Kent u ze nog... de Winschoters

Kent u ze nog... de Winschoters

Auteur
:   dr. T. Potjewijd
Gemeente
:   Winschoten
Provincie
:   Groningen
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-4164-2
Pagina's
:   160
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Kent u ze nog... de Winschoters'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

INLEIDING

Het doel was een boekje sam en te stellen met foto's van mensen die men he eft gekend en van gebeurtenissen die men heeft bijgewoond of die men althans vanaf enige afstand heeft kunnen volgen. Daarmede was een tijdslimiet gegeven.

De burgeri] van Winschoten zelve droeg het materiaal aan, waaruit de samensteller een keuze kon maken. Hij waardeert het zeer dat velen zich hebben beijverd om namen en gegevens te verschaffen, zelfs wanneer zij die niet zelf dadelijk in herinnering hadden.

De keuze van een bepaalde foto kwam dikwijls voort uit het feit dat men zich de man of de vrouw nog levendig kon voorstellen, zoals hij of zij, volwassen, aan het maatschappelijk leven deelnam. Op een foto van oudere datum kan men dikwijls zien hoe in het voorkomen van deze persoon op jongere leeftijd reeds een belofte verborgen schijnt. De samensteller, die niet in Winschoten is geboren, trekt zich in bescheidenheid terug. Hier is een boekje over Winschoters, met foto's die werden bijeengebracht door de gehele burgeri]. Hartelijk dank! Mogen velen de plaatjes bekijken en dan zeggen: "Ken je nog ... "

1. Daar gaan we dan! Maar voor onze jonge kijkers nog even een kort woord. De schrijver Maurits Dekker schreef het boekje "Amsterdam bij Gaslicht". Hij zegt in de inleiding: .iOns ouderen zal het niet storen, als meeluisterende jongeren om ons lachen of hun schouders ophalen. Wij weten dat ook zii straks hun herinneringen zuilen hebben en dat er dan anderen zuilen zijn, die op hun beurt kunnen lachen. Aileen generatie-genoten herkennen het beeld van de verloren wereld hunner jeugd, waaraan zii elkaar glimlachend en met een .weet [e nog wei? " herinneren".

De oudste van de collectie foto's is van het jaar 1890 en terwijl wij in de loop plaatjes zullen zien ook van zeer grote groepen, tientallen van mensen, vangen wij aan met een gezin. Binnen al die groepen werkten mensen samen in een streven, waarmede zij ook de samenleving dienden, een samenleving waarvan het gezin de kleinste eenheid is, een eel van onschatbare waarde en betekenis.

Wij zien de vader, Sible J ans Koning, die in 1879 als apotheker naar Winschoten kwam. Hij kocht de oudste apotheek ter plaatse, aan de Langestraat nummer 24; een apotheek die daar al wel meer dan honderd jaar bestond. Koning diende de gemeenschap onder meer a1s curator van het gymnasium. Hij was ten tijde van zijn vestiging kortelings gehuwd met Trijntje Bakker, evenals hijzelf uit Friesland afkomstig. Ret echtpaar had vier kinderen die in 1890 op het portret komen. Ret zijn (van links naar rechts): IJbeltje (8), Tetje (9), Jan Albert (7) en Clara (4).

Veel geluk was aan dit aanvankelijk gelukkige, jonge gezin niet beschoren: de vader en de oudste twee meisjes overleden op jeugdige leeftijd, Mejuffrouw Clara Koning, ongehuwd, kende men in Winschoten tot haar dood (1945). Jan Albert Koning werd apotheker. Op ruim dertigjarige leeftijd werd hij bovendien een industrieel door het oprichten van de chemische fabriek GEMBO. Hij heeft ten volle aan het maatschappelijk 1even deelgenomen en hij overleed in 1960.

2. Zeven jongens, maar niet "in een ouwe sehuit". Zij ziin in het zondagse pak met deftige, tot de hals gesloten, vesten. De laarzen, sommige met veters, andere met knopen, blinken. De ouders hebben zonder twijfel de dure foto betaald, de foto van een groep van wie zij de samenwerking waardeerden.

De foto dateert waarschijnlijk van 1895, als de groep uiteenvalt door het vertrek van twee leden. Dit verklaart dan ook de zakelijke en sombere gelaatsuitdrukking van deze levendige, speelse jongens. Het zijn van links naar reehts: Yme van der Meulen (15), zittend op de bank Hans Hesse (12), zittend op de leuning van de bank Mello Tresling (12), staand op de bank Jan Albert Koning (13), staand Carel Christiaan Dekema (14) en Jo Hesse (14) en zittend op het houtblok Jan Tresling (13). Yme's vader, dr. B. van der Meulen, is direeteurvan de h.b.s. en Carel Dekema (geboren 7 januari 1881 in Pamottan, Nederlandsch-Indie) woont in diens gezin. Als dr. Van der Meulen in 1895 met zijn gezin naar Assen is verhuisd, komen Y me en Carel in 1896 in Winschoten logeren. Zij brengen een voetbal mee, de eerste voetbal in Winschoten. "W.V.V." zal er zijn oorsprong in vinden.

Yme was in 1894 het gymnasium binnengegaan, te zamen met Carel, Jo en Jan. Mello en Hans zouden in 1896 de opleiding aan het gymnasium gaan volgen. Jan Albert bezocht de "Hoogere Burger School".

3. Nog tegen het einde van de negentiende eeuw was het ongebruikelijk dat de meisjes ter plaatse meer algemeen vormend onderwijs genoten dan aan een lagere school of aan een uitgebreid lagere school met achtjarige cursus. Het eerste meisje dat het gymnasium ging bezoeken trad daar binnen in 1891. Zij slaagde niet in het volbrengen van de zesjarige cursus. Dat volbracht wel Gonnie Tresling, die in 1893 - op bijna dertienjarige leeftijd - tot het gymnasium werd toegelaten. Zij zou pas in 1895 door een en in 1898 door drie meisjes worden nagevolgd, wier resultaten wij niet onderzochten. De schoolkeuze - mede afhankelijk van de financiele mogelijkheden - werd in hoofdzaak bepaald door de ouders. De "Hoogere Burger School", waarvan het einddiploma na drie jaren kon worden verkregen en die verdere studie toeliet, was wei aantrekkelijk, De mogelijkheid ter plaatse was geschapen in 1879. En zo vormde het aantal meisjes dat in 1897 de h.b.s. bezocht twintig procent van de schoolbevolking. Zij bleken wat meer volharding te bezitten dan de jongens, zodat in de tweede en derde klasse het percentage tot vijfentwintig steeg. Wij zien hier de dertien meisjes op 7 april 1897. Vier zitten in de eerste, zes in de tweede en drie in de derde klasse. Het zijn, staand, van links naar rechts: Ybeltje Koning (15), Sara Parree, Ida Nieborg (16), Jo van der Meulen (15) en Tjaakje Brouwer. Zittend: Tetje Koning (16), Sara de Beer (16), Foekje van der Meulen (16), Marie Jorissen (16), Jantje de Grooth (17) en Alida Frankforter (15). Op de voorgrond: J 0 de Grooth (15) en Ru van Eerde (14).

4. Op 5 maart 1897 vindt een huwelijk plaats binnen een der oudste Winschoter geslachten. Emma Groeneveld (28) trouwt. Misschien is - gezien de datum aan de achterzijde van deze foto - deze gezellige groep niet bijeen op de trouwdag, maar ter viering van het voorgenomen huwelijk, In ieder geval herkennen wij dadelijk het bruidspaar: Emma en J 0 Berends (25). Harerzijds getuigen haar beide broers, Geert Jan (26), kassier (op de foto de middelste van de drie heren aan de linkerzijde), en Jan Hendrik (23) die nog geen plaats gevonden heeft op het bankierskantoor (op de foto rechts van bruidegom, met de arm op de leuning). Ook haar oom Jan van Kregten (57), kassier, is getuige.

De bruidegom brengt als getuige mede zijn broer Hilbartus (29), die commissionair in effecten is. Jo Berends zelf is bankier, evenals beider vader (op de foto zittend, links van de bank met hoed in de hand). Vader Berends leidt een eigen kassierskantoor in Arnhem. Hij zal zich verheugen dat een half jaar later (Renkum, 30 september 1897) zijn dochter Johanna in het huwelijk treedt met Geert Jan Groeneveld. Zij is op de foto goed zichtbaar (zittend naast haar aanstaande man en schuin achter haar vader).

In het vrolijke gezelschap zijn tal van bekende Winschoter heren en dames: mr. D.H. Bosch ("Neuze Bosch"), advocaat en procureur (geheel rechts), de zoon van dr. Haakma Tresling (in lichte jas, rechts boven J.H. Groeneveld), mr. Heres Diddens, advocaat en procureur (zonder hoed, recht boven J.H. Groeneveld) en mejuffrouw Stheeman, dochter van de overleden apotheker Stheeman (recht boven de bruid; twee grote witte knopen op mantel).

5. A.H. Bargebaer van sigarenfabriek "De Adelaar".

Abraham Hartags Bargeboer, uit een geslacht dat vrijwel uitsluitend slagers telt, kan zich na zijn huwe1ijk veroorlaven een fraai woonhuis te bouwen aan de Hoogk1ei. Achter het huis verrijst een sigarenfabriek die straks nog wordt vergroat. Later wordt de fabriek het pakhuis voar huishoudelijke artikelen van de grossier Nijstad en in 1942 za1 men er op bevel van de bezetter de radiotoestellen moeten inleveren. In de herfst van 1974 zijn woning en fabriek afgebroken.

In 1898 is de sigarenfabriek van de vierenveertigjarige Bargeboer in volle bloei. Abraham staat ter linker zijde (met hoed). Rechts (met pet) staat zijn broer Emanuel, vier jaar jonger en sigarenmaker. Voor het middenraam herkent men links H. van Groenenberg Sf. en naast hem Stikker die later als ijskarhouder bekend zal zijn, Het tamelijk omvangrijke personeel telt vele joden, volwassenen en jongens uit Winschoten en Oude Pekela. De achterste rij bestaat in hoofdzaak uit niet-joden. De fabriek grensde aan de achterzijde aan "Zwaokslaontje", nu de Westerstraat. Daar lag aan de overzijde de boomgaard van de familie Zwaak, wonende aan de Boschstraat. Van het gezin van de mandenmaker Zwaak resteerden twee zonen en een dochter, mandenmakers, bekend om hun muzikaliteit. Zij verdedigden fel de oogst van de boorngaard en als zij kleine boosdoeners vatten, wonende in de nabijgelegen kinderrijke buurten, Vierwindenbuurt en "Kaampe", dan is het wel gebeurd dat zij de kinderen met teer insmeerden. Ook de fabrieksjongens van "De Adelaar" lustten weI een appel, maar zij waren wat ouder en forser en zij plachten pogingen aan te wenden om de familie Zwaak de uitoefening van het standrecht te beletten!

In 1974 waren er nog stadgenoten in leven die vele jaren geleden de tanden hebben gezet in het fruit van Poppe, Grietje en Friedrik Zwaak.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek