Koewacht in oude ansichten

Koewacht in oude ansichten

Auteur
:   C. van Winkelen
Gemeente
:   Axel
Provincie
:   Zeeland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-3247-3
Pagina's
:   160
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Koewacht in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

IN LEIDING

Een van de dorpen in Oost-Zeeuwsch-Vlaanderen waarvan nog geen platenboekje door "De Zeeuwsche Boekhandel" te Zierikzee werd uitgegeven, is Koewacht. WeI verscheen in de winter van 1971-1972 een door D.J. Oggel Jzn. uit Axel geschreven boekje, getite1d: "Koewacht. De geschiedenis van een jong dorp", waarin een en ander over Koewacht werd beschreven. Dit p1atenboekje echter za1 in hoofdzaak zijn gewijd aan het Neder1andse Koewacht, ge1egen in het zuidoosten van Oost-Zeeuwsch-Vlaanderen. Daar het Be1gische Koewacht heel wat k1einer is, zijn ook enke1e p1aatjes van dit gedeelte opgenomen. Ret op Nederlands grondgebied ge1egen Koewacht is een van de zogenaamde "grensdorpen". Evena1s Philippine, Sas van Gent, Overslag, Kapellebrug, Clinge en Nieuw-Narnen heeft Koewacht een grenskantoor of douanepost. Over het algemeen zijn de grenspalen aangebracht op die plaatsen waar een doorlopende weg of dijk de grens passeert. Koewacht is dan ook een van de belangrijkste overgangen naar het naburige Belgie en een van de belangrijkste Zeeuwsch-V1aamse centra van de vlasverwerkingsindustrie. Ret is een Nederlands-Belgisch grensdorp, waarbij de landsgrens, gemarkeerd met grenspaal G.P. 289, midden door het dorp loopt.

Dit Oost-Zeeuwsch-Vlaamse dorp maakt in zijn geheel deel uit van de Oude Kamemelkpolder, die een oppervlakte heeft van 28 hectare en die in 1662 werd bedijkt. Ret grondgebied van Koewacht wordt ten noorden begrensd door de Oude Beoosten Blij Bezuidenpolder (1612), de Graaf of Oude Ferdinanduspolder (1700) en de Kleine of Nieuwe Ferdinanduspolder (1787). Ten oosten door de Wilde1andenpolder (1585), ten zuiden door de Be1gische polders en ten westen door de Nieuwe Kameme1kpolder (1698). De tussen haakjes vermelde jaartallen geven het jaar van bedijking van de vermelde polders aan. De hier en daar nog bestaande binnendijken herinneren ons

nog aan de bedijkingen van de in dit gebied liggende polders, waarvan de bodem bestaat uit zeer vruchtbare zeeklei.

Vanouds was het gebied van de Oude Kamemelkpolder zeer geschikt voor de verbouw van vlas. Koewacht was dan ook zeer bekend als een van de voomaamste centra van de vlasverwerkingsindustrie. De vlasteelt is in de loop der jaren drastisch teruggelopen, hetgeen zijn oorzaak vindt in de opkomst van de kunstvezelindustrie. Er wordt momenteel, tijdens het samenstellen van dit platenboekje over Koewacht (juni 1978), nog hier en daar wat vIas verbouwd, maar het aantal vlasboeren is thans niet zo groot meer als vroeger. Voorheen was de landbouw een van de hoofdmiddelen van bestaan, waarbij naast een aantallandbouwprodukten hoofdzakelijk vlas werd verbouwd. Evenals de meekrapteelt in Zeeland, liep ook de vlasteelt drastisch terug en komt nog maar sporadisch in dit gebied voor. De vlasbewerking had in het begin van deze eeuw met de hand plaats. Later kwam er een zogenaamde .Jiandbraakmachine" ook wel een .Jtand-vlasbrakel" genoemd. Voor de Tweede Wereldoorlog waren er in dit gebied niet minder dan tweehonderd zestig vlasbedrijven. Thans komen er in dit gebied nog zes grote vlasbedrijven voor. In Koewacht wonen dan ook nog verschillende zogenaamde "vlassers".

Tot het grondgebied van de voormalige gemeente Koewacht behoorden de buurtschappen Boschdorp, Fort Ferdinandus, Hazelarenhoek, Nieuwe Molen, Oude Molen, Sint Andries, 't Zand (niet te verwarren met de plaatsjes 't Zand bij Middelburg en het gelijknamige dorp in Groningen), Kruispad, Wouterij en het langgerekte dorp Heikant.

Er is een tijd geweest dat de inwoners van het naburige Heikant naar Sint Jansteen ter kerke gingen om daar de mis bij te wonen en er hun kinderen te laten dopen. Daar de buurtschap

Heikant steeds meer en meer uitbreidde, werd in het begin van de jaren dertig een nieuwe rooms-katholieke kerk gebouwd, Teresia-Heiligdom genaamd. Deze kerk werd op 3 oktober 1931 p1echtig ingewijd,

De 1aatste burgemeester van de destijds ze1fstandige gemeente Koewacht was G.C.E.M. Dierick, die deze functie vervu1de van 16 juni 1938 tot 1 april 1970. Sedert de gemeentelijke herindeling van Zeeuwsch-Vlaanderen, 1 april 1970, behoort Koewacht, met de voormalige ze1fstandige dorpen Overs1ag en Zuiddorpe, tot de nieuw gevormde gemeente Axel, waarvan A. de Kam thans burgemeester is. Hij woont op de Zuidsinge1 32 in Axel en was voorheen de eerste burger van de gemeente Veere, die naast dit oude stadje de kern en Serooskerke (W.) (de geboortep1aats van de samensteller), Gapinge en Vrouwenpo1der omvat.

In de buurt Nieuwe Molen heeft destijds een open standerdmolen gestaan, die helaas in 1922 is afgebroken. De Mo1enweg in Koewacht houdt de herinnering aan deze molen 1evend. (In Koewacht ze1f heeft namelijk nooit een mo1en gestaan.) Ook in de buurtschap Oude Molen stond een standerdmo1en, die ouder was dan die in de Nieuwe Molen was gelegen. Hoe oud deze molen precies is geweest, heeft de samensteller niet na kunnen gaan. Het enige opschrift dat de laatste eigenaar zich nog kon herinneren was: "De Vos 1730." Deze oude standerdmolen komt ook voor op de kaarten van 1750 en 1760. Het was een open standerdmolen, die helaas in 1921 werd ges1oopt. De 1aatste eigenaar was Alphons Misseghers. Voor hem was de familie IJsebaert gedurende ruim zestig jaar de eigenaar.

Het dorp Koewacht is rooms-katholiek. De huidige pastoor is A. van Weze1, die in de roomskatholieke pastorie aan de Nieuwstraat 32 woont. In de rooms-katholieke kerk worden zaterdags

om zeven uur en zondags in de voormiddag om acht en tien uur de diensten gehouden. am tien uur vindt zondags de hoogmis plaats. Evenals dat ook op andere dorpen het geval is, gaat in Koewacht het kerkbezoek helaas achteruit.

Op cultureel gebied mag Koewacht zich gelukkig prijzen in het bezit te zijn van diverse verenigingen, zoals de Roorns-Katholieke Vlassersbond, die destijds werd opgericht teneinde de belangen van de vlassers, niet alleen in Koewacht, maar in dit hele gebied, te behartigen. De in Koewacht voorkomende Vlasstraat houdtde herinnering aan de destijds bloeiende vlasteelt levend. Als bijzonderheid kan in dit verband worden vermeld dat er in de geboorteplaats van de samensteller (Serooskerke (W.) ook een Vlasstraat bestaat. Ret valt op dat diverse zogenaamde "vlassers", ten gevolge van de achteruitgang van de vlasteelt, er een nevenfunctie bij hebben, teneinde in hun onderhoud te kunnen voorzien. Verder treffen we in dit Oost-Zeeuwsch-Vlaamse dorp aan: de duivensocieteit "Nieuw Leven", die in 1890 werd opgericht en die nog steeds bestaat en actief is. WeI een grote prestatie om het zolang vol te houden. Dit laatste geldt ook voor de "Rooms-Katholieke Voetbal Vereniging Koewacht", die in de beginperiode van haar bestaan, in het begin van deze eeuw, de naam "R.K.V.V. Concordia Koewacht" droeg. Later is het woord "Concordia" eruit gelaten en draagt deze voetbalclub haar huidige naam.

Dat het in Koewacht wel eens voorkwam dat het er spookte, moge het volgende verhaaltje illustreren, dat als titel draagt: ,,'t Spook der Verbeelding."

Daa waren ter enen op de Koewacht die den elen dag gedursen aad. A tei soaves loate van z'n werk gieng sloeg ei den vlegel over z'n schou-ers. Ei most over een smal padjen deur 't land en ei voelden datter iemand op ziinen rugge tikten. A tei omkeek zag-tel niets. Ei wier bang en zetten

't op een leupen. En oe arder ei liep oe arder z'em op ziin rugge tikten. As tei tuis komt be zijn vrau-e, gans ontdoan zegt z'em: wad is ter mee aa gebeurd, ge ziet er uit ltik nen geest.

Vrau, zegt-ei doar aan 't padjen spookt ut, z'em me doar op mijn rugge getikt en 't wier al erger. Ge zij nie goed wijs zegt zijn vrau-e, zie nen keer, de zwang van ouw-en vlegel is losgeraakt en dad e g'op ouwen rugge euren tikken. Moar et et ut nooit willen gleuven eur!

Het was ons een vreugde in Koewacht te mogen vertoeven. We werden er dan ook op buitengewoon vriendelijke wijze ontvangen. Uw gastvrijheid heeft de samensteller goed gedaan, waarvoor zijn hartelijke dank. Het zou te ver voeren om alle namen te noemen. In dit verband no em en we wel de families B. van der Sijpt en H.A. Suy, beiden uit Koewacht, die ons van het nodige, voor wat de inwendige mens betreft, voorzagen, terwijl mevrouw J. de Kind-Ceelaert en B. van der Sijpt, beiden uit Koewacht, R. Martinet uit Heikant en W.D. van Moorten uit Oostburg (de schoonzoon van de reeds eerder genoemde H.A. Suy uit Koewacht) het leeuwedeel leverden in het tijdelijk afstaan van oude ansichten en/of foto's. Tevens onze bijzondere dank aan alle bij de fotoverantwoording vermelde personen voor het tijdelijk uitlenen van de oude ansichtkaarten en/of foto's en tevens voor hun uitvoerige informaties.

We gaan thans een begin maken met onze tocht door het oude Koewacht in grootvaders tijd, Gaat u mee? De samensteller wenst u allen veel lees- en kijkgenot.

1. Voordat we met onze rondgang door het oude Koewacht beginnen, gaan we eerst de omgeving van dit Oost-Zeeuwsch-V1aamse dorp verkennen. Het grondgebied van Koewacht omvat de Oude en Nieuwe Beoosten Blijpo1der, de Oude en Nieuwe Karneme1kpo1der, de Oude en Nieuwe Ferdinanduspo1der en de Rietpo1der. Ten noorden grenst dit gebied aan de Beoosten Blijpo1der en het grondgebied van Sint Jansteen, ten oosten aan het grondgebied van Sint Jansteen, ten zuiden aan de polders van Belgie en ten westen aan het grondgebied van Zuiddorpe en Overs1ag. Het grondgebied van Koewacht bestond uit 2064 bunders en het dorp te1de toen 1875 inwoners. Na de herindeling op 1 april 1970 behoort Koewacht met de naburige dorpen Zuiddorpe en Overs1ag tot de nieuwe gemeente Axel onder het bestuur van burgemeester A. de Kam.

I'I:OVIX<:IE Z.HELAND.

I

!

,I

i

, ~.

3t'ha.al t: 50,000. 1Ia'l ":;1'" JIlIl",

.r"ifn-/,uu{",.Jr, "'I"'.'

~' ~

._---------~~.~----~---_._._~-

---- -"--------".- .... - ... - ..... ------ -- ยท--Uitgm-";n l(l1-gll suriijU U-r.-CDU'YlU' eA.

2. Een van de onder de voormalige zelfstandige gemeente Koewacht behorende gehuchten was Oude Molen. Van de leerlingen van de openbare lagere school uit Oude Molen werd op 4 mei 1911 deze foto gemaakt, die van zeer goede kwaliteit was, gezien de fraaie reproduktie van deze opname.

Op de bovenste rij poseren, van links naar rechts: onderwijzer Jacobus de Theije, Jacobus van Pottelberghe, Rene Baert, Joseph Baert, twee jongens met de achternaam Scholkens (dit waren neven, van wie men ons de voornamen niet kon meedelen), Leontine van Poele, Anna Geerards, het hoofd der school A. (Adrianus) J. Geerards, Joseph Suy en Alphons Rombout. (Alphons Rombout was doofstom.) Op de tweede rij kijken ons aan: Albert van de Voorde (zijn vader was kuiper op de brouwerij van Dierick in Koewacht), Emile Misseghers, Honore Matthijs, Honore Temmerman (hij woonde tijdens het samenstellen van de kopy voor dit platenboekje, in juni 1978, in de De Casembrootstraat 10 in Koewacht), Joseph Dierick (een broertje van de latere burgemeester), Ceriel van Poele, Eugene Geerards, Agnes Geerards, Polidor Suy (hij werd later commies van het Belgische Assenede) en Arthur Suy. Op de derde rij zien we: Charles Misseghers, Ceriel Noens, Irma Matthijs, Alphons Matthijs, Frans Kips, George Dierick (de latere burgemeester), J.A. Geerards (werd later hoofd van de roorns-katholieke lagere school en woonde tijdens het samenstellen van dit platenboekje in een gedeelte van de rooms-katholieke pastorie aan de Nieuwstraat 30a in Koewacht), Joseph van Mossevelde (werd later hoofd van de roomskatholieke school in Terneuzen) en Joseph van Mossevelde. Vooraan zien we: Emile van Pottelberghe, Arthus Raes (werd later koster van de roorns-katholieke kerk in Koewacht), Albert van Mossevelde, Rene Kips en Ferdinand Kips.

Anna, Agnes en Eugene waren kinderen van het schoolhoofd A.J. Geerards. Let op de gelijke kleding van de twee zusjes Anna en Agnes Geerards. Joseph en George Dierick dragen een wit boord met strik. Verder zijn Eugene en J. Geerards eender gekleed, alsook de beide jongetjes Van Mossevelde (rechts onder).

3. Links: hoewel er in Koewacht geen molen meer staat, kan de samensteller toch een opname uit dat dorp laten zien van de molen die destijds in de buurt Nieuwe Molen heeft gestaan van het type open standerdmolen. De molenaar deelde mee dat bij de afbraak was te zien dat alle onderdelen waren genummerd. Waarschijnlijk is dus alles eerst gemaakt en later in elkaar gezet. Deze molen werd in 1801 gebouwd en heeft altijd aan de familie De Blieck behoord, namelijk aan grootvader, vader en zoon De Blieck. Laatstgenoemde, August de Blieck, heeft deze open standerdmolen helaas in 1922 laten afbreken, waarna hij een motormaalderij had.

Rechts: de oudste standerdmolen van het open type, gelegen tussen Koewacht en Zuiddorpe, heeft het lang volgehouden. In deze molen stonden verschillende oude jaartallen, onder andere P.1654-Anno 1667-1722. Onder tegen de molen stond: L.L.Vlaeminck Fecit 1814. Sinds 1899 was P. Beekman de eigenaar. Vanaf het midden van de dertiende eeuw tot het einde van de zestiende eeuw stond in de buurt Zuiddorpe het klooster of de abdij "Ter Haghen", waarbij ook een molen behoorde. Op het neerhof van het klooster stond een molen, eene brouwerij enz. In 1586 kocht de abdis te Zuiddorpe een korenmolen en huis. In 1548 waren er nog drie molens in deze buurt en wel een te Weerzacschole (tussen Axel en Zuiddorpe), een tussen Der Hole en Zuiddorpe en een in de "Prochie Zuiddorpe ter plaatse bij Houck". Helaas werd ook deze standerdmolen gesloopt, waarvan dit rechter plaatje ons een beeld laat zien. De personen kunnen helaas niet met name worden genoemd.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek