Kampen toen en nu

Kampen toen en nu

Auteur
:   H.W. van den Hoven
Gemeente
:   Kampen
Provincie
:   Overijssel
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-2798-1
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Kampen toen en nu'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  >  |  >>

INLEIDING

Wederom ligt voor u een boekwerkje uitgegeven door de Europese Bibliotheek te Zaltbommel. Van deze uitgever is het het derde betreffende onze stad Kampen en van mijn hand het tweede in successie. Echter, de inhoud is op een geheel andere leest geschoeid dan van de twee voorgaande. De heer Don in het eerste en ik in het tweede dee 1 van "Kampen in oude ansichten" lieten u beelden zien uit het verleden, een merendeels recent verleden van 1900 tot 1940. Het bij deze boekjes gebruikte woordje "ansichten" legde overigens meer de nadruk op het aanzien of "aangezicht" van het stadsbeeld dan dat de eigenlijke betekenis van prentbriefkaart tot uitdrukking kwam. Doordat zowel prenten, schilderijen en foto's naast de prentbriefkaarten samen in een deeltje gereproduceerd werden, wekte dit onder deze naam eigenlijk verwarring.

Dat is een van de redenen geweest om van titel te veranderen en tegelijk met de nieuwe opzet een geheel nieuwe dimensie zichtbaar te maken. Want het is toch zo: wil men een beeld uit omstreeks het jaar 1900 herkennen en op zijn juiste waarde schatten, dan dient men toch op zijn minst ouder te zijn dan 84

om te kunnen zeggen: "Ik heb dat en dat nog z6 en z6 gekend" of "dat is er veranderd." U kunt natuurlijk, als u jonger bent, met een boekje in de hand, bij voorbeeld "Kampen in oude ansichten deel 2", aile afbeeldingen ter plaatse gaan testen op veranderingen. Die veranderingen namelijk vormen de feitelijke basis waarop dit soort publikaties is gegrondvest en er moet wel een aantoonbaar verschil zijn tussen vroeger en nu, anders is er geen aardigheid aan.

Maar ook de gemakzucht heb ik ingecalculeerd. Het komt er immers nooit van om een plekje waar u dagelijks langs komt, zo in uw geheugen te prenten dat het aan een foto gelijk zou zijn. Laat staan een stadsdeel u voor de geest te halen waar u nooit een voetstap zult zetten. Makkelijker bekijkt u in Wenen, Londen of Parijs tien paleizen, kerken en musea op een dag, dan dat u in uw eigen woonplaats Kampen een stadhuis (schepenzaal) of een Broederpoort of Gotische huis (musea) eens in uw leven gaat bezichtigen. Beelden uit de kinderjaren blijven een mens zijn hele leven bij, De wetenschap zegt daarvan dat het onderbewustzijn meer ziet en vasthoudt dan men zich op dat moment bewust is. Soms, als men pas na tientallen

jaren iets terug ziet, lijkt het veel kleiner of minder mooi. Maar er kan ook een geidealiseerd beeid zijn ontstaan. Vooral dat Iaatste kan het geval zijn met een terugblik op Ievensomstandigheden, de gezelligheid in de buurt en de mooie huizen. De zinspreuk "de goede oude tijd" blijkt niet altijd waar te zijn. Wie de be elden van vroeger bekijkt, zoais die in dit boekje steeds op de linker pagina staan, en vergelijkt met de hedendaagse, rechter pagina, die zal met mij direct beam en dat het er soms van afstraalt dat het een warme, gelukkige en gezellige tijd was. Dat is, denk ik, typerend voor de nostalgie. Stelt u zich eens voor dat u op een smoorhete dag in het zwart gekleed met de destijds gebruikelijke meerdere lagen ondergoed zou moeten lopen van het ene eind van de stad naar het andere, of naar de Zandberg of zoiets. "la," zegt u dan, "toen wisten ze niet anders." In onze tijd moeten we, met nadruk op moeten, weI trimmen om in conditie te blijven. Vroeger was het leven blijkbaar niets anders dan trimmen en men klaagde er niet over. Men liep ook over zandwegen, het stof zal toentertijd ook wel schoner geweest zijn zodat men geen echt vuil en gif opsnoof zoais tegenwoordig het geval zou

kunnen zijn. Men zag, ailopende, ook veel meer. Al ben ik dan nog niet zo oud, ik heb toch nog herinneringen aan het zand van de Zandberg en het grind aan weerszijden van de Nieuweweg en aan de speeltuin van Grote, voorheen Schutte (waar nu de Boerenleenbank staat), waarvan ik maar geen afbeelding kan bemachtigen. Ik denk ook aan het weidegebied tussen Singel en Zwartendijk, de weiden ten zuiden en ten noorden, die allemaal bebouwd zijn. Neem nu het paard, het is geheel uit het stadsbeeid verdwenen. Het paard trok de melkwagen, de bakkerswagen, de vuilniswagen, de tonnenwagen, de trouwkoets en de lijkkoets, de hooiwagen en had nog meer toepassingen. De straten werden bevuild, dat is waar, want een paard is moeilijk zindelijk te krijgen, maar het had wel zijn charme. U zult in dit boekje echter geen paard aantreffen (miss chien in een volgende uitgave), maar weI op de Iaatste pagina een toepassing van paardetractie.

Op de rechter pagina vindt u het "nu". In principe is elke foto al historie, een beeid uit het verleden. Over een of twee jaren zullen we het maar niet hebben,

want dat is inmiddels de ouderdom van de "nu"foto's. Het verschil tussen links en rechts is in bijna aile gevallen vijftig jaar, soms negentig en een keer slechts twintig jaren. Steeds zit er minimaal een generatie tussen.

De historische waarde van dit boekje is nauwelijks te schatten. Dit is helemaal niet om erover op te snijden dat het weer zo mooi geworden is en dat iedereen het maar moet kopen; ook niet om uit te kramen dat het een jaar vrije tijd gekost heeft om het samen te stellen. Het zou nog langer geduurd hebben als ik niet van allerlei gebeurtenissen aantekeningen had gemaakt of naspeuringen van te voren al had gedaan, met het doel: het kan nog eens te pas komen! U kunt dus op de tekst vertrouwen (of anders is mijn bron fout geweest) (? ).

Waar doe ik het voor? Het is gewoon leuk om te proberen anderen plezier te laten beleven aan mijn hobby. Dat kunnen zijn: de tegenwoordige bewoners van Kampen of die van de omgeving. De omgeving van Kampen is dan de rest van de wereld, want overal vindt men Kampenaren. Of mensen die ooit eens hun loopbaan in Kampen zijn begonnen als militair of als

student aan de theologische (hoge)school. En waarom zou de student van een van de vele academies nu geen belang kunnen hebben bij het vroegere Kampen? Verder is het eigenbelang geweest, omdat ik van veel stadsgezichten eindelijk wel eens wilde weten wat er veranderd was en hoe.

Wat we te zien krijgen is een rijke schakering van oude stadsgezichten, toestanden (soms wantoestanden), het dagelijkse leven. Let op architectuur, de gevels, de stoepen en de hekjes op de stoepen van bij voorbeeld de Oudestraat. Toen maakte het koninklijke wapen boven een winkeldeur nog indruk. Toen was het uitgesloten dat heren notabelen boodschappen liepen te doen. Toen kon men met een groep mensen nog op het kruispunt voor de brug staan (al lijkt dat nu nog wel zo, het is echter niet toegestaan of de politie zou de omgeving moeten afzetten met hekken). Toen was de Buitensocieteit er nog en het Kikkergat. Toen ... , och, er valt u straks nog genoeg in dat toen anders was dan nu. Of het toen beter was weet ik niet, het was anders! En als u daar nu wat tijd aan wilt besteden, is het voor mij een dub bel plezier om met dit boekje bezig te zijn geweest.

1. De Vischsteeg, pas in 1948 omgedoopt tot Vispoort, mag het portaal van de binnenstad genoemd worden. Wie van de brug af komt gaat meestal door deze straat de stad in. Deze foto werd gemaakt vanaf de ballustrade van het brugportaal. De toeloop van deze grate groep mensen tijdens regenachtig weer kan slechts te maken hebben met het in aantocht zijn van een muziekkorps, waarschijnlijk de Broederband, die haar vijfendertigjarig bestaan vierde (1929). Ook de aanwezigheid van een auto op de foto is iets bijzonders, op prentbriefkaarten van Kampen kom je ze v66r 1950 niet tegen. De eigenlijke benaming in die tijd was "automobiel"! Nu het stadsgezicht, waarvan het interessantste deel zich links op de foto voordoet. Aan de IJsselkade de Oude Stadsherberg oftewel Hotel Dijk, geleid door de tweede generatie A.R. Dijk. Ernaast het zogenoemde Huis op het Trapje, bewoond door W.E. Habes, barbier en tapper. Aan de Voorstraat, half verscholen achter Habes, B.A. Werff "comestibles en grutterswaren". In het hoekhuis van de Voorstraat de bakkerszaak H. Bosch, voorheen G. Frijling, bekend door Kamper kruidkoek en "Oprechte Dalfser Moppen".

Onveranderd staan op beide toto's de zogeheten "Jamin-panden"; niet oud maar tach monumentaal vanwege de bouwstijl (JugendstiI) en daarom in het begin van de jaren tachtig gerestaureerd. Van de Vischsteeg vond men in 1930 dat deze te smal was voor het toegenomen verkeer. In december van dat jaar besloot de raad tot de afbraak van het hoekhuis ("De Pelikaan") aan de Oudestraat, dat rug aan rug stond met bakkerij Bosch, welk huis echter pas in 1946 werd gesloopt. Toen pas was de doorgang echt op maat. Nu werd de hoek gevormd door De Gruyter, waarvoor in de jaren vijftig een geheel nieuw pand werd gebouwd, bestaande uit op de begane grand de winkel en kantoren van de gemeente erboven. De ru ine van Hotel Dijk kreeg in 1952/53 in hotel "De Stadsherberg" een waardig opvolger, later (in 1975) verbouwd, waarbij het terras serre werd. In de jaren 1953-1955 onderging ook het stadhuis een verbouwing. De bodewoning kwam te vervallen en werd kantoorruimte, terwijl het dak zo ver opgevijzeld werd dat er een verdieping tussenin gebouwd kon worden.

Kammen se. lS6~.

Groeten uit K.A~1PE_·.

2. De Oudestraat bij de Breedesteeg omstreeks 1905. Bijna elk huis heeft een aparte stoep, sorns voorzien van hekwerk als afbakening van het eigendom. Van enkele goed zichtbare huizen volgen hier wat wetenswaardigheden. Links: 1. De sigarenwinkel van Boele, die, omdat hij hofleverancier was, het koninklijke wapen boven de deur had bevestigd. 2. Het woonhuis van winkelchef Reuijl en Boele's compagnon W. van der Muelen. 3. De rijwiel-, motor- en sportartikelenwinkel van B. Krediet, later het garagebedrijf Wolters (Ieverbare automerken waren toen Buick, Oldsmobile en Chevrolet). 4. De manufacturenzaak van Van der Hoogt en 5. de winkel met srnederij van Telder. Rechts: 1. De manufacturenzaak Dragt. 2. De orgel- en pianozaak Proper & Van der Wal. Dan de Breedesteeg, waarnaast in de twee eerstvolgende huizen de sigarenindustrie Smit & Ten Hove zich aan het ontwikkelen was. In 1906 zouden verbouwingen beginnen, die het geheel tot een pand, kantoren en fabriek, maakten.

Deze foto is op dezelfde plaats als de prentbriefkaart gemaakt, 's avonds na een Kamper-Ui(t)dag in 1983. De Oudestraat is sinds 1981 promenade, met een beelden-aankleding van architect Klaas van den Berg, de "Uienmars" genaamd. Aan de gevels is ook een en ander veranderd. Links de Sallandsche Bank, sinds 1915 te Kampen gevestigd. Ernaast het pand van Blokker (R. Kale), dat in 1966 nieuw werd opgetrokken voor de Hema, die later verhuisd is naar het pand van de voormalige garage Van den Noort. (Ook waar de Hema eerst was, bestond een garage, garage Wolters.) De gevel van kapsalon G. van 't Veen is neg dezelfde gebleven. Ret bedrijf Telder bestaat nog steeds, echter al sinds geruime tijd zonder smederij. Rechts, sinds 1924, boekhandel Bos, die door de jaren heen f1ink uitgebreid is. Aan de andere kant van de Breedesteeg sinds 1976 het Wooncentrum van de gebroeders Van Dijk. De sigarenfabriek Smit & Ten Rove verhuisde naar het industrieterrein (waarvan deze na fusies Jangzaam verdween).

r

3. Dominerend is hier de Hagenpoort, zij het dan dat hij nog forser was to en aan weerszijden de tor ens nog bestonden. Daar hij door de jaren heen in verval raakte, besloot men in 1893 tot afbraak. De poort, die gedurende vijf eeuwen de stad als noordelijke poort beschermde, was een verkeersobstakel geworden en tevens te duur in onderhoud. Deze foto dateert van omstreeks 1890. De witte gevel links is die van smederij G. Bosch; verder naar de poort woonden nog bakker Bleijenburg en sigarenmaker Van der Snee, naast wie de Hagensteeg lag. Rechts een fragment van bakkerszaak R. de Boer. De belendende "dolerende kerk" werd in 1865 gebouwd door de Vrienden van de Waarheid, een afscheiding uit de Nederlands Hervormde Kerk, die in 1895 samenging met de Gereformeerde Kerk (synodaal). In 1890 is de kerk verbouwd en vergroot met een vleugel naar de Keizerstraat. Voorbij de kerk dreef Westerhof zijn kuiperij, daarnaast, met het uithangbord, de tabaks- en sigarenzaak Van Heerde en vervolgens J.B. Dieperink, kruidenierswaren en gedistilleerd (hoek Keizerstraat). Abraham Kale was barbier en verkocht zuivelprodukten (hoek Buitenkade).

Toen in 1932 de Westerkerk in de Wilhelminalaan gereedkwarn, werd de Hagenpoortkerk buiten dienst gesteld en verkocht. De naastgelegen kuiperij en het voorstuk van de kerk werden door J.W. Karel verbouwd en ingericht tot kledingzaak "De Duif". Het resterende deel van de kerk aan de Keizerstraat diende bakker G. de Boer en later bakker De Jong tot werkplaats en bakkerij; in 1979 is dat deel in het kader van de renovatie van het Keizerskwartier afgebroken. Dit deel van de Oudestraat houdt in de naam Winkelcentrum De Hagenpoort de herinnering aan de poort in stand. Een drietal zaken bestaat hier al heel lang, te weten: (rijwiel)zaak Kale, schoenhandel Lageweg en slagerij Aalderink. Op de achtergrond van de foto zien we de huizen aan De Hagen. In het centrum het gebouw van architectenbureau Klaas van den Berg en fysiotherapeut Van Dieren. Dit monumentale pand diende vroeger als directeurswoning van het gemeentelijke gas- en waterleidingbedrijf. De hiernaast genoemde Hagensteeg werd omstreeks 1928, na afbraak van de boven de walkant staande huizen omgedoopt tot Hagenkade.

Gr ef uif Kampen.

4. De La Sablonierekade omstreeks 1900. In 1877 begon een cooperatie onder leiding van J. de Groot en J. Fiek (of Fik) met het bouwen van deze woningen, herenhuizen eigenlijk. De Molenstraat bestond to en al een jaar, bebouwd met arbeiderswoningen. De heer Fick heeft enkele jaren een van de mooiste en grootste huizen zelf bewoond, het hoekhuis Molendwarsstraat (waar de jongeman op de hoek staat). Na het gereedkomen werden in de raad vragen gesteld over het versehil in aantal tussen het plan en de werkelijke uitvoering. Het had den er dertien moeten zijn, maar omdat er een paar groter waren uitgevallen, onder andere het huis van Fiek (! ), was er maar ruimte voor tien. Het kwaad was al gesehied, de raad diende het te aeeepteren. De rijweg heeft het karakter van wandelweg; het "kleine plantsoentje", een talud naar de IJssel, moet feitelijk een dijk voorstellen. Sinds men omstreeks 1840 de stadsmuren en wallen sleehtte en later het terrein op de voorgrond, het Bakkersland genoemd, ophoogde, werd dit plantsoen aangclegd en in stand gehouden.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek