Leerdam in oude ansichten deel 1

Leerdam in oude ansichten deel 1

Auteur
:   F.L. Blom
Gemeente
:   Leerdam
Provincie
:   Zuid-Holland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-3344-9
Pagina's
:   160
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Leerdam in oude ansichten deel 1'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

lJeerdam

in Dude ensichten dael t

door

F.L. Blom

conservator van museum "t Poorthuis' te Leerdam

Vierde druk

jubileumeditie ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan van de uitgeverij Europese Bibliotheek - Zaltbommel MCMLXXXVII

W~OEN

OEKJE

ISBNlO: 90 288 3344 7 ISBN13: 978 90 288 3344 9

© 1969 Europese Bib1iotheek - Zaltbomme1

© 2009 Reproductie van de vierde druk uit 1987

Niets uit deze uitgave mag worden vervee1voudigd en/of openbaar gemaakt door midde1 van druk, fotokopie, microfihn of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schrifte1ijke toestemming van de uitgever.

Europese Bib1iotheek Postbus 49

5300 AA Zaltbomme1 te1efoon: 0418 513144 fax: 0418 515515

e-mail: pub1isher@eurobib.n1

IN LEIDING

Het was een grate overgang van graafschap naar fabrieksstad. Weliswaar werd reeds in 1765 de eerste glasfabriek in Leerdam gesticht. Daarnaast was er reeds lang een Jeerlooierij en bovendien was een van de bestaansbronnen het stoelen maken. Ook dit was dus min of meer een industrie.

Maar toch was het karakter van de stad vanouds geheeJ anders. Het was de hoofdplaats van het graafschap Leerdam. En dit gaf haar wel een speciaal cachet en bovendien bijzondere voorrechten.

Het graafschap was een soevereine bezitting van de Oranjes. En het drossaardshuis in de Kerkstraat was het bestuurlijk centrum van de omgeving. De heerlijkheid Schoonrewoerd behoorde tot het graafschap. Maar daarnaast was de drossaard oak gesteld over de baronie Acquoy.

Na de Franse tijd (1813) was aan dit alles een eind gekomen. De "heerlijke rechten" kwamen voor een groat deel te vervallen. De bezittingen van de Oranjes waren of staatsbezit geworden of werden op andere wijze beheerd.

Was het begin van de negentiende eeuw voor ons gehele land moeilijk, voor Leerdam was deze tijd zeker extra zwaar. Slechts langzaam zou de omschakeling plaats vinden. Pas in het tweede gedeelte van de negentiende eeuw ging de glasindustrie zich ontwikkelen tot grootindustrie. Daarnaast ontstond er rondom een tweetal houtzaagmolens nieuwe industrie: houthandel, houtbewerking, emballagefabriek. En later ook nog een timmerfabriek.

Bij de overgang naar de twintigste eeuw waren glas en hout de twee grote bestaansbronnen. En dat niet aIleen voor Leerdam zelf, maar ook voor de omgeving. Schoonrewoerd was een zelfstandige gemeente geworden en Acquoy behoorde nu tot de provincie Gelderland.

Maar hun bewoners werkten voor een belangrijk deel in het oude centrum, daar waren ook de winkeliers en handelaars en de weekmarkt. Bovendien was in Leerdam de enige spoorwegaansluiting van de omgeving. Ook de bewoners van de oude stadjes Asperen en Heukelum werkten voor een niet te verwaarlozen deel "in de hut" (glasfabriek) of op de "meulen" (houtzaagmolen). Toch hebben deze oude heerlijkheden veellanger dan Leerdam "hun heer" gehad. Nog in 't begin van deze eeuw bouwde de heer van Asperen op de fundamenten van het oude kasteel een nieuw buitenverblijf. En het kasteel van Heukelum met het omliggende bos geeft tot vandaag toe aan de omgeving een bijzondere bekoring. De freules van Heukelum vormden in het begin van deze eeuw vooral voor de stedeling nog een romantische verbinding met vervlogen tijden.

Door de ontwikkeling van de grootindustrie in glas en hout werd de naam van Leerdam in Nederland bekend. Maar het was "het glas" dat reeds voor de Eerste Wereldoorlog tot ver buiten de landsgrenzen, ja tot over de oceaan, de naam Leerdam bekend maakte. Het werd "de Glasstad".

Het is uiteraard niet mogelijk met deze enkele op-

merkingen een volle dig beeld te geven van de ontwikkeling van Leerdam en omgeving in de loop van de negentiende eeuw. am zo te komen tot het gezicht van het begin van de twintigste eeuw, zoals dit in de "oude ansichten" tot ons komt.

Maar weI moet daaruit blijken dat Leerdam er in geslaagd is deze grote omschakeling op de juiste wijze op te vangen.

Uiteraard is het beeld van deze "oude ansichten" anders dan het beeld van deze tijd, WeI is gebleven de Linge, het kleine riviertje waarvan het rustig strornende water het lied zingt van tijd en eeuwigheid.

Verantwoording

Het Leerdamse museum ,,'t Poorthuis" bezit een verzameling van circa 3000 prentbriefkaarten en foto's. Hieruit een serie van 154 stuks uitzoeken zou niet moeilijk zijn zo meende ik. Toen ik echter ging ordenen, bleek het wel moeilijk te zijn, Van de ene straat waren zoveel afbeeldingen gemaakt dat de ontwikkeling bijna van jaar tot jaar te volgen was. Maar van een andere straat was slechts met veel moeite een afbeelding te vinden.

am het geheel niet te statisch te maken heb ik getracht ook iets te laten zien van de mensen die leefden in de peri ode tussen 1880 en 1923. Maar ook hier moest een keus worden gemaakt. En ik heb hiervoor dan beroepen genomen die niet meer bestaan, zoals een stadsomroepster en een nachtwacht.

Ook uit de verenigingen heb ik een keus moeten

doen. De grote varia tie aan prentbriefkaarten van koninginnefeesten vormde een apart probleem. Aan dit jaarlijks terugkerende evenement, dat met veel enthousiasme werd gevierd, meende ik niet voorbij te mogen gaan.

En zo zijn er na veel sorteren ten slotte 123 prentbriefkaarten en foto's van Leerdam bijeengebracht. Voor de omgeving heb ik nog een beroep moeten doen op particuliere verzamelingen. Van Asperen werden er elf, van Heukelum acht en van Schoonrewoerd tien prentbriefkaarten uitgezocht. Met als afsluiting van het gebied een afbeelding van de tol van Zijderveld en de tol van Leerbroek.

De onderschriften moesten uiteraard kort zijn waarbij ik, om vergissingen te voorkomen, zo weinig mogelijk persoonsnamen heb genoemd.

Of schoon het nu en dan verleidelijk was om die per op de historische achtergrond van een gebouw of stadsdeel in te gaan, heb ik getracht mij daarin te beperken. Wellicht zal het mogelijk zijn daar in de toekomst op andere wijze aandacht aan te schenken. Voor hen die meer ansichten willen zien bestaat daarvoor de gelegenheid in museum ,,'t Poorthuis" te Leerdam. Daar is steeds een vitrine vol geexposeerd die per seizoen wordt omgewisseld.

Ik hoop dat het bekijken van deze "oude ansichten" u evenveel genoegen zal verschaffen als mij het verzamelen heeft gegeven.

1. We staan aan de overkant van de Linge maar de veerman zal ons direct overzetten met zijn roeiboot. Was hij niet bij het veer geweest, dan hadden we even aan de bel getrokken.

2. Nadat we de veerstoep zijn opgelopen, komen we boven op de Lingedijk. Buiten deze dijk staat de watermolen van de polder Hoogeind, naar de laatste molenaar altijd "de molen van Evert Verhoef' genoemd. De molen werd in 1908 afgebroken.

3. Aan de binnenkant van de dijk zien we het stoomgemaal van de polders Oud- en Nieuw Schaik en Kort-gerecht, dat in 1881 is gebouwd. Naast het gemaal staat .Jiet ashok" van de gemeentereiniging. Uit het groot aantal mensen op de Lingedijk blijkt dat "de fabriek uitgaat" .

4. We lopen de dijk op en hebben vandaar een goed gezicht op de stad.

5. Als we de dijk zijn afgelopen, kunnen we buiten de stad om, via de Singel, de weg naar Leerbroek en Meerkerk bereiken. In de volksmond is echter de Singel altijd "Achter de Looierij" of "de Looierij" genoemd, naar de daar vroeger aanwezige leerlooierij. Op de voorgrond zien we het cafe "Hofvan Holland" van Jan de Jong.

6. Bij het ashok treffen we de drie "vuilnisboeren", Dries van der Leeden, J as van Gent en Willem Bogerd. Deze mannen van de gemeentereiniging waren ook nachtwacht.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek