Loenen (Veluwe) in oude ansichten deel 1

Loenen (Veluwe) in oude ansichten deel 1

Auteur
:   M.B.J. Kobussen
Gemeente
:   Apeldoorn
Provincie
:   Gelderland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-0881-2
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Loenen (Veluwe) in oude ansichten deel 1'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Loenen op de Veluwe heeft een rijke historie die teruggaat tot het jaar 838. Op 23 maart van dat jaar schenkt graaf Rodgar aan de kerk van" St. Maarten te Utrecht het vruchtgebruik van goederen waaronder ook enige die gelegen waren in de buurtschappen Lona en Sulvenda. De buurtschap Sulvenda werd later Silven en samengevoegd bij Loenen. Een gedeelte van het dorp wordt nu nog Silven genoemd. De oorspronkelijke naam van ons dorp is blijven voortbestaan in het Lona-park (een geschenk van de papierfabrikanten aan de gemeente Apeldoorn) en "Lona Verpakking" (de plaatselijke papierindustrie).

De buurtschappen Loenen en Silven moeten in oude tijden ieder een afzonderlijke mark zijn geweest met een afzonderlijk bestuur. Een mark was een groot gemeenschappelijk grondbezit met een bestuur dat de zaken regelde. Beide marken schijnen reeds spoedig te zijn samengegroeid, zodat van de mark Silven zeer weinig bekend is. Toch wilde men het onderscheid handhaven, want op 4 juni 1691 werden nog grenspalen gezet tussen de marken Loenen en Silven. Behalve de grondmarken was er ook een bosmark, genaamd het Loenerbos, ook wel Loener- of Silverholt genoemd. Al eerder was Loenen in het nieuws gekomen door het hevige gevecht bij "De Vrienborch", later "De Vrijenberg" geheten, dat eind 1354 of begin 13 5 5 plaatsvond tussen de aanhangers van hertog Reinald III en die van zijn broer Eduard. Bij dit treffen leden de aanhangers van Reinald de nederlaag. Later treffen wij als inwoners van Loenen de bewoners van kasteel "Ter Horst", dat nog altijd het mooiste bouwwerk van het dorp is. Voordien was dit een bezitting van Hendrick van Doernick en in 1470 "De Horst" genaamd. Het was toen waarschijnlijk een boerenhoeve met bijbehorend bezit. In het jaar 1550 kocht Wijnand Hackfort het goed "De Horst" van Stepraedt van Doddendael. In 1557 werd door de eigenaar, die burgemeester van Arnhem was en gehuwd met Alida Boshoff, afkomstig van het bij Eerbeek gelegen kasteel "Coldenhove", het oude huis afge-

broken en er een groot kasteel op gebouwd. Onveranderd is het niet gebleven. In 1792 is "Ter Horst" sterk gewijzigd en heeft men de toenmalige achtergevel tot voorgevel in neo-klassieke stijl gepromoveerd. Ook werden toen de stallingen en bouwhuizen en de brug aan de voorzijde gebouwd. Achter het kasteel ligt nog een flink bos en een tuin waar vroeger de oranjerie was. Het is een interessant gebouw met aardige trapgevels en met de wapens van Hackfort en Boshoff in de scheefstaande muren. Sedert Wijnand Hackfort het huis "Ter Horst" bouwde, waren zeven geslachten eigenaar van het kasteel. De laatste, mr. C.F.J.F. baron Hackfort tot Ter Horst, liet bij zijn overlijden in 1876 slechts twee dochters na, van wie de oudste door haar huwelijk met baron F.M.A.J. van Wijnbergen het kasteel in dit geslacht overbracht. Na de familie Van Wijnbergen heeft de familie Van Lijnden op dit kasteel gewoond, gevolgd door de familie Van Leeuwen en thans door de familie Russelman.'

Volgens een overlevering zou de eerste kerk (kapel) in Loenen, evenals hetkasteel.in 1557 gebouwd zijn van de stenen die waren overgebleven van de bouw van' "Ter Horst". De kapel werd gebouwd op de plaats van de tegenwoordige hervormde kerk. Van deze kapel, die was gewijd aan St. Franciscus, zijn nu nog de toren en een gedeelte van de oorspronkelijke muren over, die helaas verborgen zijn onder een latere ommanteling. Het kerkje, dat onder Monumentenzorg valt, is een kostbaar bezit van Loenen en is diverse malen gerestaureerd, de laatste maal in 1973. De kapel behoorde tot de parochie Beekbergen en werd bediend door vicaris (kapelaan) Derck. Een of meerdere malen per maand kwam hij naar Loenen toe. De boeren van Loenen moesten ieder wat van de opbrengsten van de korenvelden afdragen aan de pastoor te Beekbergen. Silven moest bijdragen voor de parochie te Hall. Na de dood van de vicaris werd er geen nieuwe benoemd en verviel ook de dienst in de kapel. De inwoners van Loenen gingen nu op zon- en

feestdagen ter kerke in Beekbergen onder de prediking, zoals men voorheen daar de mis bijwoonde. De noordelijke zijbeuk van de kerk in Beekbergen droeg nog in 1845 de naam Loenense hoek. De eerste predikant in Loenen was dominee Van Fürstenberg, gevolgd door dominee Joannes van Biesen. Toen Oliver Hackfort in 1792 een kapel liet bouwen bij zijn kasteel konden de katholieken van Loenen en Silven daar de diensten bijwonen, totdat in 1845 de nieuwe rooms-katholieke kerk aan de Hoofdweg werd gebouwd. Dé eerste pastoor was F.W. Fornier.

De eerste school van Loenen werd rond 1660 gebouwd aan het kerkhof bij de St-Franciscuskapel. Zij bood zeker niet meer plaats dan aan vijfentwintig kinderen. De kinderen uit Loenen en Silven van beide gezindten hebben in dat schooltje bijna twee eeuwen naast elkaar gezeten. Er was toen maar één dorpsschool en nog wel een eenmansschool. De koster was vaak ook schoolmeester. Later werd ertegenover een grotere school gebouwd en ook een aan het Kanaal. In 1924 kwam de rooms-katholieke school.

Vooral de komst van de papierindustrie is van groot belang geweest voor de vooruitgang van het dorp. Op de Veluwe waren vele papiermolens. De papiermakers maakten door het graven van diepe sleuven een soort sprengen en beken en leidden zo het water naar hun molen, waar het gebruikt werd als drijfkracht voor het waterrad. Reeds in 1593, acht jaar voor Matten Orges, stichtte Johan Steenbergen de eerste papiermolen in het ambt Apeldoorn, waartoe ook Beekbergen en Loenen van oudsher behoorden. De familie Schut, afstammend van Marten Orges (die vanaf 1601 papier maakte te Beekbergen), speelde een belangrijke rol in de ontwikkeling van de papierindustrie in Loenen. Van de papiermolens zoals "De Strooboekschenmolen", "De Slatsmolen", "De Bovenste Molen", "De Middelste Molen" en ."De Achterste Molen", bleven over "De Cartonfabriek Wed. J.W. Schut" en "Papierfabriek Schut en Berends" die te zamen in 1970 "Lona Verpakking" vormden. Nog al-

tijd is in Loenen een bloeiende papierindustrie waar velen een werkkring vinden.

Het begin van de papierindustrie in Loenen ligt reeds kort na 1627, wanneer Wolff Gabriels als eerste papiermaker in Loenen het beekwater van zijn molen pacht van de heer van "Ter Horst". De geschiedenis van "De Achterste Molen", later "Schut en Berends", gaat terug naar 1664. In dat jaar krijgt Olivier Hackfort vergunning tot het stichten van twee papiermolens, waarvan een op "Den Deelsum". De verdwenen boerderij "Den Deelsum" lag bij "De Achterste Molen". Een weg daar in de omgeving heet nu Deelsum. Met genoemde molen op "Den Dee1sum" is "De Achterste Molen" bedoeld, die korte tijd ook "Onderste Molen in 't Broek bij Den Dee1sum" heeft geheten. In 1881 vernielde een brand een groot gedeelte van dit bedrijf. De toenmalige eigenaar, H.A. Schut, werd opgevolgd door P.J. Schut. In 1905 brandde het weer af en in 1907 vestigden H.A. Schut en G.J. Berends een nieuw bedrijf dat enkele malen flink werd uitgebreid. De geschiedenis van "De Cartonfabriek Wed. I.W. Schut" begint in 1870 toen J.W. Schut in de "Ter Hoevens-" of "Strobroekschenmolen" een papierfabriekje begonnen. Vandaar ging het naar "De Slatsmolen" en rond 1900 naar "De Bovenste Molen". In 1921 werd een nieuwe fabriek gebouwd aan het Kanaal. Enkele van de papiermolens zijn bewaard gebleven, althans de gebouwen. In Loenen staat "De Middelste Molen" nog in de oude staat. Vaak vestigden zich wasserijen in de papiermolens. Loenen had vier wasserijen: "De Hunekamp", "De Bovenste Molen", "De Strobroeksmolen" en "De Lelie".

In dit boekje willen wij u laten zien hoe Loenen er uitzag in de periode 1900-1930. Bij elke foto vindt u een korte beschrijving en enige informatie over het grijze verleden.

Ten slotte willen wij ieder danken die op enigerlei wijze heeft bijgedragen tot het totstandkomen van dit boekje.

1. Wij beginnen onze tocht door Loenen met een ansicht van hotel "Den Eikenboom", vanouds de centrale plek in het dorp. De gebroeders Capel hadden hier vele jaren geleden al een herberg, waar men na een vermoeiende reis even kon verpozen of de nacht doorbrengen. Van de naam "Den Eikenboom" is het volgende bekend. Over een omgehouwen eik is in vroeger dagen een lang en kostbaar proces gevoerd tussen een van de baronnen Van Hackfort en een of andere "nabuur". In de herberg werd ten slotte een schikking getroffen. Sedertdien staat op een uithangbord in kleuren de verzoening weergegeven. Thans wordt het hotel beheerd door de familie L. Hagen. Rechts ziet u nog een stukje van

LOE EN,

Panorama.

(28%)

2. In vroeger jaren bood Loenen vanaf het dak van hotel "Den Eikenboom" dit uitzicht. Links staat het huis van Wolter Hattink. Het stukje rieten dak is van het oude "Ruitershuis" , waarin later een slagerij is gevestigd. Verderop zien we de dorpsschool, rond 1900 nog zonder vleugel. Het huisje rechts is van veldwachter L. Oosterbroek. Achter het huisje kan men al bouwmaterialen zien liggen voor de huizen die er later zijn gebouwd. Links, naast de school, staat het oude meestershuis waar de hoofdonderwijzer van de school woonde. Wanneer men nu een kijkje zou gaan nemen vanaf dezelfde plaats biedt Loenen wel een geheel ander aanzien.

tpeld66rnsch~ weg i~ Loenen (Veluwe)

3. Vanaf hotel "Den Eikenboom" gaan we in de richting van Beekbergen. De Beekbergerweg werd vroeger Apeldoornscheweg genoemd. Rechts staat het huis van Wolter Hattink, waarin nu de firma Bredewold, na diverse verbouwingen, een superette heeft. Bij Wolter Hattink konden de schoolkinderen, voordat zij naar school gingen, in het snoepwinkeltje voor een halve cent (! ) snoep gaan kopen. Voorts kan men nog een raam zien van het oude Hattinkhuis, waar nu het schoolplein is. Midden achter staat de oude hervormde pastorie, die in 1911 werd gebouwd. Achter de witte hekken links ligt huize "Kerkhul" . Op de plaats van de korenschoof, rechts vooraan, staat nu het VAD-wachthuisie.

Groet uit LOENEN o. d. Veluwe.

Dorpsgezicht. fl49

4. Hier een mooi kijkje op het oude kerkje van Loenen met links de pastorie. Het eerste gedeelte van het kerkje werd al gebouwd in 1557. In 1831 werd de Franciscuskape1, zoals het eerst genoemd werd, uitgebreid en in 1861 vernieuwd. Enkele malen is de kerk al gerestaureerd. De eerste pastorie werd gebouwd in 1657, de tweede in 1849. In dat jaar had Loenen 940 inwoners. In 1910 werd de oude pastorie afgebroken om plaats te maken voor de nieuwe, die in 1911 gebouwd werd, waarvoor het bedrag (f 11.000,-) was geschonken door douairière R. Mevil barones Van Lijnden geboren Van Weede. Op de foto zien we deze pastorie waaraan tevens een zaal werd gebouwd voor catechesatie en vergaderingen.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek