Ten slotte flapt hij er op een gegeven moment uit: "He bin Heintje Davids."

Regelmatig wordt Hoevelaken aangewezen als opvanggemeente voor evacués. Enkele jaren verblijven hier gezinnen uit Zandvoort, Scheveningen en andere kustplaatsen. Het Huis te Hoevelaken moet als onderdak dienen voor de bewoners van een rusthuis uit Den Haag.

Burgemeester jhr. P.A. van Eys en zijn Duitsgezinde veldwachter A. van Es komen door mij onbekende oorzaken in moeilijkheden. Zij worden op 20 september 1943, 's morgens om zes uur, door de Duitse politie gearresteerd en voor verhoor meegenomen naar Amsterdam. Na enkele weken worden ze echter losgelaten en zonder commentaar hervatten ze hun werk.

Een ander onopgehelderd voorval speelt zich af op de avond van 27 december 1943. Om kwart voor elf wordt aan de Oosterdorpsstraat het stoffelijk overschot aangetroffen van de uit Amersfoort afkomstige tandarts Chr.B.F. Korink (34). Hij blijkt door een kogel dodelijk te zijn getroffen. Wat deed Korink in verboden tijd aan de Oosterdorpsstraat en wie vuurde het dodelijke schot af! De Duitse politie toont weinig belangstelling en het blijft bij gissingen.

Herfst 1944 breekt opnieuw een kritieke fase aan. Vluchtelingen uit Arnhem en Wageningen voegen zich bij de reeds aanwezige evacués. De evacuatiecommissie werkt onder hoogspanning om voor iedereen geschikte woonruimte te vinden, maar gelukkig beseft Hoevelaken dat het altijd beter is mensen te ontvangen dan zelf in een dergelijke positie te verkeren.

Een afdeling van de O(rganisation) T(odt), het semi-militaire bouwbedrijf van het Duitse leger, strijkt in Hoevelaken neer. links en rechts worden huizen, scholen enzovoort gevorderd

voor huisvesting van bureaus en arbeidskrachten. Begonnen wordt met het graven van een antitankgracht en het bouwen van een viertal bunkers (een waar nu Topkring staat, twee bij de huidige "Wiekslag" en een nog bestaande aan de WeIdammerlaan). De bij razzia's opgepakte arbeidskrachten worden dagelijks uit het kamp Amersfoort aangevoerd. Bij de boeren worden paarden en wagens gevorderd voor ravitaillering en vervoer van bouwmaterialen. Hoogtepunt van deze bouwactiviteiten valt in november, de natste novembermaand sinds mensenheugenis (241 millimeter regen), waardoor Hoevelaken in één modderpoel verandert. Het burgerlijk bestuur valt vrijwel weg. Burgemeester Van Eys is spoorloos verdwenen. Hij zal pas na de bevrijding opduiken, maar alleen om uit de mond Van de door het Militair Gezag aangewezen waarnemend burgemeester W. H. van de Graaff uit Bennekom te vernemen dat hij in zijn functie geschorst is. De commissaris Militair Gezag in Gelderland beslist op 9 mei 1945 in de navolgende orakeltaal: overwegende, dat op grond van verschillende overwegingen niet zou worden voorzien in opgemelde functie (i.c. burgemeester van Hoevelaken) op een wijze die de nodige waarborgen biedt voor de medewerking aan het herstel en de handhaving van de in- en uitwendige veiligheid van den Staat, dat ihr. van Eys niet zal terugkeren als burgemeester, tenzij alsnog anders zal worden bepaald. In juni 1946 ten slotte volgt ontslag, eveneens zonder nadere motivering en zonder de gebruikelijke toevoeging "eervol", met toekenning van wachtgeld. Een door hem gedaan beroep op rechtsherstel wordt door de minister op formele gronden afgewezen. Voor de toeschouwer blijven de achterliggende motieven onduidelijk van de affaire rond deze ambtsdrager. Ook na zoveel jaren is het irritant te moeten constateren dat zelfs een zo direct betrokkene als het gemeentebestuur niet

nader is geïnformeerd. Het blijft dus onmogelijk zich een eigen oordeel over het al of niet gemotiveerd zijn van deze gang van zaken te vormen.

Hoevelaken is ook overnachtingsplaats voor velen die in deze strenge hongerwinter naar het gebied achter de IJssel trekken om voedsel te halen. Een comité, met onder anderen de onderwijzers De Vries en Hengeveld en de dames Dumon en Zeepvat, verzorgt onderdak voor hen bij diverse boeren. Het Kruispunt Hoevelaken is bij deze voedselhalers berucht als controlepunt van de Landwacht.

Als eindelijk, in april 1945, de Canadezen ons dorp naderen, blijft het gevreesde zware treffen uit. De bunkers zijn gebouwd, uitgaande van een aanvalsrichting vanuit Amersfoort. Nu de Canadezen vanuit Voorthuizen opereren zijn de bunkers nutteloos. Dat wil overigens niet zeggen dat de bevrijding zich ongemerkt voltrekt. Kerktoren en korenmolen gaan de lucht in. Op en langs de Westerdorpsstraat vinden gevechten plaats en bij beide partijen vallen doden. Diverse woningen gaan in vlammen op en vele huizen krijgen schade door granaatbeschietingen uit oostelijke en westelijke richting. Helaas valt ook onder de burgerij een aantal slachtoffers. Ons dorp blijft met patrouille-activiteiten van beide zijden in de frontlinie liggen en hoewel 22 april als officiële bevrijdingsdatum is aangenomen, voelen velen zich toch pas echt bevrijd als op 5 mei de capitulatie bekend wordt en daarmee aan de dreiging vanuit Amersfoort een einde komt.

In de eerste tien jaren na de oorlog komen in nog langzaam tempo de eerste voorzieningen tot stand die de basis zullen gaan vormen voor de latere uitbouw van Hoevelaken van een Veluws boerendorp tot de huidige, welvarende forensengemeente. Met de hierna volgende fotoserie zal dit worden geillustreerd.

1. Hoevelaken beschikt sinds enkele jaren over een modern en ruim postkantoor. Voor die tijd moest de poststationhouder zelf voor kantoorruimte zorgen, zodat de plaats daarvan nogal eens veranderde. Eens verkocht meester Nijhof postzegels in de met een I aangeduide woning, ongeveer op de plaats waar nu slagerij Resink staat (Westerdorpsstraat 9). De Weldammerbeek stroomde toen nog langs de noordzijde van de straat, waardoor veel woningen alleen via een bruggetje te bereiken waren. Hoe groen was onze dorpsstraat!

2. Later verhuisde het postkantoor naar de overkant van de straat, in de woning aangeduid met II. Slechts enkele huizen van elkaar hadden J. Verschuur en N. Stolp (nu J. van Montfrans) hier een bakkers- en kruidenierszaak. Met zijn toentertijd ongeveer 1400 inwoners telde het dorp vier bakkers (Beitler en Dijkkamp). Hierbij moeten we wel opmerken dat ook brood werd bezorgd bij veel klanten in Nijkerkerveen, Zwartebroek en Stoutenburg. In het tweede huis van links had J. Vermaat een textielzaak. Hier is nu drogisterij Konijn gevestigd.

3. In een uitbouwtje aan het huis Westerdorpsstraat hoek Kerkepad zwaaide eerst M. Pijkstra en vervolgens H. (Mas) van Leuveren de scepter over de postzaken. Na de overplaatsing van het postkantoor naar het Van Aalstplein, waar het naast de rijkspolitie kwam te zitten, was in de uitbouw de klompenhandel en zaak in rookartikelen "De rooie hoan" van H. van Bokhorst gevestigd. Nu is de kring gesloten, de uitbouw is weer afgebroken en alleen de afbeelding herinnert aan deze tussenperiode.

Huize .Weldam", Hoevelaken

4. S.W. Melchior schreef in het genealogisch tijdschrift "De Navorscher" (jaargang 1951/52, nummers 5 en 6) een "Korte historie van Hoevelaken en het Huis Weldam". De naam Weldam is ontleend aan die van een aanzienlijk Zeeuws geslacht. Een lid van deze familie was eens eigenaar van dit landgoed. Bij Zierikzee vond men eertijds de gehuchten Hoog- en Laag Weldamme en er was ook een Weldamse weg. Het theehuis, links op de afbeelding, werd door de heer Melchior in 1936 tot woning verbouwd. Aan deze woning, nu Westerdorpsstraat 50 zijn de ionische zuilen en de balustrade van het balkon van het oude huis nog terug te vinden.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek