Naarden in oude ansichten deel 1

Naarden in oude ansichten deel 1

Auteur
:   K. van Bijlevelt
Gemeente
:   Naarden
Provincie
:   Noord-Holland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-3919-9
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Naarden in oude ansichten deel 1'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Het huidige Naarden, omvattende de oude vesting als stads- en bestuurscentrum, met daarnaast de uitgebreide en moderne .Jmitenwiiken", dateert van 1350. Bij het schrijven van deze inleiding telt de stad in totaal 17320 inwoners, hetgeen wil zeggen dat er sprake is van een dalende tendens, onder invloed van het gebrek aan woningen. Jongelieden die gaan trouwen zoeken zich elders een onderdak en de plaatsen van overledenen worden vaak niet door anderen ingenomen. Toch zal dit een tijdelijke situatie blijken te zijn, want Naarden heeft nog enige, zij het beperkte, bouwruimte, die zo spoedig mogelijk zal worden benut. Maar dan nag zal de maximum woonruimte-capaciteit slechts in geringe mate stijgen en het is daarom dat ervan wordt uitgegaan, dat in de nabije toekomst Naarden globaal met 20.000 inwoners de uiterste grens weI zal hebben bereikt. Rekening houdende met diverse factoren mag verondersteld worden, dat deze oude vestingstad dat aantal binnen tien jaren zal halen, waarna men evenals de meeste andere Gooise gemeenten, zal zijn aangewezen op de nieuwe polder, het Zuidelijk Flevoland. Overigens is het interessant vast te stellen, hoezeer Naarden in steeds sneller tempo is gegroeid. Rond het jaar 1800 telde de stad ook ongeveer 1800 inwoners. Ruim een eeuw later (in 1904) was dat getal opgelopen tot 3839. Nog geen 25 jaar later, in 1926, bedroeg het aantal inwoners 5700, hetgeen wil zeggen een vermeerdering van bijna 50 procent. Gaan we dan nag eens 25

jaar verder, dan telIen we in 1952 precies 11800 inwoners, ruim een verdubbeling dus ten aanzien van het getal in 1926. En nu, minder dan 18 jaar verder, zijn er opnieuw 5520 inwoners bijgekomen, waaruit geconc1udeerd mag worden, dat Naarden bij een ongeremde groei, in 1977 gemakkelijk nogmaals het totaal aantal inwoners van 1926 aan het totaal-getal zou kunnen toevoegen, opnieuw gezien over een tijdvak van 25 jaar. Maar, zoals gezegd, dat zullen er ongetwijfeld aanmerkelijk meer blijken te zijn, afhankelijk van de beschikbare woonruimte.

Tegelijk met de uitbreiding van het aantal inwoners blijkt ook het karakter van de Naarders sterk aan wijziging onderhevig. In 1900 was er nog op uitgebreide schaal sprake van land- en tuinbouw, van bloemisterijen en boomkwekerijen. De werkers in deze branches vindt men thans nog slechts schaars terug, terwijl de industrie steeds meer op de voorgrond is komen te staan. Naarden bezit dan ook een uitgebreid industrieterrein, waarbij de stad het zich heeft kunnen veroorloven, bij de keuze van de toe te laten industrieen sterk selecterend te werk te gaan. Overigens is reeds sedert 1905 de N.Y. Chemische fabriek "Naarden" in de vestingstad gevestigd, een concern met wereldnaam, mede dank zij de vele dochtermaatschappijen op tal van plaatsen over de gehele wereld. AIleen aJ in de stad Naarden telt deze N.Y. in totaal ruim 900 personeelsleden.

Naarden is een typische forensengemeente, althans voor een belangrijk dee!. Voor deze forensen is de stad uitsluitend woongemeente en dat verklaart waarom tot voor kort, zovelen van hen nauwelijks iets wisten omtrent de plaats hunner inwoning. Gelukkig is er op dit punt sprake van een duidelijke tendens tot verbetering, dank zij de voortvarendheid van het huidige gemeentebestuur, dat onder leiding van burgemeester N. J. C. Cramer (februari 1970 precies 12! jaar in Naarden) met niet aflatende voortvarendheid werkt aan een inten sieve communicatie tussen plaatselijke overheid en burgerij. De van tijd tot tijd gehouden (en nog te houden) Wijkavonden leveren daarbij een uitstekende bijdrage. Ook de Stichting Burgerzin moet in dit verband genoemd worden als een instelling die de inwoners zoveel mogelijk activeert op een zo breed mogelijk terrein. (Sportuitwisseling met Engeland (Borehamwood-Elstree) en Tsjechoslowakije (Uhersky Brod), Palmpaasoptocht, Luilakviering, een befaamde St.Nicolaas-intocht, Kerstconcert, Toneelcompetitie e.d.) Daarnaast mag ook niet onvermeld blijven het werk van de stichting "Vaderland en Oranje" (Koninginnedagviering en andere feesten) en van de Stichting ,,Jeugdraad voor de vesting". Door al deze activiteiten ontstaat er een duidelijk betere communicatie tussen vesting en buitenwijken, tussen hen die in Naarden wonen en werken en degenen die er uitsluitend wonen. De door zijn ligging wat geisoleerde stad komt steeds

meer tot ontplooiing. De sanering van de te lang verwaarloosde vesting en de wallen, de restauratie van Grote Kerk en toren (de eerste resultaten zijn reeds geruime tijd zichtbaar) genie ten in wijde kring belangstelling, evenals de vele en uitgebreide voorbereidingen voor het enorme recreatieproject tussen Naarden en Muiderberg, dat minstens van regionaal-, maar vrij zeker van nationaal be lang gaat worden. (Gerekend wordt op een aantal dag-recreanten van 30.000 aan het IJsselmeer.) Overigens allernaal zaken die tientallen miljoenen vergen, waarbij de bestuurderen uiteraard ook op de rijksoverheid zijn aangewezen. Gelukkig bestaat er in "Den Haag" tegenwoordig veel begrip voor de talrijke problemen waarmede Naarden vrijwel dagelijks te kampen heeft.

Geruime tijd heeft Naarden een duidelijk verval gekend en mede onder invloed van de aanleg van de Rijksweg nr. 1 (Arnsterdam-Amersfoort, in 1929) werd de isolatie van de stad nog eens extra benadrukt. Maar dat is gelukkig verleden tijd. Vooral de laatste tien jaren is de belangstelling voor deze unieke vestingstad duidelijk groeiende. Onder meer komt dit tot uitdrukking in de interesse om binnen de wallen, dus in de vesting zelf, te gaan wonen, waar er voorheen vaak een duidelijke tendens bestond om juist uit de vesting te trekken. En het laat zich aanzien, dat met de voortschrijding van de sanering, die interesse nog zal toenernen, ook al, omdat velen de voorkeur geven aan een woonplaats

waar nog ruimte en groen be staat, waar bos en hei (en het IJsselmeer) gemakkelijk en snel te bereiken zijn en waar . de kinderen zich op verantwoorde wijze betel' kunnen ontplooien dan in een grote stad. Maar, zoals boven reeds opgemerkt, de grens van deze mogelijkheden zal ook in Naarden spoedig bereikt zijn. Dan zal het van de maatregelen van het gemeenschappelijk overlegorgaan, (het "Gewest Gooiland") en de mogelijkheid totwoningbouw in de nieuwe polder "Zuidelijk Flevoland" afhankelijk zijn Of, en zo ja in hoeverre, zich ook anderen in deze contreien zullen kunnen vestigen.

In het thans 620-jarige Naarden heeft het krijgsrumoer vaak en zeer lang weerklonken, overeenkomstig de status van een vestingstad in het verleden. Intussen dateert het laatste beleg van de stad van mei 18 14, maar ook nadien hechtte men nog veel waarde aan een "sterkte" als deze en Naarden heeft dan ook altijd een militair gamizoen gekend. Twee kazemes telt de stad, de oude Prorners- en de Weeshuiskazerne, waarvan aIleen de laatstgenoemde nog als zodanig dienst doet. V oorheen was de Vesting-artillerie in N aarden gelegen, naderhand (tot 1940) de Motorartillerie, Maar al herbergt Naarden dan ook nu nog militairen, het belang van de vestingstad is niet langer gelegen in de militaire- maar uitsluitend in de cultuur-historische waarde ervan.

De voomaamste gebouwen in de vesting zijn vooral

het uit 160 I daterende, in Hollandse renaissancestijl opgetrokken raadhuis (bouwkosten f 14.145, - !), de Grote (voormalige St-Vitus-jkerk, waarvan de bouw in 1380 zou zijn begonnen en zestig jaar zou hebben geduurd (toren en kerk worden sedert enkele jaren grondig gerestaureerd), het Spaanse Huis (voorheen Gasthuiskerk, stadhuis, stadswaag, garuizoensbakkerij, thans omvattende het bijzonder fraai gerestaureerde Cornenius-museurn met op de zolder het Religieus Kunstkabinet), het Comenius-rnausoleum (in de voormalige Waalse kerk), het Comeniusstandbeeld (sedert 1957), het Vestingmuseum (ondergebracht in het bastion Turfpoort, dus onder de wallen), het vroegere Turfmagazijn, daterende uit 1752 en thans een bijzonder stemmige Bodega, de Utrechtse Poort (1877), de kazernes Weeshuis en Pro mel's (een groot deel van Iaatstgenoemde versterking wordt volledig gerestaureerd en gemoderniseerd voor de activiteiten van de Jeugdraad voor de vesting), het GrootArsenaal (van oorsprong 1688), het voormalige Burgerweeshuis (jarenlang oak zetel van het Pater Wijnterfonds) en de diverse bastions. Bovendien zal men gefascineerd worden door de verschillende fraaie gevels uit de zeventiende en achttiende eeuw.

De stad Naarden kan bogen op een rijke, ziJ het woelige, historie, in tegenstelling tot veel grot ere plaatsen in het Gooi. Naarden bezat al stadsrechten vaal' 1325 en is tot op de dag van vandaag de enige plaats in het

Gooi die dergelijke rechten bezit. De historie van deze stad is echter nog veel ouder want het vroegere N aarden, dat meer noordoostelijk was gelegen en dat door het water van de Zuiderzee werd verzwolgen, was waarschijnlijk reeds een zelfstandige vestiging rond hetjaar 940.

Dit boekje he eft niet de pretentie van historische betekenis te zijn. Wil men daaromtrent, de geschiedenis van de stad Naarden, worden gemformeerd, dan kan men zich wenden tot diverse werken van deskundigen, waaronder de Gooise historicus dr. A. C. J. de Vrankrijker.

De bedoeling van dit werk is echter weI, belangstelling te wekken voor het Naarden-in-beeld van voorheen en via deze beelden voor het energieke Naarden van vandaag, dat weer duidelijk een belangrijke plaats inneemt tussen de andere Gooise gemeenten.

Veel ouderen zullen bij het zien van vroegere voorstellingen ongetwijfeld een ,,0 ja, zo was het" of "Dat was die en die" laten horen. Zij zullen zeker veel genoegen aan de oude prenten bel even. Maar ook voor het huidige geslacht zal het nuttig zijn te kunnen zien hoe het was in het verleden.

Wat betreft het hier bijeengebrachte materiaal ben ik dank verschuldigd aan het gemeentebestuur van N aarden, dat ongelimiteerd toestemming verleende om uit het gemeentelijk archief te putten. Die dank gaat ook uit naar de heer Jan Hagoort, wiens grote collectie

ansichten en foto's eveneens te mijner beschikking stond. Bovendien stond hij mij in diverse gevallen met raad en daad terzijde. Voor het overige waren er bijdragen van o.a. de heren C. de Bruyn en W. Houtman, mevrouw F. M. Maas-Liebig, G. Slaap, B. Steenbergen en G. G. J. Klinkenberg.

Moge het cultuurmonument Naarden, mede door dit boekje, nog meer in de belangstellinz komen te staan.

Het fraaie, uit 1601 daterende stadhuis in 1912. De ontsierende lichtinstallaties ter weerszijden van het oude gebouw werden op 10 oktober 1913 verwijderd. De brievenbus, een van de oude stadspompen, de lindeboom en de ouderwetse "peperbus" (links) zijn reeds lang verdwenen. Op de voorgrond het hek rond de Grote kerk en het toenmalige kerkhof. Duide1ijk zijn ook de rails te zien van de Gooische Stoomtram, die dwars door de vesting trok. Tot verwijdering van de stadspompen (met soms onhygienisch water) werd schoorvoetend besloten in 1909, maar pas tegen het eind van 191 9 kreeg het college van B. en W. opdracht van de gemeenteraad, deze pompen definitief uit het stadsbee1d te verwijderen.

8

Een zeer oude tekening van het interieur van het Naardense raadhuis. Veel van hetgeen hier te zien is van de hal, zal men ook thans nog in gerestaureerde vorm terugvinden. De tekening (aquarel ?) werd vervaardigd door J. P. C. Grolman (1841-1927). De fraaie kist, links op de tekening, siert nag altijd de hal van het raadhuis. Vooral het zeer ingenieuze slot ervan geniet steeds veel belangstelling.

Een bijzonder zeldzame foto van de op de plaats van de huidige secretarie gestaan hebbende zaak van de heer E. D. van Gelder. Behalve op het boven de ingang hangende schild kon men ook op het rechter zijraam lezen dat men met een "Hofleverancier" te maken had. De heer Van Gelder dreef een slagerij. Ook hier weer een oude stadspomp. De foto dateert uit 1908. Vermeldenswaard is overigens dat de pui van het pand naderhand werd gekocht door de heer Schenk ten behoeve van zijn kruidenierszaak verderop in de Marktstraat.

~~8:aar:~:s. CJ f'a~:C:e:;.

Citg. Jos. Xu ?? & Co.

Wijde Marktstraat. NAARDEN.

10

De Wijde Marktstraat (thans Raadhuisstraat en eerder ook Korte Marktstraat genaamd) in J 910. De huizen links zoekt men nu tevergeefs; de secretarie is ervoor in de plaats gekomen. Opmerkelijk zijn de twee stadspompen vlak bij elkaar en het torentje boven het toenmalige logement "De Goede Verwachting" dat in de volksmond echter de naam "Luis aan de Ketting" droeg. De briefkaart is ook interessant. Men stempelde de post toen nog zowel in de plaats van herkomst als van be stemming af, hier respectievelijk Naarden en Hilversum. Het poststempel Naarden werd aangebracht des morgens tussen 5 en 6 uur. Oat van Hilversum dezelfde morgen tussen 6 en 7 uur!

Naarden kende voorheen een aantal logementen. Het meest gerenommeerde was "Het Vliegent Hert", vermoedelijk ontstaan rond 1640. Nog ouder was het logement "De Goede Verwachting" op de hoek van de Wuyvert en de Korte Marktstraat (nu Raadhuisstraat). Het genoot geen al te beste reputatie, evenmin als het in de Marktstraat gelegen logement "De Keizerskroon". Spiritusdrinkers en andere minder gunstige passanten vormden veelal de bezoekers. "De Goede Verwachting" kreeg de bijnaam "Luis aan de Ketting", raakte steeds meer in verval en werd eind 1955 afgebroken. Achter de boom beyond zich de voormalige Portugese (nadien Hoogduitse) synagoge, die in 1935 werd gesloopt.

11

De Grote (voormalige St.- Vitus- )kerk, met de bouw waarvan in 1380 werd begonnen, gezien vanaf het er schuin tegenover gelegen raadhuis. De ansicht dateert van het begin van deze eeuw. Men lette op de juist in gebruik zijnde stadspomp op de voorgrond en op de kJedij van de kinderen. De fraaie lantaarns, de pomp, het hek, de tramrails en de links nog juist zichtbare kosterij zijn intussen geschiedenis geworden. Het fraaie kerkgebouw ondergaat thans (1969) een grondige, algeheJe restauratie.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek