Kent u ze nog... de Spieksters

Kent u ze nog... de Spieksters

Auteur
:   Jakob B. Bronsema
Gemeente
:  
Provincie
:   Groningen
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-1348-9
Pagina's
:   96
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Kent u ze nog... de Spieksters'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

31 Bakker en smid

Foto links: Lambertus Busz, geboren op 9 december 1898, overleden op 12 februari 1965. Hij was bakker aan de HoofdwegNoord 21. Notabel der Nederlandse Hervormde Kerk. We zien hem hier in mei 1936 met 'stoetbornen' bij de openbare lagere school in 't Loug.

Foto rechts: We zijn hier omstreeks 1921 op de hoek Achteromweg-Hoofdweg-N.-Melkweg, bij de firma H. van Bijssum, rijwielen en motoren, maar ook smederij. Van Bijssum stond model voor smid Van Buren, de tegenspeler van smid Veerman in 't Loug, uit het boek 'Kinderen in verstand en in boosheid'. We zien hier, van links naar rechts: Tijlke en Jan van Bijssum en H. Alting. De laatste zette de zaak in rijwielen en motoren voort in het pand Grote Dijkstraat-Hoofdweg-N. De Ford A 2929 is die van dokter Zuidhoff, die hij in 1 919 had overgenomen van zijn voorganger dokter De Boer.

'De Stoetboom'

In Spijk en nog een aantal dorpen van Fivelingo is het gebruikelijk dat de kinderen op de eerste dag van hun schoolgang een zogenaamde stoetboom krijgen. Het heet dat de boom die op de schoolzolder staat op deze dag wordt geschud en alle kinderen krijgen dan een tak van deze 'stoetboom'. Oorspronkelijk werden aan deze tak alleen kleine ronde 'steetjes' gehangen. Later ging men er tot over om de tak ook met allerlei snoepgoed te versieren. Ongetwijfeld zal het krijgen van de 'stoetboorn' de eerste,

onwennige gang naar school helpen verlichten.

Wat nu is de oorsprong van deze geheimzinnige stoetboom? Evenals met zovele folkloristische gebruiken en zinnebeelden is de bewuste achtergrond vrijwel verloren gegaan. Nu is het aannemelijk dat we de oorsprong van de school-stoetboom moeten zoeken bij Palmpasen. Palmpasen was vanouds een vreugdedag ter herinnering aan de intocht van Jezus in Jeruzalem. Op Palmpasen speelde de palm een grote rol; een herinnering aan de palmtakken die men van de bomen rukte om Jezus er mee te begroeten. Iedereen haalde vroeger zijn 'palm' in huis. Voor de kinderen was het een extra feest, want die kregen hun 'palmpasen', bestaande uit een stok versierd met krentenbollen, appels en vijgen, gekleurde eieren en vlaggetjes. Het ging er natuurlijk om wie de mooiste palmpaas had; niet alleen om er mee rond te lopen, maar ook om er van te snoepen. Als enig dorp in onze omgeving wordt er te Garsthuizen op Goede Vrijdag nog met de palmpaas gelopen. Het is zeer wel mogelijk dat vanwege het feit dat de kinderen vroeger omstreeks Pasen voor het eerst naar school gingen, de aloude palmpaastak in gebruik is geraakt als stoetboomtraktatie bij de eerste schoolgang. Daarbij mogelijk onbewust als een symbool van het nieuwe leven, het nieuwe begin! In de palmpasentak en stoetboom moeten we ook zien een gekerstend gebruik van de Levensboom van onze Germaanse voorouders. Het is te hopen dat de zinvolle stoetboomtraditie ook in ons dorp in de toekomst in ere zal worden gehouden.

32 Bakker, boer en schoenmaker

Foto rechts: Kornelis Busz, geboren op 15 september 1863, overleden op 15 maart 1948. Bakker aan de Hoofdweg-Noord 21. Medeoprichter en bestuurslid van de Hervormde school voor e.v.a., 1905-1944. Kerkvoogd van de Hervormde kerk. En Albert Westing, geboren op 4 april 1873, overleden op

14 februari 1949. Landbouwer op 'het Bosch' . Kerkvoogd van de Hervormde kerk.

Links onder: Trijntje Pijper-Slagter, geboren op 22 maart 1862, overleden op 8 mei 1936, gehuwd met Jakob Pijper, geboren 5 oktober 1871, overleden 8 oktober 1921. Hij was schoenmaker in 't Loug. Medeoprichter en bestuurslid van de Hervormde school voor e.v.a., 1905-1921.

Midden: hun zoon Pieter Pijper, geboren op 9 januari 1898, overleden op 25 februari 1958. Hij was eveneens schoenmaker in 't Loug.

Hun dochter Sophia Maria Pijper, geboren op 1 ° mei 1900, overleden op 16 september 1974, had in hetzelfde pand een kruidenierszaak. (Zie: Nrs. 36/13.)

Spiekster noamriemke

Omstreeks de eeuwwisseling moet er in Spijk een onbekende

rijmelaar hebben gewoond, die menigmaal nu aan deze en dan aan gene inwoner van het dorp een vers zond, dat voor de betrokken persoon lang niet altijd aangenaam was. Piet Keuning wist er ook van en in zijn 'Spiekster bonk', 'Kinderen in verstand en in boosheid', lezen we dan ook dat ook schoenmaker 'Larkens' met deze onbekende dichter kennis maakte. Verder moest boer 'Dijkinga' het beleven dat op een van zijn schuurdeuren het versje 'Ik ben 'n boer, 'n dikke boer' werd gespijkerd.

Bij het schrijven van het gedicht 'De naam' zal Willem de Mérode ongetwijfeld aan de Spijkster hebbelijkheid van het geven van bijnamen hebben gedacht: 'En merkt de buurt iets in hun wezen, dat haar mishaagde of geviel, dan noemt zij hen terstond naar deze opvallendheid van lijf of ziel,'

Het volgende rijmsel, dat de oudste Spieksters zich nog zullen herinneren, sloeg op de bewoners vanaf de 'vonder' bij het 'Dreibörg', aan het Kerspelpad. bijlangs de Schoolstraat en zo naar boven tot in 't Loug:

Koarel Klont dei lapt mit pak*

Eise Poort is 'n wiendzak** Korthoes schaaft nog wel ais 'n pool En J(m Stoppels is brutaal

Jan Schenkel is varveloar

Meester Kenning brengt 'De Keuveloar' Geert Smit is 'n fiernelgat

En Eekhardt lopt nog wel wat rad TerVeer zien wief is 'n kreupelbain En Jan Westerdiek is kastelain.

* Klont was de bijnaam voor Karel Jongs, hij was een van de eerste Dolerenden en voorzanger.

** 'Eise Poort ston bekend as 'n verwaande opschepper, 'n wiendzak. Hai was o.m. 'ternpeldioak'n', 'n hulpbaantje van de aigenlieke dioak'n. Dei ternpeldioak'ns mochten mit buul loopn en ien 't hok (dooptuin) zitten. Eise Poort vuilde zich daarom nogaal. Hai kwam den ook mit 'n zwaart pak en 'n wit buusdoukje ien zien borstzakje, ien kerk. Joap Hoan, dei loater naar Omerikoa goon is, kwam om ais veurbie. 'Wat 'n wiend hé', zee Jaap. Eise Poort wer des duvels en ging Ioap, dei de'r gaauw tussen oet kneep'n was, achternoa. Boet'n dieks ien, eerste sloot kwam hai over, tweide ook, moar ien de daarde kwam hai tot aan 't gat tou de'r ien! Och, och wat 'n toustand, 't aaile dörp lag krom van 't laach'n en haar d'r week'n laank lol van!'

33 Vier dorpsbeelden

Foto links boven: we zijn hier bij de smederij-garage van Klaas ter Veer.

We zien van links naar rechts: Piet Vos, Klaas ter Veer, Jan A. Timmer, A. Stuve, Siemen Medema, K. Jonker, een onbekende, Hendrikje Stoppels en mevrouw Ter Veer?

Dit pand was vroeger de bekende 'praathoek' bij de 'beroemde' smederij van Rengenier ter Veer, uit het bekende volksverhaal over Hans Hannekemaaier, de legendarische 'Veelnk' . Door de unieke, ronde dorpsaanleg kon Hans de weg naar Losdorp maar niet vinden en wandelde steeds weer om de kerk. Verwonderd riep hij ten slotte uit: 'Mensen, mensen, wat is Spiek toch groot, d'r beri'n ja zesendaartig smeden!' Nog vreemder vond hij echter dat ze allen rood haar hadden!

Rechts boven: bij de dorsmachine zien we onder anderen van links naar rechts: 1 Piet Oldenburger, 2 machinist Pastoor, 3 een onbekende, 4 Kornelis Klevering, 5 -9 onbekend, 10 Arnold van der Eide, 11 onbekend, 12 Willem Buitenwerf, 13 Willem van der Berg, 14 onbekend, 15 Derk Hoeksema en 16 Klaas Riepma. Zittend: 17 onbekend en 18 Ubbo van der Ploeg.

Links onder: een bekende verschijning in het dorp was 'stoetvrouw' Anje van Dijken-Stoppels. We zien haar hier in 't Loug.

Rechts onder: in 1933 werd de Alberdaweg aangelegd en we zijn hier bij de aansluiting naar de Achteromweg. Van links naar rechts de volgende personen: Kees Riepma, Jan Noordhuis, Piet Idema, Hilbrand Pastoor, op de wals machinist Kamp, een opzichter, Brant Dijkhuizen, [acob Medendorp, Folgert van Dijken, Willem Dijkhuis met een dochtertje, Willem Buitenwerf, voorwerker Willem F. Bronsema en gemeentearchitect Top.

34 Vier dorpsheelden

Links boven: de postkoets omstreeks 1910 op doorreis bij het kantoor aan de Achteromweg, tegenover het huidige 'Elim'. Rechts staat kantoorhouder Renger Kimm. De koets reed van Uithuizennaar Appingedam vice versa en deed 's morgens om vier uur en 's middags om één uur Spijk aan.

Rechts boven: wanneer het vlas 's winters was gerepeld, kwam de 'knopbreker' bij de boeren langs om het lijnzaad uit de vlasknoppen te wrijven. We zien hier de 'knópbreker', die werd geëxploiteerd door de 'Coöperatieve Dorschvereeniging Spijk en Omstreken', zo omstreeks 1937 in bedrijf achter de boerderij van Jan Burema aan 'Groot ol'diek'. Van links naar rechts staan: Jurrien Timmer, Jan Burema, Aldert Schoneveld, Iacob Schoneveld, Piet Burema, Jan VegterWzn., Eltje N. Burema en Willem Vegter, die de 'knopbreker' bediende. Zo rond 1965 verdween ook dit stukje romantiek, wat weer een verschraling van het dorpsleven betekende.

Links onder: we zien hier een landelijk tafereel van omstreeks 1915. Men is bezig om het vlas in 'schèlms' op 'ruters' te zetten. Van links naar rechts zien we dan: Annéte Huijser, Frouwke Sanders-Riepma, Mart je Stoppels-Pijper, Jakob B. Bron(t)sema, Jan Huijser en Fokke Sanders.

Rechts onder: dit dubbele huis stond dwars op "t end van Groot Ol'diek', ongeveer waar thans de Hogelandsterweg de oude dijk kruist. Rechts woonde de familie Jakob B. Bron(t)sema en links de familie Piet Uilhoorn. Van rechts naar links zien we voor het

huis staan: Bouwke Bronsema-Klein, haar kleindochter Bouwke West, haar dochter Grietje Schoneveld-Bronsema, Dien Uilhoorn, Trien Uilhoorn, smid Rowaan, Renske West, Anje Uilhoorn en verder onder anderen de gezusters Flikkema en Alje en Mart je van der Eide. In het huis achter de lantaarnpaal en het geboomte woonde de familie Hendrik en Ebeltje Buitenwerf.

Enige jaren voor 1920, toen deze foto werd genomen, stierfin het allerlaatste huis aan de oude dijk Jan Slachter, die Jan 'Sukkerschip' werd genoemd. Hij was een tijdgenoot van Maarten 'Porhoed' Bouman, die in het hoofdstuk 'In den strijd met boze machten' uit het boek 'Kinderen in verstand en

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Algemene voorwaarden | Algemene verkoopvoorwaarden | © 2009 - 2021 Uitgeverij Europese Bibliotheek