Leeuwarden in oude ansichten deel 1

Leeuwarden in oude ansichten deel 1

Auteur
:   W. Dolk
Gemeente
:   Leeuwarden
Provincie
:   Fryslân / Friesland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-3848-2
Pagina's
:   160
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Leeuwarden in oude ansichten deel 1'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

doorW Dolk

ZALTBOMMEL

W~OEN

OEKJE

ISBN1 0: 90 288 3848 1 ISBNI3: 978 90 288 3848 2

© 1967 Europese Bibliotheek - Zaltbommel

© 2008 Reproductie van de vierde druk uit 2002

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/ of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zander voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Europese Bibliotheek Postbus 49

5300 AA Zaltbommel telefoon: 0418 513144 fax: 0418 515515

e-mail: publisher@eurobib.nl

INLEIDING

'Prentbriefkaarten zijn, evenals de bacillen, kwalen die men in den laatsten tijd overal ontmoet. Er is nicts meer, wat men er niet op aantreft. Niet aIleen stadsgezichten of landschappen, maar ook de meest fantastische onderwerpen van den aan invallen rijken caricaturist vindt men er op aangebracht. Men ziet ze ove ral , in de bestc hotels, op de meest bczochte wereldplaatsen en in de eenvoudigste herberg, waar mijlen in den omtrek niets anders valt te ontdekken dan een paar boomen en een voederbak voor een paard. En iedereen doet er aan mee. Wie ze niet mag luchten of zien, ontvangt ze. Wie ze gemakkelijk vindt, omdat hij zelf een lui schrijver is, verkwist er zijn zakgeld aan. De prentbriefkaart regeert de reizenden en de thuisblijvenden op aIle plaatsen der aarde.' Aldus de inleiding tot de aankondiging van een nieuwe serie 'ansichten' in de Leeuwarder Courant van 28 augustus 1903. De 'vooral onder jongelingen en jongedochters bestaande manie in het zenden van prentbriefkaarten' had toen kennelijk ook de Leeuwarders besmet.

De eerste Ansichtspostkarte dateert van 1872 en reeds in de negentiger jaren werden dergelijke (dikwijls nog in Duitsland of Oostenrijk gedrukte) kaarten in de meeste Westeuropese landen in enorme aantallen verkocht. In Engeland lag het hoogtepunt van de omzet in 1904, toen er per week gemiddeld 16.000.000 picture-postcards werden verstuurd; daarboven kwamen dan nog de kaarten, die in ongebruikte staat werden verzameld. Het verzamelen (door cartofilen) geschiedde in speciale albums, die dikwijls niet uitsluitend kaarten met topografische afbceldingcn bevatten. (In 1903 werd door de Bossche politie een onderzoek bij enkele winkcliers ingesteld naar 'voor de zedelijkheid aanstoot gevende aanzichtkaarten'.) Die verzamelrage verminderde snel en stierf vrijwel uit bij de aanvang der Eerste Wereldoorlog; scdertdien worden prentbriefkaarten nog weI op grote schaal verzonden, doch nauwe1ijks meer door de geadresseerden bewaard.

De laatste jaren evenwel stijgt het aantal verzame-

5

laars van Dude kaarten met stads- en dorpsgezichten, knusse beelden met soms nergens elders vastgelegde bijzonderheden en beslist zonder enig snelverkeer. De belangstelling voor dergelijke kaarten kan een reactie zijn op het huidige, gejachte leven, een al dan niet bewuste hunkering naar het nabije verleden, waaruit bijvoorbeeld ook de interesse voor ronde en platbodernschepen en voor stoomlocomotieven verklaard kan worden.

In dit boekje is uit de Leeuwarder kaarten van voor 19] 4 een keus gemaakt. Daarbij leek het aanbevelenswaardig, niet steeds per kaart een toelichting te geven, doch ook . meer in het algemeen- enkele facetten te belichten van het dagelijks leven in Leeuwarden en wel dat van rond 1903. Dit jaar is zonder speciale bedoeling gekozen. De stadsuitbreiding kwam toen flink op gang en gaf een journalist deze ontboezeming in de pen: 'De tijd nivelleert alles. Al klaagt menigeen 'ach, wij vinden waar wij staren, niets bestendigs hier beneen' en juicht een ander 'leve de vooruitgang!' , de

6

tijd gaat katm zijn weg en bouwt en sloopt, zander zich orr, klacht of vreugde te bekommeren. Deze gedachten komen onwillekeurig bij ons op, zoo vaak we de groote veranderingen aanzien, die het uiterlijk van onze stad ondergaat. Daar is veel reden tot blijdschap. 'Leeuwarden gaat met den tijd rnee', verkondigt het ons met luider stem. Toch is de vreugde niet onvermengd. De uitbreiding der stad - zij moge over 't geheet der verfraaiing ten goede komen - doet ook menig aardig 'gezicht' derven. Onze praktische tijd laat zich, waar het geldt stoffelijke belangen, bij de bevordering uaarvan niet terughouden door overwegingen van pieteit of natuurschoon.'

Het leven had nag een 19de eeuws tempo, maar sociale onrust werd voelbaar, ook in eigen stad. In 1900 was er at een werkstaking bij de strookartonfabriek geweest, in ] 903 had de landelijke spoorwegstaking ook hier gevolgen: 'Wegens den beperkten treinentoop der H.IJ.S.M. kunnen brieven enz. van Sneek 's avonds na 7 uur niet meer verzonden worden

naar Leeuwarden. Gisteravond is daarin voorzien door een be steller der posterijen, die per fiets, belast met de noodige postzaken, de reisvan Sneek naar Leeuwarden en terug in ongeveer 3 uren volbracht. Kan dat reeds een vlugge dienst genoemd worden, hedenavond hoopt men in dien dienst nog spoediger te voorzien door gebruik te maken van een automobie!.' De oorlogsdreiging was voorlopig geweken: in 1902 kwam er een einde aan de Boerenoorlog, in 1903 aan de Atjehoorlog. Maar de regering bleefwaakzaam: in ditzelfde jaar werd de Rijkspostduivendienst opgericht!

De hier gereproduceerde kaarten behoren merendeels tot de op het Gemeentearchief van Leeuwarden

oerustende collectie. Daarnaast mocht worden geput uit de verzamelingen van de Provinciale Bibliotheek van Friesland en uit die van de heren H.W.Keikes en F .L.Schoustra (welke laatsten in hun publikaties in de Leeuwarder Courant, de Leeuwarder Gemeenschap en 't Kleine Krantsje ook vee I informatie over het leven in Leeuwarden rond de eeuwwisseling boden en bieden). De kaarten zijn enigszins gerangschikt in volgorde van een wandeling, beginnend bij het station, daarna door de binnenstad en de buitenbuurten en tenslotte naar het nu ook in de stedelijke bebouwing opgenomen Huizum.

7

De eerste indrukken van de kort na de eeuwwisseling te Leeuwarden per trein aangekomen reizigers moeten wel gunstig zijn geweest. Aan het plantsoen langs de in 1871 aangelegde Stationsweg (1874 Sophialaan genoemd naar koningin Sophie, de in 1877 gestorven eerste echtgenote van koning Willem III) werd door de gemeente dan ook veel zorg besteed.

9

Leeuwarden.

. ration

U ? to ;; ~ -'. " ?? c< ,~"ce.

Die reizigers (in 1903 waren er 538.511 komenden en gaanden) maakten gebruik van de diensten van drie maatschappijen: de Mij. tot Exploitatie der Staats Spoorwegen, de Hollandsche IJzeren Spoorweg Mij. en de Noord-Friesche Locaal Spoorweg Mij. Bij het uit 1864 daterende, doch sedert aanzienlijk vergrote stationsgebouw wachtten (door paarden

10 getrokken) hotelomnibussen de reizigers op.

Dagelijks waren er toen zeven verbindingen met Zwolle (waarvan drie sneltreinen. bij vertrek om 7 uur bereikte men om 10.28 Utrecht), acht met Stiens-Dokkum, acht met Groningen, negen met Stavoren en negen met Harlingen. In de zomer werden er speciale retours uitgegeven, die een maand geldig bleven (naar Amsterdam lste kl. f 6,75, 3de kl. f 3,38).

Leeu.varder..

11

Seeuwarden.

12

De H.IJ .S.M. beschikte einde 1903 over 361, de S.S. over 578 locomotieven (met een stoomdruk van 6 tot 12 atm.). Naast de nummers droegen de oudere H.IJ.S.M.-Iocs namen als Pluto, Handel, Kunst, Jakhals en OIdenbarneveldt. In dat jaar werd door beide maatschappijen een Koninklijke trein in dienst gesteld, bestaande uit 2 salonrijtuigen, 1 bagage- en I keukenwagen.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek