Maarssen in oude ansichten deel 2

Maarssen in oude ansichten deel 2

Auteur
:   D. Dekker
Gemeente
:   Maarssen
Provincie
:   Utrecht
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-0354-1
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Maarssen in oude ansichten deel 2'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Met dit boekje proberen we op aanschouwelijke wijze een beeld te geven van het dorp Maarssen zoals het was in de periode van 1880 tot 1940. Eigenlijk moeten we schrijven: van Maarssen en Maarsseveen. Immers, eerst in 1948 werden beide gemeenten verenigd. Daarvoor liep in de lengterichting van de Kaatsbaan de grens tussen beide dorpen. We mogen dit vreemd vinden, maar de grens was er eerder dan de huizen in de Kaatsbaan. Zo was deze huidige winkelstraat tot 1869 aan de oostzijde vrijwel onbebouwd. Daar vindt men dan ook geen fraaie topgeveltjes, die we wel aan de westzijde aantreffen. In die geveltjes vinden we nog een gevelsteen, die duidelijk maakt dat omstreeks 1720 die kant was volgebouwd. Voor die tijd was de Kaatsbaan het feestterrein van Maarssen en Maarsseveen. Een kermis op de Kaatsbaan in de maand mei is uitvoerig beschreven door de dichter Lukas Rotgans (1673-1720) die op "Cromwijck" (de huidige Famfabriek) langs de Vecht woonde.

Maarssen is een oud dorp, waarvan de geschiedenis nauw samenhangt met die van het kasteel te Maarssen, dat in het rampjaar 1672 werd verwoest door plunderende Fransen, maar ook met de geschiedenis van het "Huis ter Meer", dat voor het kasteel in de plaats kwam en tot 1903 aan de Vecht stond, ongeveer op de plaats van het huidige postkantoor.

De namen Meer en Maarssen zijn verwant aan de woorden "marse" en "maersch", verouderde benamingen voor moerassige gronden.

Maximiliaan van Lockhorst, die op 23 mei 1702 met het oude riddergoed van het kasteel werd beleend, liet "Huis ter

Meer" bouwen met, naar de mode van zijn tijd, symmetrisch aangelegde tuinen en waterwerken. Op de meer dan twintig gravures die Hendrik de Leth omstreeks 1750 van "Huis ter Meer" en zijn tuinen maakte, zien we vijvers met fonteinen, rechte en slingerende paden, strak geschoren heggen, beeldgroepen en kabinetten van grotwerk.

Bij de bouw van nieuwe huizen aan de Parkweg, in 1956, kwam een plateau bloot te liggen van circa 2 x 1,75 meter, hoofdzakelijk bestaande uit witte rivierkiezel, bruine platte steentjes en schelpen. Zeer waarschijnlijk was dit de bodem van een van die luisterrijke fonteinen, die moest verdwijnen toen omstreeks J 800 de natuurlijke parkstijl met andere voorschriften voor tuinarchitectuur kwam. In 1903 werd "Huis ter Meer" gesloopt en de grond verkaveld tot een bouwterrein, dat thans de wijk Termeer omvat met verscheidene woningblokken en villa's.

Vanzelfsprekend valt een beschrijving van de buitenplaatsen buiten het bestek van dit boekje. Wel besteden we op deze plaats enige aandacht aan de verdwenen buitenplaats "Vechtevoort", waarvan de fraaie theekoepel, gelegen aan de Vecht, in het begin van de jaren twintig werd afgebroken. De fraaie ets van Willem van Leusden van die koepel heeft in vele Maarssense woningen een plaats gevonden. "Vechtevoort", na restauraties en verbouwingen nu de huidige apotheek "Vechtevoort", ligt aan de Breedstraat, vroeger 't Sant genaamd. Het heeft daar in het hart van .,': Schoonste dorp aan de Vecht" een bewogen geschiedenis geschreven. Reeds in 1633 wordt het als hofstede genoemd. Van 1684 tot 1763

werd het bewoond door leden van de Portugees-Israëlitische gemeente, die er een huissynagoge hadden. Later deed "Vechtevoort" dienst als jongeherenkostschool, normaalschool en lunchroom! De huissynagoge, die voor 1684 was gevestigd in Hogesant, dat aan de andere zijde van 't Sant lag, was overbodig geworden toen tegenover "Vechtevoort" een synagoge werd gebouwd op de plaats waar nu de muziekschool "Abraham Fey ten" staat. Volgens een schilderij van Adriaan van Lelie, nam in 1795 generaal Daendels voor "Vechtevoort" afscheid van een legereenheid, die in Amsterdam een wijziging van het stadsbestuur in Franse geest moest bewerkstelligen.

De ouderdom van de hervormde kerk, die in haar beginjaren huiskapel van het kasteel was, wordt op meer dan zevenhonderd jaar geschat. De katholieke kerk is in 1885 gebouwd op de plaats waar reeds in 1660 een brouwerij stond, "Slijkenburg" genaamd. Voor de brouwerij lag het logement "De Eenhoorn", dat in de negentiende eeuw grote bekendheid genoot in de Utrechtse studentenwereld. Tegenover "Slijkenburg" kwam in de vorige eeuw een "heerenlogement", nu restaurant "Prins te Paard". Hiernaast bevonden zich omstreeks de eeuwwisseling de winkeltjes van Fie Broekman en Naa(tje) Verwoerd, het café van Barend Verkroost, de scheersalon van kapper Piet Verkroost en het winkeltje van Willem van Breukelen.

Ook de westzijde van de Breedstraat heeft vele veranderingen meegemaakt. In de vorige eeuw was het pand van Telkamp

tegelijkertijd school, gemeentehuis, woning van het schoolhoofd en woning van de veldwachter. Het pand van A. Agterberg herbergde een meisjespensionaat en op de plaats van Reiths warenhuis stond de timmerwinkel van Jan Dolman en de gemeentewaag. Ziehier al een lange rij namen, die met het bekijken van de ansichten en foto's sterk in lengte zal toenemen.

Dit boekje beoogt in de eerste plaats een kijk- en vertelselboek te zijn. De toelichtende tekst moest noodzakelijkerwijze beknopt worden gehouden. Zij die meer over de geschiedenis van Maarssen willen weten, verwijzen we naar de uitgaven van de Historische Kring Maarssen.

De inleiding van het eerste deel van "Maarssen in oude ansichten", dat in 1972 uitkwam is in verbeterde vorm herschreven. We hopen dat beide deeltjes samen een goed beeld geven van Maarssen zoals het was. Zesenzeventig nieuwe plaatjes zoeken was een moeilijke opgave. Dank zij de hulpvaardigheid van een groot aantal bezitters(sters) van ansichten en foto's, die de gezochte plaatjes bereidwillig in bruikleen afstonden, is onze speurtocht geslaagd. We hebben voor de onderschriften raadsnotulen, archiefstukken en kranten geraadpleegd, maar konden desondanks de inlichtingen van oudere Maarssenaars niet ontberen. Wij willen hier graag twee namen van informanten noemen die de tachtigjarige leeftijd al enige jaren hebben overschreden: H. Scholten en H.A. Reith.

1. Onze eerste afbeelding, een anonieme kopergravure naar H. Schouten, circa 1780, geldt de hervormde kerk aan de Kerkweg. Terecht, want al valt deze afbeelding buiten ons tijdvak, de kerk is immers Maarssens oudste monument. De kerk is vele malen herbouwd en gerestaureerd, met uitzondering van de tufstenen toren, waarvan de romaanse stijl duidt op een bouw uit de twaalfde eeuw. Op dit plaatje zien we nog de vierkante torenspits, die in 1789 werd vervangen door een achtkantige.

2. Als we, komende uit Utrecht, een bezoek willen brengen aan Maarssen, kunnen we misschien gebruik maken van deze autobus. Opstappen bij het "Zwarte Paard" aan het begin van de Amsterdamse Straatweg. Maar... deze bus heeft in 1906 slechts drie weken dienst gedaan. De exploitant, directeur Wolff van de Lichtfabriek en tevens wethouder van Maarssen, staakte de dienst toen de auto ten gevolge van een stuurdefect de oude gereformeerde kerk naast "De Harmonie" binnenreed. Vóór de auto staat de veertienjarige conducteur, de oudste zoon van. kleermaker Koelman, die met vaderlijke zorg zijn zoon een fraai uniform aanmat.

3. Eerst in 1914 komt er met gemeentelijke subsidie een nieuwe busdienst. Ook deze onderneming is geen lang leven beschoren. Door oorlogsomstandigheden moet zij reeds na een jaar de dienst staken. In 1923 proberen de Maarssenaars H. v.d, Broek, Reynders en Meyers het opnieuw met deze T-Ford. Zij hadden de beschikking over twee wagens, waaraan enorme richtingaanwijzers waren bevestigd. De chauffeur voor de bus is de heer H. v.d, Broek, zoon van winkelier v.d. Broek, van de Parkweg.

4. We kunnen hier, bij de Punt, beter uitstappen. De lommerrijke Straatweg wist misschien al dat de boomgaard links door de gemeente Maarssen was gekocht voor de bouw van de Friezenbuurt en dat de gezinnen van Sjef Radings, Daan Geurs en Toon Beljaars uit Geertruidenberg in 1920 mee zouden komen met de n.v. Plaatwerkerij en Verzinkerij vlh P. Bammens, die geheel links vooraan, richting Utrecht, anderhalve hectare grond had gekocht voor haar nieuwe vestiging. Aan het begin van de Binnenweg, rechts, vinden we nu meer benzinepompen dan bomen.

5. De periode die we proberen in beeld te brengen, vult nagenoeg het leven van Jan Versteeg, die hier met zijn melkwagentje op de Straatweg staat. Hij haalde de melk 's morgens en 's avonds op bij de boeren en verkocht die per pint en halve pint. De meeste brood- en melkslijters lieten zich assisteren door trekhonden. De hond van Jan Versteeg, Hekkie, moet volgens ooggetuigen een goed leven hebben gehad, maar onze bezwaren tegen het gebruik van honden als trekdier, blijven onverkort gehandhaafd.

6. Diezelfde Jan Verste eg wandelt hier, na meer dan een halve eeuw hard werken, in de Nassaustraat. Het huis rechts was anno 1900 het woonhuis van het hoofd van de katholieke jongensschool, B.C. Komt. Voorbij het linker huis, waar in het begin van deze eeuw de heer Kerker woonde, die op fort Maarsseveen werkte, zijn tijdens het gereedmaken van dit boekje enige woningen afgebroken om een toegang te maken tot de parkeerruimte die vrijkwam, toen de katholieke scholen achter de Kaatsbaan werden afgebroken. Voor we naar het centrum gaan, laten we eerst nog enige afbeeldingen van en aan de Straatweg zien.

Hotet-Cete-Rest .. .Vredennoeve " te Maarssen, geleger. aan de Vecht en Rijksstraatweg. Tel. 7

7. Dit oude buitenhuis (rond 1700) van het type hofstede en gelegen aan de Straatweg tegenover "Vechtoever", bezit hier nog de lelijke pleisterlaag, die er in het begin van de negentiende eeuw werd opgebracht. Het huis, waarachter zich vroeger een uitgestrekt bos bevond, wordt in de gemeentelijke monumentenlijst abusievelijk "Vechtestijn" genoemd, waarschijnlijk omdat een vroegere eigenaar het smeedijzeren toegangshek van het vorige, afgebroken "Vechtestijn" aan de Zandweg, zo lang had "geleend". Hier is dit oude buiten omgetoverd tot een hotel-café-restaurant De wijze van beheren was echter van twijfelachtige aard, zodat het in die hoedanigheid van overheidswege werd gesloten.

8. Deze foto van ongeveer 1890 laat zien dat men, komend van Breukelen over de Straatweg, Maarssen niet kon binnenkomen zonder tolgeld te betalen. Het huisje links is het café van Boom, later van Verkuyl. Ongeveer midden op de kaart ziet men het tolhuis, dat na opheffing van de tol, in het begin van 1900, nog enige jaren werd bewoond door postbode Gabriël, voordat het werd afgebroken. Geheel rechts was, tussen twee bomenrijen, een tolvrije doorgang voor voetgangers. Volgens het tarief op een bord vermeld, moest voor dieren worden betaald. Voor een geit twee cent, een koe vijf cent en voor een paard zes cent.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek