Naaldwijk in oude ansichten deel 1

Naaldwijk in oude ansichten deel 1

Auteur
:   J.G. de Ridder
Gemeente
:   Naaldwijk
Provincie
:   Zuid-Holland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-3262-6
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Naaldwijk in oude ansichten deel 1'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

waarin opgenomen afbeeldingen van Naaldwijk, Honselersdijk en Maasdijk

door

J.G. de Ridder

Europese Bibliotheek - Zaltbommel

WWOEN

BOEKJE

ISBNlO: 90 288 3262 9 ISBN13: 978 90 28832626

© 1969 Europese Bib1iotheek-Zaltbomme1

© 2008 Reproductie van de vijfde druk uit 1989

Niets uit deze uitgave mag worden vervee1voudigd en/of openbaar gemaakt door midde1 van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zander voorafgaande schrifte1ijke toe stemming van de uitgever.

Europese Bib1iotheek Postbus 49

5300 AA Zaltbomme1 te1efoon: 0418 513144 fax: 0418 515515

e-mail: publisher@eurobib.n1

Toen, in september 1968, het album "Het Westland in Oude Ansichten" verscheen, waren wij er ons van bewust, dat wij in het bestek van ongeveer 150 afbeeldingen slechts een zeer onvolledig beeld van elk van de in dat boekje behandelde vijftien plaatsen konden geven. Bovendien is nog z6veel interessant foto-materiaal van het Westland uit de periode 1880-1930 beschikbaar en is de vraag hiernaar z6 groot, dat een nieuwe, meer gespecialiseerde, uitgave verantwoord leek.

De uitgever besloot daarom, ditmaal in het bijzonder de gemeente Naaldwijk onder de loupe te nemen. En voor die keuze is, gezien de belangrijkheid, de ligging en de historie van dit interessante, dorp aIle reden.

De gemeente Naaldwijk (die gevormd wordt door de dorpskommen Naaldwijk, Honselersdijk en Maasdijk) heeft zich in de genoemde periode ontwikkeld van een gemeente van 4.460 inwoners in 1875 tot 11.710 in 1930. (En zij telde per 31 december 1968 21.931 inwoners!)

Dit tijdperk wordt begrensd door de verschijning van twee publicaties, die de moeite van het vermelden waard zijn. In 1875 verscheen namelijk bij J. Waltman Jr. te Delft de tweede druk van het aardige boekje, geschreven door H. van den Berg (hoofd van de O.L. school te Naaldwijk van 1838 tot 1888), getiteld "Korte Beschrijving van de Gemeente Naaldwijk en Wan-

deling door Omliggende Dorpen", waaruit wij een beeld krijgen van het Naaldwijk uit het begin van de peri ode, die ons nieuwe ansichtenboekje bestrijkt. Tegen het einde van dat tijdsbestek (1924) verscheen de "Geschiedenis van Naaldwijk van de vroegste tijden tot begin 20e eeuw" van Edward van Bergen (uitg. J. Snijdoodt, Naaldwijk).

En tussen die twee verschijningsdata ligt een periode van ontwikkeling op velerlei gebied, waarbij in het bijzonder die van de tuinbouw, het onderwijs, de dorpsuitbreiding en de verbetering der communicatie moeten worden genoemd.

Tuinbouw. Opmerkelijk is het, dat men zich in 1880 midden in een economische crisis beyond, die voor het Westland catastrofaal was, en dat rond 1930 zich een soortgelijk verschijnsel voordeed.

De crisis in de tachtiger jaren dwong de tuinbouwwereld tot het nemen van maatregelen, die konden dienen om uit deze impasse te geraken: nieuwe cultures werden ingevoerd, de teelten onder glas werden gestimuleerd, het veilingwezen ontstond.

Honselersdijk stichtte als eerste een veilingvereniging (1889); sinds 1890 hadden regelmatig veilingen plaats, aanvankelijk in verschillende cafe's, sinds 1896 in een gehuurd veilinggebouwtje op het terrein, waar nu het voorplein van de R.K. kerk zich bevindt. (Omzet in

1890 f 24.000, -, in 1930 circa 2,5 miljoen gulden). In 1905 betrok men een eigen gebouw aan de Hofstraat (nu kistenfabriek Bodegraven), dat in 1927 verlaten werd voor het huidige veilingcomplex aan de Nieuweweg. (Echter: ook deze veiling heeft haar langste tijd gehad: in 1970 wordt ze opgenomen in de veiling Westland-Noord, thans in aanbouw tussen Loosduinen en Poeldijk).

In N aaldwijk werd op 7 juni 1890 in de gelagkamer van hotel Torenburg de eerste veiling gehouden onder leiding van de zes dagen tevoren opgerichte afdeling Naaldwijk van de Vereeniging Westland. Veel heeft het veilingwezen in Naaldwijk te danken aan de eerste voorzitter A. L. Verhagen en aan de Naaldwijkse burgemeesters Van Doorn en Noorduyn. Op initiatiefvan eerstgenoemde werd in 1895 een voorschotbank ingericht, die in 1909 uitgroeide tot de Cooperatieve Boerenleenbank "De Voorschotbank". Een illustratie van de toenemende belangrijkheid van de N aaldwijkse veiling leveren de cijfers van de veilingomzetten: in 1890 f 26.000,-, in 1930 bijna 3 miljoen gulden. (In 1968 werd voor f 23.572.000, - omgezet!).

In 1900 werd aan de haven (thans Havenplein) een veilinggebouw gesticht. Dit niet erg practisch ingerichte gebouw werd in 1909 verJaten voor een ruim en doelmatig veilingcomplex aan de 's-Gravenzandseweg. Maasdijk was grotendeels op de veiling in De Lier aan-

gewezen, na 1903 op die te Westerlee.

Werden op de eerste veilingen voornamelijk vroege aardappelen, asperges, bess en en ander fruit aangevoerd, in de loop der jaren wijzigde zich het "assortirnent": de tomatenteelt nam een hoge vlucht, ook druiYen, komkommers en sla begonnen een belangrijke plaats in te nemen.

Onderwijs. VeeJ is in Naaldwijk in deze periode op onderwijsgebied tot stand gebracht. In 1872 werd aan de Molenstraat (ter plaatse waar nu de firma's Dekker en Van Dalen gevestigd zijn) een voor die tijd hypermoderne school gebouwd. Drie jaar later werden in deze dorpskom twee bijzondere scholen geopend, nl. de chr. school, voorlopig gevestigd aan de Dijkweg in het Evangelisatiegebouw, later (1904) in de Frederik Hendrikstraat, om tenslotte te verhuizen naar de huidige "Rehobothschool" aan de Rembrandtstraat (1921); vervolgens de R.K. school aan de Dijkweg. Op de p1aats hiervan werd in 1916 een jongensschool gebouwd.

In Honselersdijk verhuisde de O.L. school in 1875 uit een der bijgebouwen van het "Hof' naar een nieuw gebouw aan de Dijkstraat (thans jeugdgebouw). In 1909 volgde in deze dorpskom een chr. nationale school in de Dijkstraat en aan de Endeldijk verrees in 1923 een R.K. jongensschool.

Reeds in 1861 was in Maasdijk een nieuwe openbare school geopend. In 1899 werd een school voor chr. onderwijs geopend en in 1924 de Hervormde Oranjeschool.

Ook het bewaarschoolonderwijs kwam beter op gang: de oude openbare scholen in Naaldwijk (1872) en in Honselersdijk (1875) dienden nog jarenlang voor deze tak van onderwijs.

Het jaar 1930 sloot met de opening van de Vakschool voor Meisjes aan de Dijkweg ter vervanging van de oude school aan de Martinus Dorpiusstraat.

Maar, het Westland als tuinbouwgebied ste1de ook specifieke eisen: meer en meer werd de behoefte gevoeld aan tuinbouwonderwijs en het was de bekende voorman uit de tuinderswereld Harry Hoek die in de jaren negentig hiervoor pleitte.

In 1896 werd in Naaldwijk een tuinbouwwintercursus georganiseerd in het nu reeds lang verdwenen vergadergebouwtje aan de haven. De heer K. Wiersma, tuinbouwleraar, directeur van de Proeftuin Westland en voorzitter (1903-06) van de veilingvereniging te Naaldwijk, heeft zich zeer voor deze cursus beijverd. Het tuinbouwonderwijs maakte in later jaren een sterke ontwikkeling door en is voor het Westland - en andere tuinbouwgebieden - van grote betekenis geweest.

Dorpsuitbreiding, De grote bevolkingstoename in de periode 1880-1930 maakte uitbreiding van het woningbestand noodzakelijk. Nieuwe wijken ontstonden in Naaldwijk tussen Molenstraat en Noordeynde (= Julianastraat-Geestweg), rondom de haven, thans Havenplein (Rembrandtstraat, Havenstraat, Stokdijkkade). In het centrum (Molenstraat) verdween de eeuwenoude korenmolen en de daarnaast gelegen boerderij van A. M. Hofstede om plaats te maken voor nieuwe huizen en een fraaie R. K. k erk. De oude uit 1871 daterende kerk aan de Dijkweg met haar 45 m. hoge toren werd, na enige tijd bij de firma Droog als garage in gebruik te zijn geweest, afgebroken.

Eveneens aan de Dijkweg bouwde de Gereformeerde kerk (toen nog Nederduitse Geref. Kerk geheten) in 1889 een nieuw kerkgebouw, waarna (1893) het kerkje van de voormalige Chr. Geref. Kerk aan de Koningstraat gesloten werd en omgebouwd tot woonhuizen. Het postkantoor, sinds 1869 staande op de hoek Herenstraat-Molenstraat, werd Rotterdamsche Bank, toen in 1915 aan de Rembrandtstraat een nieuw postkantoor werd betrokken.

Ook de vanouds bekende herberg "De Vergulde Valek" om de hoek van de Koningstraat en de Prins Hendrikstraat is verdwenen.

De haven werd gedempt, het vergadergebouwtje (vroeger waag en ziekenzaal) afgebroken.

In Honselersdijk ontstond het Moddermanplein en verschillende naar Naaldwijkse burgemeesters genoemde straten. Het eerste veilinggebouwtje aan de Dijkstraat werd in 1907 aan het R.K. kerkbestuur verkocht en ingericht tot noodkerk. In 1928 stichtten de Rooms-Katholieken daarachter een nieuwe kerk. In 1924 werd aan de Endeldijk een kerkgebouw van de Geref. Kerk in gebruik genomen. Ook de Ned. Hervormde Evangelisatievereniging stichtte een vergadergelegenheid, nl. in de Amalia van Solmsstraat (1930). Het dorp onderging in 1929 een ingrijpende verandering door de demping van de Dijksloot (nu Dijkstraat). Maasdijk breidde zich zuidwaarts van de dijk sterk uit. In 1905 werden aan de noordzijde een Gereformeerde kerk en pastorie gebouwd. De Vereniging van Vrijzinnig Hervormden opende in 1927 het gebouw "Concordia". Lang bleef de oude tol aan de weg naar Maassluis in tact; in 1926 verdween zij.

Verbetering van de communicatie. Trekschuit en marktschuit onderhielden het personen- en goederenvervoer in het Westland lot in 1883 de Westlandsche Stoomtramweg Maatschappij (WSM) een aanvang maakte met het stoomtramverkeer tussen de Westlandse plaatsen en Den Haag. Het stoomtramnet werd in 1912 nog verder uitgebreid, waardoor aansluiting op het spoorwegverkeer werd verkregen, een verbetering,

die zeer in het belang van de tuinbouw was. Dit laatste gold ook voor de aansluiting van Naaldwijk en Honselersdijk (1904) en Maasdijk (1910) op het telefoonnet. Veel aandacht werd in deze periode besteed aan de verbetering van straten en wegen: de Dijkweg werd in 1879/80 bestraat, het Noordeynde in 1881, dit laatste in het bijzonder met het oog op een betere verbinding met de in 1865 aangelegde begraafplaats. Burgemeester Van der Goes heeft zich bijzonder beijverd voor het doen dempen van de vele "stinksloten", die een gevaar voor de volksgezondheid opleverden. Tenslotte nog de straatverlichting: de uit 1863 daterende petroleumverlichting moest in 1898 plaats maken voor de elektrische lamp.

Wij hopen, dat dit nieuwe album wederom aan velen "kijkplezier" zal verschaffen; vooral de ouderen onder ons zullen met een ,,la, z6 was het!" het Naaldwijk van hun jeugd weer in hun herinnering teruggeroepen zien. Tenslotte past hier een woord van dank aan de ins tanties en particulieren, die ons uit hun verzamelingen zoveel waardevol materiaal ten gebruike hebben afgestaan, in het bijzonder aan hen, die ons bij de toelichting hierop van dienst zijn geweest.

1::'

o o

Z

,;

;Yaa/owijk

panorama

Een mooi panorama van Naaldwijk, gezien vanaf de toren van de Hervormde kerk. Men ziet hier nog de in 1920 afgebroken korenmolen (Molenstraat) en de voormalige R.K. kerk aan de Dijkweg (in gebruik 1871, afgebroken 1935).

9

10

Het centrum van Naaldwijk: het Wilhelminaplein, waar de uit de l4de eeuw daterende hervormde kerk (v66r de Hervorming St.-Adrianuskerk) domineert. Een beeld uit 1910. Koster Van der Kaay heeft eens (1922) de toren "schoongemaakt": staande in een kist, aan touwen opgehangen, bewerkte hij het hoge gevaarte met water en borstels: een karwei van enkele weken! Zijn vrouw, gezeten op een stoel boven op de tafel in de consistoriekamer, had al breiende een prachtig uitzicht door het hooggeplaatste venster op het marktveld!

Hetzelfde Wilhelminaplein in 1917. De gemeentepomp werd in droge perioden 's morgens en's avonds een uur geopend (de ketting ging er af) om de ornwonenden (wier pompen geen water meer gaven) in de gelegenheid te stelJen, het voor 't huishouden benodigde water te halen. Op de achtergrond paarden van de soldaten, die tijdens de mobilisatie (1914-18) in Naaldwijk gelegerd waren. Het tweede meisje van links is de latere mevrouw G. Voskamp-Verduyn, de kleine jongen naast haar Piet Verduyn (thans schoenwinkelier in de Herenstraat).

12

N6g een beeJd uit de mobiJisatietijd: het eeuwenoude hotel .Torenburg" op het Wilhelminaplein. Op feestdagen kwam men uit de omtrek met "Jan Pleziers" naar "Torenburg" om beneden of op de veranda van het uitzicht te genieten.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek