Meliskerke in oude ansichten

Meliskerke in oude ansichten

Auteur
:   C. van Winkelen
Gemeente
:   Veere
Provincie
:   Zeeland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-0363-3
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Meliskerke in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Een van de zogenaamde kerkdorpen, waarvan de naam op "kerke" eindigt, is Meliskerke, gelegen in het westelijk gedeelte van de polder Walcheren. Toen we van "De Zeeuwsche Boekhandel" (van de heer e.p. Pols uit Zierikzee) de opdracht kregen om van Meliskerke een platenboekje samen te stellen, was dit wel een moeilijke opgaaf, te meer daar er in 1974 reeds twee boekjes van de in Meliskerke wonende gemeentesecretaris J.J. Engelvaart het licht zagen. Genoemde auteur heeft de platenboekjes "Mariekerke in oude ansichten" en "Kent u ze nog ... die van Mariekerke" samengesteld. Het eerstgenoemde platenboekje beleefde zelfs een tweede druk. Dat deze leuke boekjes bij zeer velen in de smaak vallen, bewijst wel het feit dat beide boekjes al vrij spoedig totaal waren uitverkocht. Maar er was nog zoveel materiaal aan oude ansichten en/of foto's over Meliskerke aanwezig, dat het volkomen verantwoord was een platenboekje over dit Walcherse dorpje te laten verschijnen!

Evenals de andere dorpen op Walcheren, mag ook Meliskerke zich een heel oud dorp noemen. Wanneer het precies gesticht is, kon de samensteller niet achterhalen. Meliskerke was destijds een ambachtsheerlijkheid en dorp, gelegen ten westen van Mariekerke, dat eveneens een ambachtsheerlijkheid was en dat ten westen van Grijpskerke lag. In vroeger eeuwen heeft in Mariekerke zelfs een kerk gestaan, die echter in de loop der jaren verdwenen is. Alleen het kerkhof herinnert nog aan deze kerk. Van de in dit dorp staande huizen bleven er maar weinig over. Beide heerlijkheden zijn destijds verheven op de heer mr. Daniël Tulleke, schepen en raad van de stad Middelburg.

Het gedeelte van Walcheren waarop Meliskerke gelegen is, zag er in vroeger eeuwen heel anders uit dan tegenwoordig. Wanneer we een oude landkaart van dit gebied onder ogen krijgen, dan zien we dat dit gebied bestond uit schorren en slikken, die gescheiden waren door ondiepe watergeulen, die van lieverlee in de loop der jaren dichtslibden, waardoor genoemde schorren en slikken tot één geheel werden samengevoegd en waardoor de huidige polder Walcheren ontstond. Zoals de samensteller reeds opmerkte, kon hij helaas niet precies nagaan wanneer Meliskerke gesticht is. Meliskerke werd een uitsluitend agrarisch dorp, omdat het ligt in een gebied dat bestaat uit zeer vruchtbare zeeklei, waar de landbouw het hoofdmiddel van bestaan is. Meliskerke heeft in de loop der eeuwen nog al eens last gehad van diverse overstromingen. Vandaar dat er in de omgeving van dit Walcherse dorp zo hier en daar enkele zogenaamde "vliedbergen" gelegen waren, die dienden om de bewoners van het platteland een veilig toevluchtsoord te bieden bij voorkomende calamiteiten. Later werden deze vliedbergen gebruikt om er het vee te laten grazen, om vervolgens te verdwijnen. Enkele vliedbergen werden ten slotte afgegraven en geëgaliseerd. Hier en daar kan men in het landschap nog zo'n vliedberg aantreffen!

Meliskerke is een heerlijkheid en dorp waarvan het grondgebied begrensd wordt door dat van de voormalige gemeenten Aagtekerke, Grijpskerke, Biggekerke en Zoutelande en door dat van de nog steeds zelfstandige gemeente Westkapelle. Bij de herindeling op I juli 1966 hebben Westkapelle en Arnemuiden hun zelfstandigheid behouden, omdat deze beide plaatsen niet voor samenvoeging in aanmerking kwamen, gezien het eigen karakter!

Het dorpsbeeld van Meliskerke wordt beheerst door de hervormde kerk, door de moderne, splinternieuwe kerk van de Gereformeerde Gemeente en door de even buiten de dorpskern staande korenmolen. In het centrum van dit knusse Walcherse dorpje staat de hervormde kerk, waarvan het schip en de toren dateren van circa 1400. De plaatsing van de toren en de nog zichtbare moet van de triomfboog van het destijds afgebroken koor maken het waarschijnlijk dat het schip oorspronkelijk een zuidbeuk heeft gehad, die tijdens een verbouwing in de zeventiende eeuw onder één tongewelf met het schip gebracht werd. De eigenaardige kromming in deze schuin staande toren doet vermoeden dat al tijdens de bouw een verzakking ontstond, die zogenaamd "te lood" werd bijgemetseld. De plompe dorpstoren, die we met een variant op "de scheve toren van Pisa" de "scheve toren van Meliskerke" zouden kunnen noemen, staat ongeveer een kleine meter uit het lood. Volgens het "Nieuw Kerkelijk Handboek" van Van Alphen (editie uit 1979) telt de kleine Hervormde Gemeente van Meliskerke (die een combinatie vormt met het naburige Biggekerke) 136 leden. Deze combinatie wordt sinds 6 februari 1977 bediend door dominee mr. R.G. ten Kate. De voormalige achtkantige gereformeerde kerk werd omstreeks 1959 vervangen door de huidige, nieuwe gereformeerde kerk, waarvan dominee G.J. van Pijkeren de laatste predikant was. Hij heeft deze kerk gediend vanaf 11 augustus 1974 tot en met 11 maart 1979, toen hij naar Hilversum vertrok. Volgens het "Nieuw Kerkelijk Handboek" van Van Alphen (1979) telt de Gereformeerde Kerk van Meliskerke 589 leden. De Gereformeerde Gemeente beschikt over een prachtig, splinternieuw kerkgebouw. Dit is de derde kerk, gelegen aan de Valkenburgstraat, waar tegenover de tweede kerk stond, die in de plaats kwam van de in 1928 gesloopte oude kerk, die stond tussen de Torenstraat en de korenmolen. De huidige predikant is dominee Th. van Stuyvenberg, die deze ruim 800 leden tellende kerk dient sedert 23 maart 1977. Helaas verloor de gemeente Meliskerke haar zelfstandigheid. Meliskerke werd namelijk op 1 juli 1966 met de naburige zelfstandige gemeenten Aagtekerke en Grijpskerke samengevoegd tot de huidige nieuwe gemeente Mariekerke, onder het bestuur van de op 16 april 1979 benoemde nieuwe burgemeester mr. B.J. van Putten, die tot de SGP (Staatkundig Gereformeerde Partij) behoort, evenals zijn voorganger, burgemeester C.G. Boender, die naar Wijk bij Heusden vertrok. Aan het einde gekomen van deze inleiding, wil de samensteller van dit platenboekje alle bij de fotoverantwoording vermelde personen heel hartelijk bedanken voor het tijdelijk afstaan van diverse oude ansichtkaarten en/of foto's en tevens voor hun uitvoerige informaties. Moge dit boekje bijdragen tot het levend houden van de herinnering aan al wat verdwenen en veranderd is. Voordat we aan onze rondwandeling door het oude Meliskerke uit grootvaders tijd beginnen, waarbij de samensteller u allen niet alleen veel lees- maar ook veel kijkgenot toewenst, spreken we ten slotte de wens uit dat dit platenboekje een bescheiden bijdrage zal mogen zijn en blijven aan de vervlogen jaren, die nimmer weerkeren, maar waaraan de herinnering blijft.

1. Voordat we met onze rondgang door het oude Meliskerke uit grootvaders tijd beginnen, gaan we eerst eens de omgeving van dit knusse Walcherse dorpje verkennen. Op het hiernaast afgedrukte plaatje zien we een van 1866 daterend situatiekaart je, waarop we in het zuiden de dorpskern Meliskerke aantreffen. De omgeving van deze voormalige, zelfstandige gemeente Meliskerke bestaat uit zeer vruchtbare zeeklei. Opmerkelijk is het feit dat in dit gedeelte van de polder Walcheren geen dijken aanwezig zijn. Het grondgebied van Meliskerke grenst ten noorden aan dat van Aagtekerke en Grijpskerke, ten oosten aan dat van Grijpskerke en Biggekerke, ten zuiden aan dat van Biggekerke en Zoutelande en ten westen aan dat van Zoutelande en Westkapelle. Ten oosten van de dorpskern Meliskerke ligt, zoals op het kaartje duidelijk te zien is, de buurtschap Mariekerke, terwijl ten zuiden Groot Valkenburg gelegen is. Via de Meliskerker weg kan men naar het naburige Westkapelle. Ten noorden van het dorp Meliskerke loopt de Westkappelsche Watergang, ten westen waarvan de Zandweg loopt.

Tengevolge van de herverkaveling, die na de Tweede Wereldoorlog werd uitgevoerd, verdwenen de op dit kaartje nog aanwezige voetpaden. Bij deze herverkaveling werden kromme, smalle wegen met vaak onoverzichtelijke bochten recht getrokken en verbreed. Deze verbeterde wegen vormen weliswaar een meer strakke aanblik dan voorheen, maar wanneer we zien op de verkeerstechnische zijde van de herverkaveling, dan moeten we toegeven dat het voor de polder Walcheren, waarin Meliskerke gelegen is, een grote verbetering betekent, ondanks het feit dat veel van het oude, vertrouwde landschap verloren is gegaan.

De voormalige zelfstandige gemeente Meliskerke had een oppervlakte van 699 bunder, terwijl het dorp, met de omgeving, 500 inwoners telde.

2. Links:
In 't voorleden ligt het heden, in het nu, wat worden zal.

Een citaat van een gedicht van Willem Bilderdijk, die leefde van 1756 tot 1831.

De voormalige zelfstandige gemeente Meliskerke had, evenals de andere dorpen op Walcheren, de beschikking over een gemeentewapen. Hier volgt de beschrijving van dit gemeentewapen, waarvan we op de volgende bladzijde een afbeelding zien. Dit gemeentewapen dateert van 31 juli 1817. In zwart, drie kepers van zilver, vergezeld in de beide bovenhoeken van het schild van een zespuntige ster van goud. Dit is een blazoen van het geslacht Van Meliskerke (Walcheren).

Rechts: daar per 1 juli 1966 de voormalige zelfstandige gemeenten Aagtekerke, Grijpskerke en Meliskerke werden samengevoegd tot de nieuwe gemeente Mariekerke werd aan deze nieuw gevormde gemeente het volgende wapen toegekend, waarvan de omschrijving als volgt luidt: van zilver beladen met de buste van een vrouw van goud, gekeerd ter rechter zijde. Kennelijk is dit wapenbeeld het "portret" van de heilige Agatha, een van de heiligen van de Rooms-katholieke Kerk (Aagtekerke). In de linker en rechter bovenhoek een Franse lelie van zilver (Grijpskerke). In het midden een keper van zilver (Meliskerke). De bovenzijde van dit wapen is afgedekt met een kroon.

3. We beginnen onze rondwandeling door het oude Meliskerke uit grootvaders tijd met een opname van de hervormde kerk. Dit plaatje is een reproductie van een destijds door M.A. de Pree in Meliskerke uitgegeven ansichtkaart.
Het schip en de toren van deze kerk dateren van omstreeks 1400. Over de toren schreven we al een en ander in de inleiding. Het linker raam was vierkant, terwijl de andere drie ramen in de romaanse stijl waren. Rechts zien we nog juist een gedeelte van de voormalige oude consistoriekamer (ook wel kerkeraadskamer genoemd). Onder het rechter raam ontwaren we de zogenaamde kerkebak, waaruit men vroeger drinkwater kon putten. In 1959 werd de hervormde kerk van Meliskerke bij de restauratie ontpleisterd, waardoor de natuurlijke stenen weer in volle glorie tevoorschijn kwamen. Het portaal van de ingang, dat we links op de foto zien, bleef bij genoemde restauratie gehandhaafd, maar de regenbak werd verwijderd. De kerk werd in romaanse stijl gehouden, terwijl het vierkante raam niet meer terugkeerde, maar vervangen werd door een "romaans" raam met ronde boog.
Het jongetje dat voor de ingang bij het portaal poseert, werd helaas door de samensteller niet herkend.

4. Tijdens de ambtsperiode van dominee L.C. Spijkerboer, die de Hervormde Gemeente van Meliskerke diende van 1919 tot 1921, werd omstreeks 1920 een opname gemaakt van de catechisanten.
Van links naar rechts poseren: staande Johanna Louws, zittend Krina Cijvat en Wilhelmina Louws, staande Leintje Louws, zittend dominee L.C. Spijkerboer, Jacoba Taal, Johanna Matthijsse en staande Pieternella Cijvat.
Vooraan op de grasmat liggen, eveneens van links rechts: Simon Matthijsse en Comelis Cijvat. Alle catechisanten dragen hier nog de Walcherse klederdracht. Deze foto werd genomen voor de oude, inmiddels afgebroken consistoriekamer.
Dominee L'C, Spijkerboer werd op 26 juni 1893 geboren. Na zijn theologische studie werd hij in 1918 door het provinciaal kerkbestuur van Overijssel toegelaten tot de evangeliebediening in de Nederlands Hervormde Kerk. Op zondag 27 april 1919 werd kandidaat Spijkerboer bevestigd in zijn eerste gemeente Melis- en Mariekerke (classis Middelburg, ring Vlissingen). In 1921 vertrok hij naar Geervliet (classis Brielle, ring Geervliet), waar hij stond tot 1926. Vervolgens diende hij de Hervormde Gemeente van Welsum (classis en ring Deventer), om daarna naar Walcheren terug te keren en op 6 juli 1930 intrede te doen in de Nederlands Hervormde Kerk te Oost- en West Souburg (classis Middelburg, ring Vlissingen). Vervolgens was dominee Spijkerboer predikant voor buitengewone werkzaamheden in de gemeenteziekenhuizen te Rotterdam tot aan zijn emeritaat, dat hem op 1 juli 1958 verleend werd. Hij ging toen wonen in Renkum. Dominee Spijkerboer overleed op 15 december 1975, op ruim tweeëntachtigjarige leeftijd.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek