Joure in oude ansichten deel 1

Joure in oude ansichten deel 1

Auteur
:   T. Bijlsma
Gemeente
:   Skarsterlân
Provincie
:   Fryslân / Friesland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-3817-8
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Joure in oude ansichten deel 1'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

EEN PLAATJE VAN EEN PRENT

Joure is een "vlecke", maar JOUIe is ook een prent. Om zo te zeggen: een plaatje van een prent. Ver v66r grootvaders tijd was de "vlecke" al niet uit te vlakken en zo is het nu nog. Hoewel er veel veranderd is, blijven de sporen van vroeger herkenbaar. We pogen de oude plekken zoveel mogelijk in de nieuwe vlek die mettertijd ontstaan is, te betrekken en zijn daarom op zoek naar het hoe en wat van vroeger. Zo is JOUIe een plaats, waarover met name oude prenten kunnen praten. Als we met zorg de foto's van toen bekijken en in ons kijkveld van nu betrekken, krijgt de beeldvorming over onze leefomgeving wellicht wat meer relief, wat meer diepte. Dit fotoboekje verhaalt over grootvaders tijd, de periode tussen 1880 en 1922. Het voordeel daarvan is dat de ontdekking door de jongeren van "was het toen zo? " aansluiting vindt bij de herkenning door de ouderen: "ja, z6 was het"!

Wat gekreukelde vergezichten of vergeelde tafereeltjes van karakteristieke plekken of gebouwen, doorkijkhoekjes, zandwegen en kronkelpaden, het hoort er allemaal bij, Niet aileen de romantiek van het mooie plaatje pakt ons aan, maar vooral ook de mensen die aan deze tijd gestalte hebben gegeven. Zo is het beslist de moeite waard over hen een apart boekje open te doen. Als er voldoende belangstelling voor is, komt het er ook zeker van.

Deze prenten-parade, met kennis van zaken samengesteld door de heer T. Bijlsma, op initiatief van het gemeentebestuur, is mede mogelijk gemaakt door de terbeschikkingstelling van fotomateriaal uit het archief van het Heemkundig Werkverband Haskerland, het archief van Douwe Egberts en verschillende particuliere verzamelingen. Aan hen allen dank hiervoor.

Ons verzoek aan de Europese Bibliotheek om ook JOUIe in de reeks "oude ansichten en toto's" op te nemen, sloot mooi aan bij de in april 1973 door de Jouster Courant georganiseerde tentoonstelling over dit onderwerp ter gelegenheid van haar honderdjarog bestaan. De belangstelling voor het verleden en al wat daarmee verband houdt neemt toe. We kunnen blij om zijn, want ze kan bijdragen tot het behoud van J OUIe als "een plaatje van een prent".

Zomer 1973

mr. Ph.J.I.M. Houben burgerneester van Haskerland

INLEIDING

JOUIe was eerst een uitbuurt van Westermeer en werd toen niet tot de dorpen van Haskervijfga - de grietcnij die vijf dorpen telde - gerekend. Joure toch behoorde tot de parochie Westermeer. Een parochie was een dorp. De uitbuurt JOUIe werd door zijn gunstige ligging - land en waterwegen kwamen er samen - een centrum van handel, scheepvaart en verkeer en wist zich te ontwikkelen tot een belangrijke plaats, die het moederdorp Westermeer over het hoofd zroeide. De betekenis van Joure komt tot uitdrukking in het feit dat het reeds in 1466 marktrecht kreeg. Eerst in de zeventiende eeuw werd Joure een zelfstandig dorp. In 1628 werd een toren, in 1644 een kerk gebouwd. Ondanks bloei en uitbreiding he eft Joure het.door late opkomst, niet tot de status van stad kunnen brengen, maar kreeg de naam van "vlecke", hetgeen een groot dorp tussen dorp en stad wil aanduiden. JOUIe werd vroeger reeds geschetst als "een aanzienlijk dorp, de gedaante van een stad hebbende". "JoUIe is een vlecke die zich weet te handhaven en zich niet laat uitwissen". zo heeft rijksarchivaris dr. M.P. van Buytenen het eens gezegd. Hoofdstraat is de Midstraat, in het kadaster Mid- of Burchstraat genoemd, die zich van oost naar west uitstrekt van Enkele Regel tot de ingang van het park Herema State. De Midstraat is de winkelstraat en aan beide zijden lopen stegen en straten. Achter de huizen aan de zuidzijde lagen de tuinen. Daar woonde destijds de gegoede koopmansstand. De zijstraten aan de noordkant werden doorsneden door vaarten, waaraan pakhuizen en werkplaatsen stonden. Vanuit de Kolk konden de schepen deze grachten opvaren om de goederen te Iossen, Drie factoren, scheepvaart, handel en ambacht, hebben de ontwikkeling van JOUIe vanaf de opkomst beheerst en begeleid.

"De Tegenwoordige Staat der Vereenigde Nederlanden" van 1787 geeft daarvan een beeld en noemt onder andere "Smeden, verscheidene Timmerlieden, Kast-, Kist- en Uurwerkmakers, welke laatste hunne huisklokken alom verzonden. Ook vindt men hier ene lijnbaan en twee vermaarde Scheepstimmerwerven, wier baazen al voor lang den lof hebben gehad, dat zij zeer fraaie en snelvlietende koffen konden timmeren, staande er thans nog op de werf eene kof van 108 a 109 voeten, een een beurtschip op Amsterdam. Onlangs is hier ook

een schoone Houtzaagmoleu gesticht door den Mederechter Pier Jelles Borger en den Schuitmaker Geert Gerrits, waarvan men zich veel goeds belooft. Hier zijn insgelijks twee Pottebakkerijen, welker eene inzonderheid een grooten naam heeft, wegens de deugd en de netheid van 't vaatwerk, waardoor hetzelve ook tot in Zuid- en Noord Holland wordt verzonden. Insgelijks zijn er twee Brouwerijen, die den Inwoners en omliggende Dorpen en Steden goed en smaakelijk bier verschaffen; en daarenboven verscheidene bloeiende winkels in allerhande waaren, die hun goederen onmiddellijk van Amsterdam krijgen met den Beurtman, die alle Weeken, des Maandags en Dinsdags derwaarts vaart. Tweemaal daags kan men met een Roefschip van hier naar Sneek en vandaar terug komen, gelijk ook tweemaal ter weeke, des dinsdags en vrijdags morgens te acht uuren naar Leeuwarden, alsmede naar de Lemmer, Sloten, Heerenveen en andere plaatsen".

Er is een tijd geweest dat het klokmakersbedrijf druk werd beoefend. Het begin daarvan lag in de zeventiende eeuw. Aanvankelijk was het vooral de stoeltjesklok, die uit oudere modellen hangklokken ontstond. Daarna kwamen de staartstuken staande klokken in de mode. Jouster klokken kon men in de meeste huizen aantreffen. De Jouster klokmakerij ontwikkelde zich tot een voor die tijd belangrijke industrie. De klokmakers hielden zich bij het uurwerk. Er was koper nodig en dat gaf aanleiding tot kopergieten en bewerken. Het maken van de klokkasten Ieidde via kasten, kisten, stoven, enz. tot de meubelindustrie. Zo was er veel en velerlei ambacht en kIein-nijverheid te Joure. Dat uit een klein begin een grote industrie kan groeien bewijst het bedrijf van Douwe Egberts, dat in 1753 werd opgericht.

Rond 1800 werd aan de Midstraat de tabakskerverij gebouwd en het handelsmerk "De Witte Os" ingevoerd. Thans vindt men aan de Slachtedijk het machtige fabriekscomplex van Douwe Egberts, Koninklijke Tabaksfabriek - Koffiebranderijen en Theehandel, die haar produkten over de hele aarde uitzendt. In de geschiedenis van Joure neemt Herema State een belangrijke plaats in. De familie Vegelin van Claerbergen, die deze state lang bewoonde, leverde Haskerland veel grietmannen en burgemeesters. De state is vaak verbouwd. In 1909 schonk

het echtpaar Driessen-Vegelin van Claerbergen Herema State aan de "Vereniging tot oprichting van een Fries Volkssanatorium", Het sanatorium begon in 1910 met zes patienten, in december van dat jaar was alle ruimte bezet met vierentwintig patienten, Na zes jaar werd het overgeplaatst naar Appelscha op hoge zandgrond. Herema State werd wederom verbouwd en daarna weer bewoond door de familie Vegelin, In 1940 werd het aangekocht door de gerneente voor gemeentehuis en in juni 1950 als zodanig in gebruik genomen. Herema State heeft een fraai en ruim park dat voor het publiek toegankelijk is.

Er is veel veranderd te Joure, ook in deze eeuw. Gebouwen werden afgebroken, grachten gedernpt, straten en wegen kregen een ander aanzien. Zonder ansicht of foto kan men zich nauwelijks de oude toe stand voor de geest halen. Veel oude ansichten en toto's geven een beeld van straten en wateren, van vervoersrnogelijkheden, van mensen, hun gewoonten en klederdracht en veel meer dat verband houdt met hetgeen we hierboven in vogelvlucht de revue lieten passeren. Naast het ambacht en de nijverheid was ook het agrarisch element een. factor van betekenis. Oostelijk van de Vlecke en ten zuiden van de rijweg naar Heerenveen lagen de hoge landen, de zogenaamde bouwen, waar onder meer rogge, boekweit, koolzaad en tarwe werd verbouwd. Te Joure werden deze produkten bewerkt en verhandeld. Bij die bewerking had den de talrijke molens in de vorige eeuw een belangrijk functie. De wind was daarbij een goedkope drijfkracht, terwijl de molens een sieraad in dorpsbeeld en landschap vormden. Daarom mochten ook zij niet in de kaartenreeks ontbreken. Foto's van zang-, muziek- en gymnastiekverenigingen geven een beeld van het verenigingsleven van voorheen.

We hopen dat dit boekje, dat in woord en beeld Joure van weleer wil tonen, een welkom bezit mag zijn voor oud Jousters, bij wie de jongenskiel nog om de schouders gleed en voor de toen vrouwelijke jeugd, die het spel onderbrak om in lange witte schort voor de fotograaf te poseren. Maar ook de vreemdeling, die Joure een bezoek brengt, zal met aandacht de toto's bekijken en kennis nernen van het verleden en het nu van een "vlek die zich niet laat uitwissen".

1. Een kijkje van omstreeks 1900 op Westermeer, het moederdorp, dat in 1954 aan de dochter Joure werd toegevoegd. Wat eens Westermeer was heet nu Geert Knolweg. Het kerkhof bij de oude toren houdt nag de naam in stand: begraafplaats Westermeer. De toren dateert van de veertiende eeuw, In de man met de korf op de kruiwagen (rechts van de auto) herkennen we A. Zeldenthuis.

2. Hier ziet u de villa Jamja. Anno Ee1kes de Boer, olies1ager te Joure en wethouder van Haskerland, liet de villa bouwen in 1885 en verkocht haar in 1897 aan dr. Driessen, die haar de naam J amja gaf. De naam werd gevormd door de begin1etters van de naam van de vijf dochters van dr. Driessen: Jacoba Everdina, Anna Aurelia, Jeanne Gijsberta en Aurelia Alida. Op de foto ziet men dr. Driessen en de koetsier met paard en wagen.

3. Nogmaals villa Jamja, die in 1912 eigendom werd van het Nutsdepartement Joure voor f 9000,-. In dit Nutsgebouw werden de nutsinstellingen, tekenschool, spaarbank en bibliotheek gevestigd. Villa Jamja werd in 1967 afgebroken. Nu staat er de open bare leeszaal en bibliotheek die de naam Jamja behield.

P~C:t1 Jes. g~ss. t.msterdam,

Tramstation. ·r, L:RE.

4. Deze foto toont het tramstation met de tram omstreeks 1900. De tramweg Heerenveen-Joure werd op 25 maart 1882 geopend.

5. Dit is de Enkele Regel met reehts het tramstation waar een serre voor is gebouwd. Een bord geeft aan "tramstation-restauratie". De bomen in het midden staan voor hotel Hielkema. Hielkema had een voermanderij, welke funetie door de tram werd overgenomen.

6. Deze foto laat de optocht zien van de gymnastiekvereniging "Vriendschap en Kracht Hygiea" in 1910. Let op de "sportieve" kleding van die tijd.

7. Hier rijdt de tram naar Lemmer langs de achterzijde van de Driessenstraat. Op de voorgrond het "Kampke" waar koeien graasden en kinderen speelden. Hier wordt de jaarlijkse paardenmarkt gehouden.

8. De roorns-katholieke pastorie en kerk en op de voorgrond de familie Hooghiemstra op weg naar het land om de koeien te melken. Voorop de wagen zit ten Johanna en Johannes Hooghiemstra en achterop Lodewijk en Jan Hooghiemstra. De foto dateert van rond 1910.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek