Leusden in oude ansichten deel 2

Leusden in oude ansichten deel 2

Auteur
:   J.M. Schouten en F. van Loenen
Gemeente
:   Leusden
Provincie
:   Utrecht
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-6487-0
Pagina's
:   96
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Leusden in oude ansichten deel 2'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

39 De naam 'Hamersveld' werd door de gemeenteraad verworpen to en voor ons dorp een andere naam werd gezocht. Dat was in 1969, bij de fusie met Stoutenburg. De naam 'Klein Hamersveld' is echter nog steeds verbonden aan het statige witte huis aan de Burg. De Beaufortweg 3 1 of weI: het doktershuis. Hier werd in 1855 de woning met praktijk gevestigd van Bernardus Broedelet, geneesheer en heel- en verloskundige. Broedelet is 37 jaar lang dorpsarts geweest. Hij stond alom bekend om zijn hulp aan de armen en om zijn strijd tegen dronkenschap, waarbij hij fiks kon uitpakken. Het huis - to en nog met een rieten dak - ging bij een brand in 1904 geheel verloren. De inboedel van de heer S.A. Cramer, arts, kon voor een groot deel worden gered. De nabijgelegen kliniek en de in aanbouw zijnde stal bleven behouden. Toen drie jaar later het huis van de cafehouder, winkelier en barbier Willem Westerveld in vlammen

opging, yond de familie Westerveld onderdak in de kliniek van dokter Visser. Jan Hendrik Lantink heeft zich in 1960 in het doktershuis gevestigd en hield daarmee de traditie in stand.

40 Ansfried, bisschop van Utrecht, heeft in het jaar 998 het klooster 'De Heiligenberg' gesticht. De kapel werd op de Hohorst gebouwd, een forse heuvel vlak achter het huidige landhuis. Die heuvel werd in 998 als voIgt beschreven: 'Zes mijl van Utrecht ligt een heuvel, ontoegankelijk van aile kanten; aan een kant snijdt een modderige rivier (de Heiligenbergerbeek) , aan de andere kanten een ononderbroken en zeer breed moeras, doordat ze de heuvel geheel omgeven, elke toe gang af' Er is veel veranderd. Het moderne Hamersveld ligt op de plek waar eens dat ononderbroken en brede moeras heeft gelegen. De kapel op de heuveltop is een aantal keren herbouwd. Men heeft deze eeuw bij opgravingen in de heuveltop de restanten van een middeleeuwse tegelvloer gevonden. Het feitelijke klooster werd echter al in 1 050 naar Utrecht verplaatst. 'De Heiligenberg' werd een Uithof - een dochternederzetting met aan het hoofd een proost,

die vanuit het kasteel Lokhorst bescherming genoot. Later, tijdens de Tachtigjarige Oorlog, werd het klooster verbeurd verklaard.

Rond het kloostergebouw werd een kasteel gebouwd, dat een aantal keren werd uitgebreid en verfraaid en dat op zijn beurt weer plaats heeft moeten maken voor het huidige landhuis. Dit heeft lange jaren als burgemeesterswoning dienst gedaan. Het middengedeelte van het nieuwe huis

is tus-sen 1805 en 1815 neergezet. Een latere bewoner, Ernst Louis van Hardenbroek, had een kinderrijk gezin en heeft in 1872 een linker- en een rechtervleugel laten aanbouwen, waarmee het landhuis zijn huidige omvang had bereikt. Het biedt sinds 1997 onderdak aan 'Mediselect', een

uitgever van medische vaktijdschriften.

41 Het koetshuis van de Heiligenberg. Een buitenplaats was niet compleet zonder een aantal bijgebouwen en andere voorzieningen. Het koetshuis speelde daarbij een voorname ral en huisvestte, naast de paarden, vaak ook het gezin van de koetsier. Bij het landhuis van de 19de eeuw

De' No rIB A.:'N; J. VOS te Ame;:'}Oo~i'~i ~~DOJllDERDAG 3 llr0YEMlJEB. 1904, des voormiddags ,10 J1ur,precie~,.in het koetsbuis von den huize nHEILtGENBERG" onder Leusden, pUbUek om contant

8'olel.o; it-;":'.<.> P":-: '.,' ~"r" :";'1" ".

,. ',Y~r~oope~,:

A'" i Landauer vdrir 1 en !II P, aarden (rabri~kBtN&T Brussel) 1 Victoria, 1 Coupe, .. , - l .. Tentwagen of vii' !l vis 1 Utrecbtscb Wagentje," 1 Boerenwagen met Opzet,. 3 Kruiwagens, 2 Koeien, !II V' a.k'ms, !II pereeelen Me~t;' Loads voor Afbraak, Tologereediiebappeo,als:

TliliJrol, Grasmwer,.Slijpsteen,'6 Gieters, , Lichlbaak',', '2, Kidingplanken," Harken, Hoojv,Orken, Scboffels, Greepen, Calorifere, ' .. Tuinstoelen," HoekdiVliii~' ronde Divan, Emmers, Rietmatlen,Stroomatlen, Bloempotten,' 10 perceelen "Bladaarde, voorls 8talgereedllebappeo, als: !II Plaids, 2 tweespalistuige/l~!Il EenlpansĀ· tuigen, , Trens met S'llffel,' 2 leeren Oorkappen, 4 Halsters, )e~en Dekken, Stangen,. Snaffels, Zweepen,' Winter-. Zomer- en Vliegendellen, Singels, Rijtuigwip, Paardendekens, (en, .eindelijk ,

hoorde een tuin volgens de mode van die tijd, de Engelse landschapsstijl. De tuinman was

in vaste dienst en woonde in een huisje in de nabije omgeving. Hij draeg ook de verantwoording voor de moestuin, die meestal door een hoge bakstenen mum was omringd. Dat hield de konij-

nen en hazen buiten en de zonnewarmte binnen. De trots van de tuinman en zijn helpers vormden echter de planten in de orang erie. De verzorging van de exotische gewassen was een graadmeter voor hun vakmanschap. Een duivenslag op enige afstand van het huis was regel.

Een eigen jachthuis kwam wat minder voor. Een hele trits: koetshuis, tuinmanswoning, jachthuis, orang erie en duivenslag. Je bleef aan het bouwen.

42 De fietser op de achtergrand rijdt over de Poppetjesbrug, die zo genoemd werd vanwege de sierpaaltjes. Het huisje links staat er nog steeds en heeft van oudsher een rieten dak. De Heiligenbergerweg tussen Randenbraek en de Hamersveldseweg is lange tijd een particuliere weg geweest van de heren op de Heiligenberg. Lang niet iedereen mocht van de weg gebruikmaken. De bewoners van de boerderij 'Rozendaal' in Hamersveld weten dat nog weI. Hun bedrijf was vrijgesteld. De reden daarvan is waarschijnlijk dat 'Rozendaal' tot de bezittingen van de Heiligenberg werd gerekend. Ook de grand van 'De Swarte Steegh' , het oude gerechtshuis op de hoek van de Zwarteweg en de Asschatterweg, viel onder de Heiligenberg en was in erfpacht uitgegeven. De Heiligenberg was een goede plek om dwaallichtjes te zien. Jacobus Pieters, die in 1879 in Leusden werd geboren, wist het nog: 'Vraeger zagen ze hier en daar in

de weilanden, langs de grand en op de bodem, de dwaallichten gaan. Dan waren ze weer laag en dan weer hoog. Op de Heiligenberg zagen ze ze vaak en dan zag je ze ginds opgaan. Het waren de lichtjes die mar zieltjes liepen te zoeken. Zo vertelden ze het vraeger bij ons.'

43 Het landhuis 'De Heiligenberg' kreeg in de 19de eeuw een tuin in Engelse landsschapsstijl. Er zijn meer van zulke tuinen geweest, b.v. bij Den Treek en bij het vroegere kasteel Stoutenburg. De volksmond sprak dan van 'een Engels werk'. Bij zo'n tuin hoorde een uitgebreide waterpartij. Het Zwanenwater schuin tegenover het landhuis 'De Heiligenberg' is hiervan een voorbeeld. Achter deze vijver werd een duiventoren gebouwd, die dankzij de 'Stichting De Boom' en de 'Historische Kring Leusden' in 1989 knap werd gerestaureerd. Er is daarna getracht duiven in de toren onder te brengen. Na een aanvankelijk voorspoedige start is dit project mislukt. Roofvogelswaarschijnlijk sperwers - hebben de duiven systematisch uitgemoord en opgevreten.

Zn;.a'!Jnvijver tegenover "Heiligen B~rlf.':/:::;1_.~

(3/jY'V<,.;U/e.e4 ~ ~~ -

~~~ ~

44 De foto toont de vroegere 'Poppetjesbrug' in de Heiligenbergerweg, ter hoogte van het 'Zwanenwater'. Het huisje op de foto staat als 'Tolhuis' bekend, maar het is zeer de vraag of op deze plek ooit tol werd geheven. We lezen in 1678 dat de Heiligenberg op moet draaien voor een derde deel van de onderhoudskosten van een brug bij 'Kladden borg', nabij 'Randenbroek', welk landgoed eigendom van Jacob van Campen is geweest. 'De Heiligenberg' had destijds het recht van 'een onbecommerende wegh voor menschen, beesten & wag ens door en over de Laen van wijlen Jacob van Campen, tot aen & voor de Stadt Amersfoort'. Verder had De Heiligenberg recht op een derde deel van de inkomsten 'die bij anderen betaelt moeten worden als wanneer sij dese overwegh willen gebruicken'. Er werd dus weI degelijk tol geheven, maar veel verderop, nog voorbij het

punt waar de Zwarteweg uit Leusden op de Heiligenbergerweg uitkwam. Dat punt ligt nu enkele honderden meters voorbij het viaduct over de snelweg, op Amersfoorts gebied. Een tol nabij het 'Zwanenwater' zou dubbelop zijn geweest. Een oude Hamersvelder weet te vertellen:

'Het spookt rond De Heiligenberg. Een van de vroegere bewoners, mijnheer Jan, heeft zich doodgeschoten en kan geen rust meer vinden. Hij zwerft 's nachts eenzaam rond, met het geweer onder de arm. Als je hem tegenkomt, breekt het koude zweet je uit of je wordt gloeiend warm, al naar

je eigen gesteldheid. Het kan verder weinig kwaad.'

45 De Heiligenbergerbeek, gezien van het bruggetje in de Lokhorsterweg. Links staat de rogge op garven. De rechteroever van de beek is begroeid met zwaar loofhout. Hier liggen de zandheuvels van het landgoed 'De Heiligenberg', waaronder de steile 'Hohorst', waarop bisschop Ansfried rond het jaar 1000 een kapel had gebouwd. De beek is krommend in vele bochten. Het heldere water bezit een grote rijkdom aan vis, waaronder gezochte so orten zoals paling en snoek. De kroniekschrijver van Ansfried sprak van een brede rivier. Dat was in de tijden van voor de grote ontginningen, to en de Gelderse Vallei nog een groot moeras vormde.

46 Op de hoek van de Arnhemseweg en de Lockhorsterweg stond een onhollands aandoend gebouw, aldus de geschiedvorser Goos van Leeuwen uit Leusden-Zuid. Het gebouw had door de geringe hellinghoek van het dak, de grate dakoverstekken en de houten bovenbouw weI iets van een Zwitsers chalet en werd overschaduwd door een paar enorm zware eikenbomen, die destijds miss chien weI enige eeuwen oud zijn geweest. Het werd in de eerste helft van de vorige eeuw gebouwd als jachthuis van de buitenplaats 'De Heiligenberg'. Naast de voordeur heeft het gewei van een hert gehangen, waarmee de oorsprankelijke bestemming tot jachthuis werd aangegeven. De volksmond sprak van 'De Hertekop'. 'De Hertekop' heeft tot omstreeks de eeuwwisseling als jachthuis dienstgedaan. Daarna werd het een landelijke uitspanning, waar het zowel voor paarden als voor mensen goed toeven was. Vanaf 1929 werd het

gebouw voor permanente bewoning gebruikt. Het moest in de jaren zestig helaas plaatsmaken voor een rijwielpad.

47 De buitenplaats 'Nimmerdor' is eigendom geweest van jonker Everard Meyster, de aanvoerder van de eerste Amersfoortse keientrekkers. De naam 'Nimmerdor' zou ontleend zijn aan het grate aantal coniferen en andere groenblijvende bomen en planten, die door de jonker zouden zijn geplant. Naaldhout was in zijn tijd nog een hoge uitzondering. Aan het eind van de 19de eeuw werden de waterpartijen van 'Nimmerdor' gevoed met water uit 'Den Treek', uit de omgeving van het Hazenwater. De oude, nu droge greppel ging met een duiker onder de Paradijsweg door en is ter plaatse nog steeds aanwezig. De buitenplaats zelfligt aan de Amersfoortse kant van de A 28 en is van de Arnhemseweg goed te zien. De foto toont de langgerekte vijver met het voormalige huis op de achtergrand. Het parkachtige landschap uit de 19de eeuw wordt gedomineerd door de breed uitgegraeide beuken. Er is inmiddels een nieuw huis 'Nim-

merdor' gebouwd. De gevels van het huis en van de bijgebouwen zijn versierd met voorstellingen die uit de jacht - en ruitersport afkomstig zijn.

48 Het was vroeger wel een stuk eenvoudiger. De ansichtkaart werd in 1906 aan de Jongejuffrouw Alida de Wit verstuurd, p.a. WeI. ED. Heer]. de Wit, Rijksklerk, Zutfen. De postbode heeft het simpele adres weten te vinden. Rijksklerken waren nog dun gezaaid. De Arnhemseweg is vanaf de Amersfoortse kant gefotografeerd. De buitenplaats zelf lag een eind van de weg af, achter het weiland met de bekende duiventil. Het weiland was geheel door een brede sloot omringd. De foto laat een van de voormalige bijgebouwen zien. Het nu witgepleisterde huis ligt vlak tegen de oprit van de A 28 aan, Het ruiterpad langs de weg moest verdwijnen en aan de overkant van de weg ligt nu een afzonderlijk fietspad. De waterstand in de sloot was's winters vaak zo hoog dat de weg berm en sams zelfs de weg werd overstroomd. Water genoeg op 'Nimmerdor'.

. Nlmmerdor."

UJtg. 6.6 .'i7eenendaal.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2019 Uitgeverij Europese Bibliotheek