Kent u ze nog... de Velpenaren

Kent u ze nog... de Velpenaren

Auteur
:   H. Kerkkamp
Gemeente
:   Rheden
Provincie
:   Gelderland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-4375-2
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Kent u ze nog... de Velpenaren'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

INLEIDING

Mensen van vroeger kijken u vanuit dit albumpje, hoofdzakelijk op groepsfoto's van v66r 1940, het jaar van het uitbreken van de tweede wereldoorlog, aan. Mensen, niet zoals in de Camera Obscura met een neus van verbeelding op een gezicht van herinnering, maar mensen die u kent of gekend hebt. Of niet gekend, maar over wie u wellicht wel hebt gehoord. Als u als dorpsgenoot maar meer dan voldoende haalt. Mensen, die vreugde en leed beleefden als anderen v66r en na hen maar die niet zelden meer rust, meer tevredenheid, meer ... kenden. Zouden we zo niet voort kunnen gaan? Zouden we van een tijd het goede vergeten?

De bijschriften bij deze foto's hebben doorgaans niet veel met de wetenschap der historie te maken, al kan een deskundig auteur weI een en ander uit de plaatselijke geschiedenis invlechten. De losse stukjes - ze zijn slechts chronologisch enigszins gerangschikt - krijgen dan het karakter van hapjes historie. Deze en gene verzucht wellicht - velen gingen reeds heen - met Willem van Haren: "Helaas, hoe vlieden onze jaren ... "

,,'n Brokje sentiment", karakteriseerde iemand een boekje als dit. Het houdt herkenningen in. Het maakt herinneringen wakker. En als het daarbij lezers/kijkers aangename ogenblikken bezorgt, is aan de intentie van de samensteller voldaan.

Een woord van dank aan hen, die afbeeldingen afstonden, of uit hun onderbewustzijn de namen van soms bijna vergetenen wisten op te roepen, mag hier ten slotte niet ontbreken. Kent it ze nog, die oude Velpenaren en Rozendalers?

1. In de vorige eeuw bleef de koster-schoolmeester nog een der zuilen in het dorpsleven, al was zijn positie reeds danig aangetast. In en na de Franse tijd vervulde de populaire Theodorus Godron deze functies, na hem Gerrit Blokhuis en later zijn zoon Berend. De laatste was (nog) koster en hoofd van de nog ene Velpse school, de oude school in de Schoolstraat; met een vervolgklas, waarin Frans werd geleerd, de zogenaamde Franse school. Vervolgens werd hij hoofd van de nieuwe school aan de Noorder-Parallelweg te Yelp. Meester Berend genoot faam als uitstekend pedagoog. Eens werd hij even de klas uitgeroepen. Een bengel tekende een poppetje op het bord: "dat is me ester". Bij terugkeer van de "Bovenberend" stak een braaf jongetje een vingertje omhoog: "Meester, ik weet wie het gedaan heeft". Maar die wuifde met een afwerend gebaar de bekendmaking en met de krijtdoek het conterfeitsel, dat meer op een prehistorische rotstekening leek, weg. "Met verklikkers wil ik niets te doen hebben". Daarmee was de zaak afgedaan. Berend Blokhuis ging in 1893 met pensioen, woonde daarna te Nijmegen en werd in 1918 op de oude begraafplaats aan de Reinaldstraat te Yelp begraven, Van de groep leerlingen bij de oude school herkende een kennis van portretten haar tante Dora, een jonggestorven dochter van "baas" Haar. Voorts moet er een juffer Kets op staan. Van v66r l890! Schoolfoto's met meester Berend Blokhuis zijn zeer zeldzaam. De Duitse schrijver Gustav Frenssen schreef in "Saat und Ernte" over verge ten graven: "Geen mens in het dorp weet nog de namen, de lotgevallen van hen, die daar rusten. Ze zijn naamloos geworden als gras en bloemen en korrels zand en de winden die over ze heen waaien". Toch dragen kinderen en kleinkinderen de namen van die niet meer te herkennen leerlingen verder en soms weet een geschiedschrijver weer interessante gegevens aan het licht te brengen.

2. Nog zeldzamer dan de voorgaande foto is de nu volgende: een groep kostschoolleerlingen van v66r 1880. In de tweede helft van de vorige eeu w waren te Yelp meerdere kostscholen gevestigd. Behalve interne werden ook dagscholieren opgenomen: kinderen van voorname families ter plaatse of van dezulke die naar deze kwalificatie streefden. Dat ons villadorp voor vestiging werd uitgekozen is niet verwonderlijk, Is het niet een parel aan de kroon van natuurschoon van onze nooit genoeg geroemde V elu wezoom? In 1863 tel de Velp een tweetal van dergelijke onderwijsinrichtingen: een in de Oranjestraat, ter plaatse van de Apostolische kerk - het schooltje heeft er in de tuin tot de inslag van een V-I in de bezettingsjaren nag gestaan - van De Kreek, voor jongens, en een van mejuffrouw De Neijs van Hoogwerff, voor meisjes, Beide tel den ongeveer 20 leerlingen, De 1aatste is na een bestaan van ongeveer vijf jaar opgeheven. Na enkele jaren (1872) werd een nieuwe kostschool voor rneisjes geopend in het buitenverblijf Oosterwolde, Hier is onder meer onze grate dichteres Henriette Roland Holst-van der Schalk leerlinge geweest. Voorjaar 1871 adverteerde Frederik Caspar Zechner dat hij voornemens is op 1 mei een "Instituut voor Jonge Heeren" te openen, genaamd .Kolonnade" (zie inzet), in een ouderwetse villa naast het Heerenlogement met een rij zuilen in de voorgevel: een kolonnade. Latere instituteurs waren Jonkheer en Allan. Het pand is uitge brand bij de strijd om Arnhem (1944). Latere kostscholen:

Van Woelderen in de Rozendaallaan, van Lummel (Nordlaan) en mejuffrouw Kuil (Zutphensestraat en Dennenweg). Op de foto zijn met zekerheid aan te wijzen: Zechner (met baard), zijn echtgenote en kinderen en secondant Loman (achteraan midden). Achterop staat een aantal namen genoteerd: W. van Pallandt (de vader van de tegenwoordige kasteelheer), De Bordes, Ducraux, Van Spanje, Aalbersberg, Van Spanje en Van de Lee; Rutgers van Rozenburg, Houck, Rouwenhoff en Van der Werff; Martini, Bornie, Loman, Walch, De Regt, Ducraux, Madzen en Hoek; Van Stockum, Riemer, Coblijn, Manz-Mulder, Madzen, Leggeloo, Manz, Maas Geesteranus en Tromp.

3. De schietvereniging Velp-Rosendaal onder de zinspreuk "Leert uiterst precies schieten" werd in februari 1888 opgericht, hoewel op het vaandel 1887 stond vermeld. De initialen L. U.P.S. waren ongetwijfeld bedoeld als een hulde aan de heer Liips van kasteel Biljoen, president en op wiens grond (Beekhuizen) de baan gelegen was. De vereniging telde later ongeveer tachtig leden. De schutters hebben overvloedig eremetaal verzameld. Omstreeks de eeuwwisseling organiseerde de vereniging het vogelschieten op volksfeesten op of omstreeks koninginnedag. Ze heeft achtentwintig jaar bestaan. In februari 1903 deed zij bij de grote spoorwegstaking dienst als een soort vrijwillig politiekorps. Als wachtlokaal fungeerde het koetshuis van Klein Rinsma State van baron Van Sytzama, nu een smidse in de Stationsstraat. Het schijnt dat hier ook voor de inwendige mens goed gezorgd werd. Een lid, dat reden meende te hebben tot ontevredenheid - hij zou vanuit Ede te laat op het appel zijn verschenen en een schrobbering hebben ontvangen - zou een liedjeszanger hebben uitgezonden met een lied, waarin de schietvereniging bespottelijk werd gemaakt. Schrijver stond in de kruidenierswinkel van Th. Wijlhuizen sr., secretaris van de vereniging en tal van jaren een bekend persoon op het terrein van het publieke leven, toen de zanger op de hoek van de Nieuwstraat verscheen. W. spitste zijn oren, ging een liedje kopen en begon te lezen. Die kleine jongen kon wel wachten. Het eerste couplet van dit enige tijd populaire spotdicht luidde:

Heb je wel gehoord

Van die dappere Velpse schutters Ze schieten niet met lood, Maar met spek en krentenbrood.

Hun krijgslied zingen ze als putters.

De schutters op de foto: in het midden op stoelen: links burgemeester mr. A.H. Brandt, rechts jonkheer W. Prins. Liggend van links naar rechts: drie onbekenden, J. van Leeuwen, Chr. Beek en N. Bresser; knielend achter hen: Th. Wijlhuizen sr. Op de eerste rij, staand van links naar rechts: onbekend, W. Veenendaal, J.F. Steijgerwalt, onbekend, J. van Engelenburg, Naeff, G. Albers, J.S. Wurfbain, J. Ledeboer, J. ter Bruggen, onbekend, H. van Essen en Matzer. Tweede rij staand: W. de Koning GHzn. Achterste rij, van links naar rechts: P. Burgers, twee onbekenden, J. Pannekoek, B. Poelman, J. Gautzsch, onbekend, G. Peters, De Graaff en J. Wessels.

4. Wanneer koning Thialf zijn tijdelijke residentie in onze lage landen voor voldoende lange tijd vestigt, zodat hij de wateren met een stevige ijslaag kan bevloeren, vormt de grote vijver bij kasteel Biljoen een ideale ijsbaan, En wat de grootte en wat de ligging betreft. Ideaal voor de liefhebbers van schaatsenrijden. Vele jaren terug legde een ijsvereniging op ondergelopen weiland in het Velpse broek een baan aan, doeh bij gure wind nam ieder de vlueht naar de grote vijver, ingesloten als die is door opgaand geboomte, dat de wind breekt. Niet minder fraai en ruim is de gelegenheid om en bij het kasteel. Doeh hier van de ijssport te genie ten is een voorreeht van de kasteelfamilie en af en toe van een groepje goede kennissen. Hiernaast ziet men zo'n gezelschap bij de brug naar de voordeur. Drie van hen zijn zoons - drie van de zeven - van dominee A. I. Kan (zie de linker foto op de volgende pagina), van wie bejaarde Velpenaren nog spreken. J a, hij is nog geparenteerd met Wim Kan. Als emeritus bewoonde dominee Kan een villa, welke de naam Waadhof voerde. Geen symbolisehe benaming maar gevormd door de eerste letters van de voornamen van z'n zevental: Willem, Arnold, Adriaan, David, Hendrik, Otto, Frits. Drie van die namen kan men hier verifieren, Op de groepsfoto: zittend (links) Frits Kan en dokter Piekema, de initiatiefnemer van de stichting Modelhoeve voor winning en verkoop van bacterienarme melk (rechts). Staand van links naar rechts: Hendrik Kan, twee onbekenden, Otto Kan (of Willem? ), onbekend, mejuffrouw A. Arriens en mevrouw Piekema.

5. Links zien we de op de vorige pagina genoemde dominee A.J. Kan.

Rechts: in 1851 bestond er te Yelp reeds een "bewaarschool", bekostigd door mevrouw Vollenhoven - zij woonde waar nu het postkantoor staat - en freule Marie van Spaen van Biljoen, met achtenzestig leerlingen. Ze werd gehouden in een huis in de IJ selstraat en moet omstreeks 1870 teniet zijn gegaan. In 1875 werd een "Algemene Bewaarschool" gesticht door een damescomite. Presidente was mevrouw De Roo van Westmaas. Ret denkbeeld was opgekomen in de boezem van de Vrouwenvereniging, "Ret doel der Bewaarschool is - volgens de Statuten - om, tegen een matig schoolgeld, ouders of voogden, onverschillig van welke geloofsbelijdenis, gedurende de schooltijd, van de zorg voor hunne kinderen te ontlasten, de verstandelijke en licharnelijke vermogens der kinderen te ontwikkelen en hen naar hunne vatbaarheid tot christelijke en maatschappelijke deugden op te leiden". Aan jaarlijkse bijdragen werd elfduizend gulden ontvangen. Het schoolgebouw verrees aan de Annastraat, een van de nieuw aangelegde wegen op het verkavelde landgoed Ommershof. Men meent wel dat de straatnaam bedoeld is als eerbetoon aan het eerste hoofd van de school. Waarschijnlijker is, dat werd gedacht aan Anna van Buren of Anna van Saksen: in de omgeving herinneren meer namen ons aan vorstenhuis. De grond aan de overzijde lag nog braak. Hier sloeg het reizend circus van d'Assie wel zijn tenten op; destijds even bekend als in later jaren Oscar Carre. Op I mei 1871 werd een rooms-katholieke bewaarschool (hoek Vianenstraat-Brugweg) opgericht, welke onder leiding stond van mejuffrouw M. Liesting. Ze werd in 1890 weer opgeheven. Aantalleerlingen een kleine vijftig, De naam "bewaarschool" werd als denigrerend aangevoeld. Inderdaad heeft Frobels "Kindergarten" bij onze oostelijke buren een lieflijker klank. Het werd kleuterschool en de .Jielpsters" bevoegde kleuterleidsters. Iemand, die de term .Jrelpster" - de volksmond drukte zich nog wel anders uit - blijkbaar geringschattend yond, schreef op de achterzijde van een foto: .Keurkorps der dienende Liefde". De foto toont dit korps omstreeks 1905. Zittend van links naar rechts: mejuffrouw W. Muis, rnejuffrouw A. Geertsma (later mevrouw Van Hussel) en mejuffrouw A. Jansen. Staand: mejuffrouw Kemper en mejuffrou w Verschuil.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek