Kent u ze nog... de Tielenaren

Kent u ze nog... de Tielenaren

Auteur
:   N.M.F. Lathouwers en J.P. H. van Zoelen
Gemeente
:   Tiel
Provincie
:   Gelderland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-4364-6
Pagina's
:   160
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Kent u ze nog... de Tielenaren'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  >  |  >>

6. Met de intrede van de gasverlichting kwam in het midden van de negentiende eeuw een einde aan de primitieve en schaarse olieverlichting. Nevenstaande foto geeft als inzet het portret van de heer G.W. Caron, die als initiatiefnemer in ยท1854 de eerste steen heeft gelegd voor de bouw van de Tielse gasfabriek. We zien voorts de gashouders, waarop de vlaggen prijken ter gelegenheid van het honderdjarig bestaan van het bedrijf in 1954. Het besluit tot vestiging van een fabriek tot het stoken van gas uit steenkolen werd in feite genomen door de gemeenteraad in de vergadering van 28 januari 1854, waarbij de leden van de raad akkoord gingen met het voorstel de stad Tiel "met lopend gas te doen verlichten". Met deze beslissing werd concessie verleend aan de firma Caron en Comp. tot realisatie van de gasverlichting. Het contract tussen de gemeente en de concessiehoudster werd op 29 april 1854 goedgekeurd met de bijzondere bepaling dat aan de laatste een erfpacht van f 20,- per jaar zou worden opgelegd. Op 19 juli van dat jaar vond de onderhandse aanbesteding plaats voor de bouw van de fabriek, buiten de levering van de installatie en de constructie van de gashouders. Dit werk werd aangenomen door de heer G. Hendriks voor de som van f7.860,-. Het jaar daarop, namelijk op 18 april 1855, werd aangevangen met de aanleg van het buizennet. In oktober 1856 besloot de gemeenteraad een overeenkomst aan te gaan met de directie van de gasfabriek met betrekking tot het aanbrengen van gaslantaarns in de buitenwijken. Na verloop van tijd werd de exploitatie van de gasfabriek door de gemeente overgenomen.

Wij noemen hier een aantal personen dat gedurende een aantal jaren als directeur aan het gasbedrijf verbonden is geweest, namelijk de heren: E.C.W. Ochsendorf, W.J. Sligting, F. Steigerwald, ? de Klerk en H.B. Sandhaus. Op het kantoor werkten gedurende een groot aantal jaren de heren G.J. Ditzel (boekhouder), Joh. van Dam en Jaap Hak, die bij de samenstelling van dit boekje van hun welverdiende pensioen genieten. We von den in het verslag van de toestand der gemeente over het jaar 1903, dat het salaris van de directeur in dat jaar f 1.400,- bedroeg, terwijl de boekhouder f 800,- ontving. In 1929 onderging de gemeentelijke gasfabriek een belangrijke uitbreiding door de bouw van een nieuwe smederij en show- en magazijnruimten. In de jaren zestig werd de oude fabriek gesloopt doordat werd overgegaan op aardgas. In 1968 ging het Tielse gasbedrijf, evenals dat van Zaltbommel, over in een nieuwe maatschappij, de Gasmaatschappij Gelders Rivierengebied, gevestigd Westluidensestraat 46. De uitbreiding van deze maatschappij maakt de vestiging van een nieuw kantoorgebouw noodzakelijk.

7. Het woord milieuhygiene was omstreeks 1930 een nog onbekend begrip, hoewel het gemeentebestuur van Tiel zich terdege bewust was van de noodzakelijkheid tot vestiging van een openbaar gemeentelijk slachthuis. In die tijd waren de slachtplaatsen veelal in een schuur of achterhuis bij het woonhuis van de slager ondergebracht. Het ligt voor de hand dat deze inrichtingen doorgaans niet voldeden aan de eisen zoals die nu door de vleeskeuringswet worden gesteld. Het feit dat de slagers gewoonlijk niet de beschikking hadden over goede bewaarplaatsen voor dierlijk afval, veroorzaakte vaak een doordringende stank in de bebouwde kom. Ook in Tiel bestond er dus behoefte aan een slachthuis, onder verantwoordelijkheid van de gemeentelijke autoriteiten, waardoor een betere en strengere controle op het slachten en een geregeld toezicht op de naleving van de vleeskeuringswet mogelijk zou zijn. De bouw van het slachthuis werd gegund aan Van Reekum, aannemer te Haaften. De fundering werd uitgevoerd door de heer S. Joustra te Tiel. Het gebouw werd gevestigd J.D. van Leeuwenstraat 15.

In januari 1932 vond de opening plaats en bij die gelegenheid werd deze foto gemaakt, waarop directie en personeel van het gemeentelijk slachthuis met de Tielse slagers zijn afgebeeld. U ziet, zittend op de hakblokken, van links naar rechts: Bol van Zetten, C. Spillner, Huib Rijnsoever en S. van Rosmalen. Zittend van links naar rechts: G. Blom, J.A. de Jongh, P.C.M. van Hooijdonk (keuringsveearts), B. Manassen sr., directeur M. ten Broek, J. Pitlo en J. Izaks. Staande: administrateurjhulpkeurmeester Halstein, A. Jansen, G.J. Oskam, J. Rijnsoever, S. Manassen, C. Burk, A. van Loon, A. Slob, P. Grisel, A. Zoetekouw, J. van Eck, gemeentearchitect J.W. Nieuwenhuijse, J. van Keulen, W. Verstrate, W.A. van der Heijden, C. Stellaard, N. Burggraaf, G. Aleman, W. Verhoeven, C. Burggraaf, D. Verstegen, machinist Gerritsen en halknecht Van Bruchem.

In 1932 werden in het slachthuis 4.902 dieren geslacht, waarvan circa zestig procent varkens. De stichtingskosten bedroegen f 166.000,-.

8. De gemeentelijke veerdienst Tiel-Wamel heeft sinds vele jaren de communicatie tussen de Betuwe en het Land van Maas en Waal in stand gehouden. Oud-burgemeester N.F. Cambier van Nooten heeft in 1960 enkele artikelen geschreven met be trekking tot de geschiedenis van het veer, die in de Nieuwe Tielse Courant werden geplaatst. Hieruit blijkt dat de Waalovergang bij Tiel reeds in de middeleeuwen een belangrijke aansluiting gaf op de grote landwegen. In 1898 kwam de eerste stalen pont in de vaart, de "Zeldenrust I" genaarnd, die als gierpont dienst deed. In 1953 werd deze pont met bijbetaling van f 20.000,- geruild tegen de grotere "Zeldenrust II". In de beginjaren van deze eeuw werd een kleinere tweede stalen pont gekocht, die "Wilhelmina" werd gedoopt. Deze werd gekoppeld aan het eerste stoombootje, de "Gijsbert Stout I", dat in 1881 was gekocht. Met deze combinatie werd aIleen op marktdagen en in noodgevallen gevaren. Pas dertig jaar later, namelijk in 1911, werd dit stoombootje vervangen door de "Gijsbert Stout II", die in 1956 werd omgebouwd tot een dieselmotorboot met een 150 pk motor. Bij die gelegenheid kreeg deze boot de naam "Senior".

Op nevenstaande foto staat de "Gijsbert Stout II" afgebeeld omstreeks 1930. U ziet van links naar rechts: een passagier, machinist Rijksen, veerknecht Dirk van HeIden en veerknecht Klaas van Os.

Het systeem van de gierpont is vermoedelijk meer dan anderhalve eeuw toegepast, maar met de toename van het scheepvaartverkeer vormde de gierkabel een verkeersobstakel. In 1957 kreeg Tiel voor het eerst een vrijvarende pont. Bij het gereedkomen van dit boek is het veer Tiel-Warnel geschiedenis geworden. De nieuwe verkeersbrug over de Waal bij Tiel, de Prins Willem-Alexanderbrug, is thans voor het autoverkeer opengesteld. Het veer voor auto's werd opgeheven. Voorlopig zal, als proef voor een jaar, een veer voor voetgangers, fietsers en bromfietsers de verbinding tussen Wamel en Tiel onderhouden.

9. Op het terrein van de lichamelijke oefening heeft de Tielse gymnastiekvereniging "Hellas" zich in de loop van de jaren een uitstekende reputatie verworven in ons land. Algemeen wordt erkend dat de vereniging zich van de aanvang af volledig heeft ingezet voor de Tielse jeugd. Een initiatief van de heren W. van Uden en C.W. Appeldoom leidde op 23 september 1927 tot de oprichting van "Hellas", dat tot stand kwam met medewerking van de heren N. Bennink, G.W. van Holten en E. Steijns. De eerste leider van de vereniging was de heer H.J. Bos, die als zodanig ook was verbonden aan de cursus lichamelijke oefeningen. In het begin werden de lessen gegeven in de vroegere Hoefsmidschool, die aan de Achterweg was gelegen. In 1938 werd de heer H.J. Bos opgevolgd door de heer H.C. Buijs, welke laatste driemaal per week op de fiets van Zeist naar Tiel reed om de lessen te verzorgen. Hij heeft dit volgehouden tot 1944, toen de oorlogsomstandigheden voortzetting niet langer mogelijk maakten. In 1938 werd de zaal aan de Bleekveldstraat, die het eigendom was van de beschermheer, de heer L.A. Jansen, als tumzaal ingericht en door "Hellas" in gebruik genomen. Het bestuur en de leden hebben zich altijd beijverd om de tumsport onder de jeugd te propageren. Dat zij in hun opzet zijn geslaagd bewijst het aantalleden, dat bij de samenstelling van dit boekje ongeveer 650 bedroeg. Hoewel velen tot dit succes hebben bijgedragen, moet in dit verband zeker de naam van de heer H.L. Jansen worden genoemd, beter bekend als Jo Jansen. Hij heeft gedurende 43 jaar (waarvan 40 jaar als voorzitter) zijn vrije tijd aan de vereniging gegeven om zijn krachten in dienst te stellen ter behartiging van de totale lichamelijke opvoeding in Tiel. Het is mede aan zijn initiatief te danken dat een eigen gymnastiekzaal kon worden gebouwd aan de Hilversumstraat, die op 24 september 1955 werd geopend. Zijn verdiensten vonden erkenning, toen hem de eremedaille in goud, verbonden aan de orde van Oranje-Nassau, werd verleend.

Op de foto hiemaast, gemaakt omstreeks 1932, staat de "keurploeg" afgebeeld. We zien van links naar rechts: Nol Velders, Hend Velders, Wim van Doesburg, Herman de Vree, Manus de Kleijn, 10 Jansen, H.L. Bos (leider), Ko Keijman, Leen van Alphen, Henk van Schutterhoef, Arie van Schutterhoef, Wim Linkerhof, Kees de Wit en ? van Wessem. Na de bevrijding van ons land startte .Hellas" in september 1945 opnieuw met 150 leden. De vereniging is thans uitgegroeid tot de belangrijkste gymnastiekvereniging van Tiel.

10. De in 1931 ingestelde visserijwet is de aanleiding geweest tot de oprichting van de Tielse hengelsportvereniging "Onder Ons", die op 26 december 1932 het levenslicht aanschouwde. De bloeiende en actieve vereniging herdacht in 1973 het veertigjarig bestaan. Uit de vele felicitaties bleek duidelijk welke vooraanstaande plaats deze vereniging in de TieIse gemeenschap inneemt. Het klinkt wat vreemd dat "Onder Ons" werd opgericht door het in werking treden van de nieuwe wet. Toch wordt dit na de volgende toelichting weI duidelijk, Voordat deze wet er was, kon iedereen met de vrije hengel gaan vissen waar en op welk tijdstip dat hem goeddocht. In 1931 kwam daaraan een einde. Men kwam al spoedig tot de conclusie dat aileen door samenwerking de visgenoegens gehandhaafd konden worden. Na diverse besprekingen werd in 1932 besloten een commissie te benoemen, die tot taak had de oprichting van de vereniging zo goed mogelijk voor te bereiden. Deze commissie bestond uit de heren M. de Weijer, J. van Welij, H.A. Wielders, J. Wielders en A. van Lienden. Op tweede kerstdag van dat jaar werd de oprichting een feit en konden de statuten en het huishoudelijk reglement worden vastgelegd. De belangen van de leden bleken bij het bestuur in goede handen, waardoor het noodzakelijke viswater kon worden gepacht. In de loop van de jaren is hieraan nog een belangrijke uitbreiding gegeven. Het voortreffelijke contact tussen de talrijke hengelsportverenigingen heeft ertoe geleid dat de leden van de vereniging, aangesloten bij de federatie, met een vergunning in niet minder dan 50.000 hectaren water kunnen vissen. Van dit resultaat gingen ditjaar (1974) de georganiseerde hengelaars profiteren .. "Onder Ons" heeft vanaf haar bestaan gestreden tegen de waterverontreiniging, In sarnenwerking met de overheid heeft men gedaan wat men kon. De verbetering van de visstand ging het bestuur van de Tielse hengelsportvereniging eveneens zeer ter harte .. Meer dan 100.000 stuks broed werden in de diverse wateren uitgezet. Mede hierdoor werd de recreatie in het rivierengebied in niet geringe mate aantrekkelijker.

Hiernaast zien we een foto van een groep enthousiaste hengelaars, genomen in een weiland te Wadenoijen in de eerste jaren na de oprichting. We zien, knielend van links naar rechts, de heren: J. Wielders, W. Wielders, H. Wielders (secretaris), A. van Lienden, J. Wildemans, J. van Wijk en J. van Empel. Staande: W. Starn, G. van den Berg, C. van Arkel, D. van Winsen, W. Tussenbroek, D.J. van Winsen, J. Gerritsen, C. Cornelissen, C. van Uitert, M. de Weijer, B. Pelle en H. Starn.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Algemene voorwaarden | Algemene verkoopvoorwaarden | © 2009 - 2022 Uitgeverij Europese Bibliotheek