Kent u ze nog... de Echtenaren deel 1

Kent u ze nog... de Echtenaren deel 1

Auteur
:   N.J.A. Laugs
Gemeente
:   Echt
Provincie
:   Limburg
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-1897-2
Pagina's
:   160
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Kent u ze nog... de Echtenaren deel 1'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

INLEIDING

Lag het accent van het boekje "Echt in oude ansichten", dat in april 1970 verscheen, voornamelijk op de belangrijkste gebouwen, kastelen, kerken en straten van Echt, dit tweede boekje is meer gericht op de mensen zelf en op het verenigingsleven. In ongeveer tachtig oude foto's zal de gemeenschap Echt gedurende de jaren 1880 tot 1940 als het ware herleven. Deze periode is weI een heel bijzondere geweest, omdat in deze zestig jaren de veranderingen op vrijwel elk gebied revolutionair en ingrijpend waren. De omstandigheden, waaronder men in 1880leefde, zijn niet te vergelijken met die van 1940 en nog minder met die van 1973.

Echt kan bogen op een rijke historie en een bloeiend verenigingsleven. De "stad" Echt geniet reeds vroeg bekendheid, he eft stadsrechten, een schepenbank en is orngeven door eeuwenoude stadsgrachten. Ret stadje zelf is in hoofdzaak gevestigd rondom kerk en stadhuis; langs drie stenen bruggen (de Sudepoort, Noorderpoort en Maeseyckerpoort) bereikt men de kern van dit oude stadje, "de Plats". Ret overige gedeelte van de gemeente Echt bestaat uit een arsenaal van uitgestrekte bosgebieden, heidevlakten en landbouwgronden met - her en der verspreid - grote boerenhoeven. In de dichte en ondoordringbare wouden leven de wilde zwijnen en verschuilt zich Reintje de Vos als hij terugkeert van zijn nachtelijke rooftochten op de naburige boerenhoeven. Op het groene mostapijt spelen de herten, reeen en eekhoorntjes. Boven de vele verraderlijke moerassen vliegen wilde ganzen, eenden en zwanen. Men kan overal luisteren naar het kwinkeleren van vogels, het ruisen van de bomen, het kwaken van kikvorsen of het slaan van de nachtegalen. U behoeft niet bang te zijn voor luchtverontreiniging, verkeersborden of stoplichten, want er is praktisch geen verkeer. Er zijn geen auto's of fietsen; de os wordt gebruikt als trekdier, al is er ook een aantal paarden ...

Inderdaad een tijdperk van romantiek, waarnaar men met enig heimwee zou terugverlangen, doch dit tijdperk is voorgoed afgesloten. Maar ook vroeger heeft men in Echt intens geleefd en gewerkt. Zeker, men had minder haast dan nu. Men werkte langer en meer, maar men was allerminst ingeslapen binnen de veilige beslotenheid van grachten, wallen en muren.

Opmerkelijk is steeds geweest de ligging van Echt, van oudsher op een natuurlijk knooppunt: in de Romeinse tijd op de plaats waar twee belangrijke wegen kruisten (namelijk "de Plats", de kern van het oude stadje); later als grensplaats tussen Gelder en Gillick en als halteplaats van de postkoets tussen Maastricht en Nijmegen; in de oost-west-route tussen het Belgische Maaseyck en het Duitse Waldfeucht; tussen Noord- en Zuid-Limburg aan de belangrijke verkeerswegen; als overgangsplaats van het klei- en lossgebied naar de zandgronden.

Ret is dan ook niet verwonderlijk, dat Echt van oudsher een centrum- en streekfunctie he eft vervuld, onder andere alseconomisch centrum: notariaat (1795), graanmarkt (1860), landbouwcasino (1880), stoomzuivelfabriek (1870) en verder onder andere pannenfabrieken, steenfabrieken, bierbrouwerijen, leenbanken, sigaren- en rijwielfabriek, enzovoort; als cultureel centrum: gilden, muziek- en zangvereniging, broederschappen, schutterijen, harrnonieen, fanfares, toneelverenigingen, gymnastiek- en sportverenigingen, bioscoop, bibliotheken, "Echter Weekblad" (sedert 1891), Culturele Kring en dergelijke; als kerkelijk centrum: de dekenale St.-Landricuskerk (priesterkoor uit 1400) is de moederkerk van de dochterkerken te Maasbracht, Saefelen, OM en Laak, Pey, Koningsbosch, St. Joost en Pius X; de kapel van Schilberg (1691), met miraculeus beeldie (1500), zuster ursulinen

(20-9-1865), zusters van het kostbaar bloed (1873), zusters earmelitessen (1875), paters cisterciensers (1883), zusters franeiseanessen (1905), zusters van de H. Joseph (1932) en de paters passionisten (1925); als onderwijscentrum pensionaat van de zusters ursulinen (1873) met normaalsehoo1 voor onderwijzeressen (1892), later mulo en thans atheneum-havo; pensionaat van de zusters van Koningsboseh (1880) met normaa1sehoo1 voor onderwijzeressen (1883), later mulo, huishoudsehoo1 en mavo; normaa1sehoo1 voor onderwijzers (1892), later mulo/ mavo; Bernarduseollege Lilboseh met juvenaat (1894) en gymnasium (1906); verder 1andbouwsehoo1 (1932) en teehnisehe school.

Niet onvermeld mogen blijven de eeuwenoude en alom bekende Eehter speeiatiteiten zoals "Eehter Krake1ingen", de "Eehter Vuurstein" en de "Eehter Knapkoek".

Waren het vroeger voora1 adellijke families (Baehofen von Eeht), magistraten (Welters en Meuwissen), pre1aten (de abten van Lilbosch), geestelijken (Kerboseh, Welters, Jaspar, Jongen) en doktoren (honderd jaar dokter Sonnen te Echt), later waren het onder anderen verzetsstrijders (kapelaan Goossens, kape1aan Verdonsehot, Edith Stein), kamerleden (Peters en Van Son), statenleden (Meuwissen, Van Kempen, Hendriekx, Horsmans, Sehoenmakers), evenals op andere terreinen zoals landskampioen RIOS'31, of kampioen-buutereedner H. Wolters, die bijdroegen aan de bekendheid van Eeht.

In 1880 (zo 1uidt de gesehiedsehrijving) heeft Eeht 4663 inwoners en telt verder 5 bierbrouwerijen ("die met de gunstigst bekenden in roem wedijveren"), 17 pannenfabrieken ("die haren bloei te dank en hebben aan de duurzaamheid der waar"), 20 graanhande1aren (in 1860 was er een graanmarkt te Echt), 4 molens (2 watermo1ens en 2 windmolens), 2 zeepziederijen, 2 touws1agerijen, 19 winkels, 2 apotheken, 40 herbergen, 3 open bare seho1en, 3 k1oosters, 1 normaa1sehoo1 en 1 1andbouweasino.

In het landelijk karakter van Eeht is vooral na de eerste wereldoorlog een sterke wijziging gekomen, terwij1 vooral in de 1aatste decennia een gehee1 nieuwe ontwikke1ing op gang gekomen is: 1887: 4960 inwoners; Echt krijgt een nieuw stadhuis; koning Willem III verleent Echt een gemeentewapen; 55 Eehtenaren emigreren naar Amerika. 1892: 5034 inwoners, Echt krijgt zijn derde normaa1sehoo1 net a1s in Amsterdam! ! ! 1900: 5648 inwoners; nieuw officiee1 postkantoor; heffing gemeentelijk to1geld bij vijf to1pa1en; eerste tekensehool. 1903: opriehting Boeren1eenbank te Echt en 1904 te Pey. 1912: 7160 inwoners; de gemeente krijgt e1ektriciteit. 1914/1918: eerste were1door1og, mobilisatie, burgerwacht, 1andstorm. 1920: 8910 inwoners; de gemeenteraad stelt een weekmarkt in. 1922: stoomtramdienst Echt-Roermond en Echt-Maeseyck; oprichting vleeskeuringsdienst; volkshuishoudschool. 1924: aanleg Julianakanaa1; instelling veemarkt (biggen). 1926: watersnood, voora1 op het gehucht Aasterberg. 1927: de gemeenteraad besluit tot aan1eg van een haven. 1930: 9350 inwoners; tekenschoo1; begin crisisjaren. 1932: 10.034 inwoners; oprichting gasdistributiebedrijf; arbeidsbureau; landbouwschool; bibliotheek. 1933: in de "werkverschaffing" wordt onder andere de Nieuwe Markt aange1egd. Trek naar de Limburgse mijnen. 1934: opening van het Julianakanaa1 door koningin Wilhelmina. 1935: 10.444 inwoners: de gemeenteraad besluit tot dernping van de "Graaf" en aanleg van riolering. 1936: 10.545 inwoners: grote Maria-feesten; heel het dekenaat Eeht wordt toegewijd aan Maria. 1940: 10.855 inwoners; begin van de tweede wereldoorlog.

Hoogtijdagen in Echt waren steeds kermis, carnaval, het feest aan de kapel van Schilberg, de St.-Maartensoptochten en St.-Maartens- en Paasvuren, maar vooral de vele processies en toneelvoorstellingen (zelfs openluchtspelen). Wie weet nog van de klepperman, tevens lantaarnopsteker? (Theunissen, Keybeek, Royakkers en Doodenhuys). Vroeger - en dat is nog niet zo heel lang geleden - kende men iedereen bij naam en vooral bij toenaam. Bekende volkstypen waren onder anderen Poerieke, De Poutwinkel, Dwaor de Looy, Den Iezere, De Pungel, de Kuusj, de Snor, de Klomp, Perian de Kaak en Ber vanTel, In de kleinere leefgemeenschap werd iedereen aangeduid met zijn voornaam of bijnaam, vaak een aanduiding van vader of grootvader, bij voorbeeld Sjang van Peter-Neerke, Toon "an Hannes-Renier, Harie van Neer van Bernaad, Til van Driek van Bert van Pjier. Echter ook vaak een aanduiding van de plaats van herkomst: Graadje van de Brug, Jwaop vanne Graaf, Graad van de Sloes, Harie vanne Kamp, Nol van de Slameulen, Pie van Geveldtj, Dwoar van de Dampmeule. Vaak ook naar de oude beroepen, zoals de veldwachter, brouwer, looier, mulder, wever, blauwverver, pannekletser, tegelbakker, klompenmaker, koperslager, radmaker, touwslager, enzovoort.

Vele oude gebruiken zijn geheel verdwenen, zoals huisslachtingen, proof brengen, rommelpotten, kamerschieten, dodenwacht van de buren en niet te vergeten: de "ezel aandrieven" (soort volksgericht). Nog veel meer punten zouden zijn op te noemen, waardoor het beeld van onze samenleving, vergeleken met dat van rond de eeuwwisseling, enorm is veranderd. Niet alleen met betrekking tot het landschap, de wegen en het verkeer (dat vroeger bestond uit een hondekar of ossewagen en thans overheerst wordt door ronkende motoren met uitlaatgassen). Ook de zoveel betere sociale verzekering en de zoveel grotere welvaart, waarin vrijwel iedereen deelt, hebben het gedragspatroon en het leven van de mensen zo grondig veranderd. Ook het kerkelijk leven, godsdienstbeleving en onderwijs zijn totaal anders geworden, evenals het verenigingsleven. En ... we zeggen het burgemeester Heemskerk na: "Een goed verenigingsleven is de ziel van een gemeenschap". Welnu, kniesoren of slaapkoppen waren het in die dagen in Echt allerminst. Op verenigingsgebied en ook cultureel was men, naar de mate van krachten en dagen, nogal aardig bij. Er bloeide steeds een rijk verenigingsleven in Echt. Alles was er. De gezelligheid van het oude hield de dynamiek van het nieuwe niet tegen. Leven is beweging en verandering. Het nieuwe groeit uit het oude; op het oude vestigt zich nieuwe groei!

Welaan dan ... al dit vorenstaande vindt zijn weerspiegeling in de serie foto's, die u op de volgende btadzijden kunt zien, Dit fotoboek tracht in woord en beeld een voorstelling te geven van de situatie van de mensen van Echt tussen 1880 en 1940. Ik hoop, dat dit tweede boek over Echt een even gunstig onthaal zal vinden als het vorige en dat de oudere Echtenaren, maar ook hun familieleden, vrienden en kinderen zullen zeggen: "Jao, zwao woor 't wirkelik ... waat is alles toch verangerdj".

Ten slotte een woord van dank aan de velen die foto's in bruikleen hebben afgestaan, of behulpzaam zijn geweest bij het noemen van namen van de op de foto's voorkomende personen of door het verstrekken van inlichtingen van dienst zijn geweest. Voor eventuele verbeteringen houd ik mij aanbevolen.

N.J .A. Laugs Echt, augustus 1973

1. De magistraten van Echt (van links naar rechts):

1 . J .Ph. Gradus

2. F.R.L. Welters

3. Th.J.H. van de Venne

4. H.A.A. Meuwissen tijdens de Duitse bezetting:

A. den Rooijen

5. F.J. Cuypers

6. drs. W.F.A. Heemskerk

burgemeester te Echt van: 1872-1884

1884-1901

1901-1915

1915-1948

1941-1945 1949-1966 1966-heden

aantal inwoners bij ambtsaanvaarding: 4131

4858

5510

7848

11128 12899 15582

2. De dekens van Echt (van links naar rechts):

1. F. Herben

2. M.W.F. Jaspar

3. J. Jongen

4. H.J .S. Terstappen

5. W.H.J. Linssen

6. J.Th. Joosten

pastoor-deken te Echt van: 1891-1908

1908-1924

1924-1934

1934-1946

1946-1959

1959-heden

Ret dekenaat Echt werd ingeste1d op 6 juni 1895 onder monseigneur F. Boermans. Tot het jaar 1859 gingen aIle inwoners van de gemeente Echt ter kerke naar de St.-Landricuskerk. Vroeger zelfs ook de inwoners van Ohe en Laak en Maasbracht. In 1859 werd de parochie Pey opgericht onder pastoor J. Engelbertus van Haeff, door bisschop Paredis. In 1862 werd de parochie Koningsbosch opgericht onder pastoor P. Kelleners, eveneens door bisschop Paredis.

3. De notarissen van Echt (van links naar rechts):

1. F.A.J. Russel

2. a.S.H.Ph. Nijst

3. H.A.M. Bremmers

4. A.L.W.J.M. Wenning

5. J.G.M. Bos

notaris te Echt van: 1876-1914 1914-1955 1955-1958 1958-1971 1971-heden

Reeds in 1795 was P. van der Leeuw openbaar notaris, residerende te Echt. Hij werd opgevolgd door J. Reynen, vervolgens door L. Linssen, waarna de hierboven vermelde notarissen resideerden. In vroeger tijden was het notariaat meestal een bevoegdheid die aan geestelijken werd verleend; in de loop van de vijftiende eeuw kwam een kentering in die eerbiedwaardige staat van het notariaat en kwamen allengs de "openbaar" notarissen.

4. Dit is een foto van veer 1890. In die tijd bestond te Echt een societeit die zich noemde: "Het Letterkundig Genootschap Echt". Dit illustere geze1schap kwam rege1matig bijeen in hun clublokaal bij cafe Sjang Simons op de Bovenste straat te Echt (waar thans banketbakker Paul Delsing is gevestigd). Hier werd vaak op uitbundige wijze gedronken, gebiljart of feest gevierd. We zien van links naar rechts: Frans van de Venne, P. Mangels (oud-Nederlands Oost-Indie-ganger, te zamen met onder anderen kapitein Welters en Marinus Benjaminsen, later gemeenteveldwachter te Echt van 1887 tot 1899), verder Jules van de Venne (later burgemeester van Echt van 1901 tot 1915), Miel Meuwissen, Herman Meuwissen, Jon Reijnen, Paul Bourgeois (uit Luik; ingenieur bij de stoompannenfabriek te Echt), Lei Geurts en Guus van de Venne. Let op de prachtige kledij van de heren!

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek