Nederhorst den Berg nogmaals

Nederhorst den Berg nogmaals

Auteur
:   N.M. Blankendaal
Gemeente
:   Nederhorst den Berg
Provincie
:   Noord-Holland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-5610-3
Pagina's
:   96
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Nederhorst den Berg nogmaals'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

Einl1ensch ohne 6eschkhfe

is! vie

ein Baum onne INvrze in

Deze tekst, die te lezen was op de beroemde muur in Berlijn, betekent: Een mens zonder geschiedenis is als een boom zonder wortels. Dit geldt zeker voor de geschiedenis van Nederhorst den Berg.

IN LEIDING

In diverse oude publikaties wordt het dorp geprezen om zijn natuurlijke schoonheid en historie. "Nederhorst, land van water en historie", "Nederhorst den Berg, parel aan de Vecht", "Nederhorst den Berg, dorpje aan Vecht met schat aan historic". "Nederhorst den Berg, waar de eeuwen eens stil stonden". Dit zijn enkele voorbeelden van hoe er over het dorp werd gedacht.

Gaarne wil ik u na mijn eerste boek uit mijn uitgebreide archief nogmaals enkele facetten van de ontwikkeling tonen. Voor op- of aamnerkingen houd ik mij aanbevolen. De eeuwen hebben niet stil gestaan. Het dorp is sterk veranderd. Is het er mooier op geworden? Als u dit boek leest en de foto's bekijkt, kunt u zelf oordelen.

In dit boek wil ik u tonen hoe het dorp zich heeft ontwikkeld. Vooral wil ik de mensen die er geleefd hebben en zij die het dorp tot ontwikkeling hebben gebracht centraal stellen. Immel's, zij hebben hier geleefd, vreugde en verdriet gekend (in 1892 brak onder andere de Aziatische cholera uit) en vooral hard gewerkt. Ook bekende Bergers, die nu nog leven, komen aan bod.

Gelukkig bestaat er nu een Historische Kring, die het culturele erfgoed van het dorp levend houdt.

Het is moeilijk een keuze te maken uit de veelheid van informatie en documentatie die ik voorhanden heb. Volledigheid is dus onmogelijk. Toch hoop ik dat u met plezier, af en toe met een traan, dit boek zult lezen.

Enkele onderwerpen zijn onder andere: de dorpsgezichten, de uitbreidingen, de dorpspolitiek , de sport, de rampen die zich hebben voorgedaan en de gezondheidszorg.

/nwoners van Nederhorst den Berg

In 1830 tel de het dorp 769 inwoners, in 1993 is dit gegroeid tot 5295. Onderstaande grafiek laat u de ontwikkeling zien van 1945 tot 1993. Hieruit kunt u concluderen dat de grootste ontwikkeling zich heeft voorgedaan in de jaren zeventig.

NEDERHORST DEN BERG

A"nt.lillwonersQullanul1i

6000r 5500 ~ 5000 ~

I 4500 r-

4000 i3 500 ~ 3000 2500

-Inwoners

De woningbouw

In 1921 vraagt de katholieke bouwvereniging aan de gemeenteraad een voorschot aan voor de bouw van tien eengezinswoningen. Daar de woningen aileen bestemd waren voor katholieken was dit zeer bezwaarlijk, zo oordeelde de meerderheid van de raad. Het voorstel werd dus verworpen. B. & W. waren van mening dar er gemeentewoningen moesten komen. In het raadsverslag komt de volgende opmerking voor: "Het scheen wei of de heeren maf werden

van het langer uitweiden over zaken die telkens gebleken zijn op niets uit te loopen, want niemand vroeg het woord" (???)

In 1917 had de bouwvereniging ook al een verzoek ingediend, maar toen werd er opgemerkt: "Hoe zouden nu deze woningen door arbeiders worden bewoond waarvan de minste huuropbrengst f 2,55 per week bedraagt, berekend tegen een gemiddelde satarisregeling van een bekwaam arbeider, die f 12,-- per week verdient? Er is een gebrek aan woningen die ten hoogste f 1 ,60 per week vragen." In 1916 had het Witte Kruis de gerneente nog gewezen op de grote woningnood en de slechte staat van de woningen.

In 1923 kreeg de bouwvereniging alsnog toestemming voor het bouwen van tien woningen aan de Overmeerseweg. Baron Van Lijnden, kasteelheer van kasteel Nederhorst, had intussen in 1910 al toestemming gekregen voor het bouwen van drie dienstwoningen aan de Slotlaan.

Yoor de verdere ontwikkeling van het dorp in de jaren zestig was het bouwen van woningen in De Horn- en Kuijerpolder van essentieel belang. Een probleem vormde echter de Reevaart , een afsplitsing van de rivier de Vecht, waardoor de polders een eiland waren geworden. In 1969 besioot de raad deze Reevaart te dempen en zo verdween een prachtig dorpsgezicht. Het schilderachtige dorpsaanzien was hiermee verdwenen. De ontwikkeling ging daarna sne!.

Thans zijn de buurtschap Overmeer en de Spiegelplas totaal van aanzien veranderd. Het Ankeveensepad, een waar lustoord voor de natuurliefhebber, werd doorbroken en een nieuw aangelegd wandelpad kwam er voor in de plaats. Een andere oorzaak voor de ontwikkeling van het dorp was de aanleg van aardgasleiding in 1967. Als u nagaat dat het dorp pas in 1923 waterleiding kreeg! De mensen in Overmeer hoefden toen geen water meer te halen uit de pomp, die in 1895 was geplaatst. Yoor die tijd was men aangewezen op het water uit de Yecht. Toen had men bepaald nog geen last van milieuverontreiniging.

Lantaarnopstekers waren in 1919 niet meer nodig, want A. Keetelaar was begonnen met het verschaffen van licht. Deze ontving toentertijd van de gemeente f 20,-- per week, met een vrije dag om de tien dagen. In 1922 gaat de P.E.N. de elektriciteit leveren.

Wat hebben de mensen toen toch moeten zwoegen en wat is het nog kort geleden! Drank maakte echter veel goed. In 1908 waren er zes vergunningen verleend voor de verkoop van sterke drank voor 1529 inwoners.

Dorpspolitiek

"Wie wil er burgemeester van Nederhorst worden?"?" Zo luidde de kop van het weekblad De Brug van 11 september 1974. De volgende personen wilden dit weI.

f. Heierman.

'Bur~met'ster F. Heierman, hoofd van de gem. Nederhorst-Den Berg, zijn op

zija 2s·jarig aml:tsjubileum veelvuldige blij. ken van hoog-

acbting en waardeering ten deel ge·

. vallen, voor de l uitstekende wijze waarop hij de belan·. gen der gem.

steeds heeft bevorderd,

mr. J. Sanderson 1825-1844 G. Schottelink 1844-1872

J. Schottelink 1872-1895

F. Heierrnan 1895-1924 (vorige pag. foto boven) mr. W.I. Doude van Troostwijk 1924-1928

G. Graaf Schimmelpenninck 1928-1939

B.A.Ph. baron van Harinxma thoe Siooten 1939-1971 W. Jongenee11971-1975

C. de Groot 1975-1984 (vorige pag. foto linksonder)

J. Goudberg 1984-heden (vorige pag. foto rechtsonder)

Tot de beruchte jaren zestig vergde het bestuur niet veel inspanning, de oorlogsjaren buiten beschouwing gelaten. Om een voorbeeld te noemen. In 1879 waren de inkomsten van de gemeente f 4565,64 en de uitgaven f 3651,51. In 1903 bedroeg de jaarwedde van de burgemeester f 450f 500. In 1906 werd het voorstel om de jaarwedde te verhogen tot f 600 afgewezen "met het oog op de minder gunstige bloei der gemeente". Toch leefde de bevolking erg mee. In 1899 werd er een brief gestuurd naar de Keizer van Rusland met de volgende inhoud:

Aan Zijne Majesteit den Keizer van Rusland

Sire,

Wij, ondergetekende Nederlandsche vrouwen en mannen, nemen vol eerbied de vrijheid onzen blijden dank uit te spreken voor Uwen Majesteits edelmoedig optreden ten gunste eener geieidelijke vermin de ring van krijgslasten en ter bevestiging van den vrede.

Tevens veroorloven wij ons den vurigen wensch te uiten dat de door Uwe Majesteit bijeengeroepen conferentie bevorderlijk zal zijn aan de vervulling van het verlangen naar vrede dat evenals alle andere begaafde natien ook ons bezielt.

Nederhorst den Berg, den 6 Maart 1899 de burgemeester voornoemd,

F. Heierman.

Aan de ingezetenen werd het volgende bekend gemaakt. "Deze brief is op het gemeentesecretarie op de gewone kantooruren nedergelegd ter ondertekening. "

Een ander mooi voorbeeld dateert van 1912. De geheelonthoudersvereniging had een openbare vergadering belegd in het lokaal van de openbare school. Toen de burgemeester hoorde dat Domela Nieuwenhuis de spreker zou zijn, werd er een spoedeisende vergadering belegd van de raad, waar allen zich tegen het optreden van de heer Domela Nieuwenhuis verklaren en wei bijzonder "met het oog op de leer die hij als socialist predikt , dat hij bekend staat als de grootste anarchist van Nederland en van hem niet te verwachten is dat hij zich enkel zou bepalen tot het te behandelen onderwerp". Met algemene stemmen werd besloten de vergadering te verbieden. Wat zijn de tijden toch veranderd!

Burgemeester Harinxma thoe Slooten kreeg het in de jaren zestig moeilijk in de open bare raadsvergaderingen. In die jaren veranderde het getij. Tot dan toe had hij steeds gesteund op zijn wethouder, .xmdcrkoning" J. Galesloot. De raadsvergaderingen die ik in die jaren dikwijls heb bezocht waren een vermaak. De burgemeester maakte de indruk zelfs zijn raadsleden niet te kennen.

De inwoners kwamen in actie. Raadsvergaderingen werden druk bezocht. Het onbehagen groeide. Enkele inwoners namen in 1965 het initiatief tot oprichting van een nieuwe parti j, de VVD, eigenlijk meer een oppositiepartij. Voor de verkiezingen van 1966 werd een felle campagne gevoerd. Met 28% van de stemmen werd de VVD de groat-

ste partij en de arts L. Gerla werd wethouder van Openbare Werken en Dorpsontwikkeling. De hegemonie van de heer Galesloot was doorbroken. Het "gevecht" tussen de nieuwe en oude wethouder brak los, met het gevolg dat in 1969 een motie van wantrouwen tegen Gerla werd ingediend en met 6 tegen 5 stemmen werd wethouder Gerla weggestemd.

De partij van de heer Galesloot was niet zo ingenomen met deze onverkwikkelijke zaak. Gevolg: de heer Galesloot vormde een eigen partij genaamd Alternatief '70.

De dorpspolitiek trok zoveel aandacht dat het weekblad Vrij Nederland op 7 juni 1969 een heel artikel wijdde aan de dorpspolitiek in Nederhorst den Berg. In 1970 werd met 6 tegen 5 stemmen de heer Gerla weer benoernd, nu als wethouder van Onderwijs. De heer Roukens streefde de heer Galesloot voorbij, want hij werd met 6 tegen 5 stemmen gekozen als wethouder van Openbare Werken.

In 1977 werd de opvolger van de KVP, het CDA, de grootste partij, met als tweede de PvdA. Wethouders werden toen de heren H. Roukens en D. P. Blok. En de heer Galesloot? Die was fractievoorzitter van de partij Alternatief '70.

De "revolutie" van de jaren zestig heeft tot gevolg gehad dat thans de politiek in rustig vaarwater is gekomen.

Rampen

Als ik mij goed herinner was het pinksterzaterdagavond 1965. Op de t.v. werd de populaire serie "Bonanza" uitgezonden, toen de brandweersirene de brand aankondigde van de schuimrubberfabriek Riviere aan de Meerlaan. Het pand brandde totaal uit; tragisch was dat brandweerman J. Snel door het dak naar beneden viel en omkwam.

Vele branden hebben het dorp geteisterd, zoals de brand van wasserij Schoonoord, de brand bij Tinholt in 1969, de grote brand van Polylux aan de Overmeerseweg in januari

1971, toen het water bevroor in de slangen, en natuurlijk de grote brand van het beroemde kasteel Nederhorst op een zonnige zondag op 10 januari 1971. Met tranen in de ogen heb ik de vlammen bezit zien nemen van de linkertoren.

In de Gooi en Eembode van 12 oktober 1921 werd een sensationeel verslag gedaan van een , .Zware brand in een weerloos dorp", Een citaat: "Omstreeks 9 uur gisterrniddag geraakte een kleine hooischuur achter de boerderij van J.J. van Emmerik in brand, vermoedelijk nadat kinderen met vuur had den gespeeld in de onmiddellijke nabijheid van hooi. In een ommezien laaiden de vlammen hoog op en sloegen over naar het rieten dak van de boerderij. Geweldige consternatie ontstond in het rustige dorpje. In allerijl ontruimde men de boerderij, die bewoond werd door de gezinnen W. Westen en G. van Huisstede. Maar intusschen waren de vlammen voortgevreten naar het hoge dak van de R.K. Stichting Voorzienigheid, welke bewoond werd door een vijftigtal kinderen en achttien zusters. Het brandweermateriaal van Nederhorst den Berg was in goeden staat, maar niet capabel om iets belangrijks te doen. Dertig pompers hebben de geheelen avond zwaar werk gehad om het eene straaltje te laten spuiten. Dat is, als we rekenen op vijf uur pomp en , dertig maal zestig cent of negentig gulden onkosten, behalve dan de honderd kan melk die in die tijd werd verschalkt. Omstreeks kwart voor achten arriveerde een tweepersoonsauto uit Weesp, waarin de drie heeren Geesink, die aan hun auto een kleinen motorspuit hadden gekoppeld. De motor werd aangezet. Een straal water die een capaciteit had van 500 liter per minuut werd op de vuurzee gericht. Van dit oogenblik minderde het vuur."

Het artikel eindigt met de oprnerking "dat in Nederhorst den Berg wei de overtuiging geboren is dat het onverantwoordelijk is langer met voorwereldlijke spuitjes voort te tobben."

De brand heeft veel opzien gebaard. In diverse dag- en weekbladen werden foto's geplaatst over de grote brand. De brandweer bestond destijds uit: klokluiders, lantaarndragers, pekkransdragers, lapzakdragers, brandmeester, brandroepers, pijpvervoerders, gereedschapsdragers, spuitgasten, hooistekers, motordrijvers en een opperbrandmeester.

Op 23 augustus 1921 besloot de gemeenteraad dat een brandmeesterf 1,25, de pijpvervoerders f 1,-- en de spuitgasten f 0,60 zouden ontvangen voor elk uur dat "zij als zoodanig werkzaam zijn geweest". Een oprnerkelijk feit is dat op 26 maart 1924 aile brandweerlieden wegens drankmisbruik werden ontslagen!!!

Op 8 augustus 1972 deed zich een andere ramp voor. Een windhoos richtte voor tienduizenden guldens schade aan. Twee boerderijen aan de Eilandseweg moesten het ontgelden. Bij de familie Korver vloog een stuk van de stal de lucht in en ging de hooiberg er aan. Dat de Horstermeer vee I rampen heeft ondergaan, kunt u lezen in het artikel van de heren E.J. Rinsma en J. Snel in het blad Nederlandse Historien, getiteld: "De Horstermeer 100 jaar droog."

Sport en spel

De samenwerking tussen inwoners en het zakenleven is bij het tot stand komen van diverse activiteiten op het gebied van recreatie grandioos. Dit is een unicum en is een groot compliment waard. Neem als voorbeeld het tot stand komen van een tafeltennishal op het sportcomplex in het jaar 1976, door zelfwerkzaamheid van leden en medewerking van velen tot stand gekomen. Piet van Huisstede was uitverkoren om de hal op zaterdag 22 mei 1976 officieel te openen, omdat hij bijna iedere dag en avond gewerkt had aan de bouw. Het was een grote aanwinst voor het dorp en

voor de tafeltennisafdeling van Sc. Nederhorst in het bijzonder.

De tafeltennisafdeling, die meer als societe it had gefungeerd, was volwassen geworden. Of dames en meisjes lid konden worden was geen discussiepunt meer. Dit hadden de oprichters Piet Vollers en Bertus Mulders nooit kunnen dromen!

De tafeltennisafdeling was ook de initiatiefnemer van het maandblad. In november 1972 was het Jan den Heijer die voor de tafeltennis het eerste nummer uitbracht , waaruit later het maandblad ontstond.

Ook de afdeling voetballiet zich niet onbetuigd. In 1969 bouwden "Zeventig supporters in negen maanden een clubgebouw" , zo luidde de kop in de Gooi en Eemlander. In aanwezigheid van het tweede kamerlid drs. Nederhorst werd het prachtige verenigingsgebouw geopend.

In augustus 1979 werd het sportcomplex uitgebreid met een viertal tennisbanen, een achttal kleedkamers en de kantine kreeg een nieuw aanzien. In 1980 werd op 20 september de sporthal in de Blijkpolder geopend door drs. R. de Wit, commissaris van de koningin van Noord- Holland; een verrijking voor het dorp.

Een ander hoogtepunt was op 8 juli 1968 de huldiging van Paul Lodewijkx, die in Assen winnaar was geworden van de 50 cc. Samen met Martin Mijwaart en Jan van Thiel had hij een zelfgebouwde racebrommer.

"Henk van Huisstede heeft het gehaald," was de kop van het weekblad De Brug in 1974. Hij had namelijk het wereldschaken met 103,5 uur verbeterd. In 1977 won dorpsgenote Anne Riemersma zilver op de W.K. wielrennen in Venezuela bij het onderdeel 3 km achtervolging, in de schitterende tijd van 3.59.22.

De saamhorigheid van de inwoners is het beste tot uiting gekomen in het NCRV-stedenspel, waarin een ploeg uit

Nederhorst den Berg in 1980 deelnam. De ploeg bestond uit: Hans Pelster, Cor Knip, Jan Franssen, Harry de Leeuw, Elly Dubelaar, Marijke Duindam, Nico Duindam, Ab Dijk , Lida van Ee, Carla van del' Kemp, Ruud Kouwenhoven, Daniel Landsaat, Ed Majoor, Bert Pouw, Herman van Rijn, Ans van Schaik, Ben Schoordijk , Frits Snel, Piet Wenneker, Joke Wiegmans en Nic Breed.

Nederhorst den Berg (211.27)

In de Amhernse RijnhaJ en in twee gemeenren komen zeskampers en denkers van de Raden van Advies in aktie. De vijfde ronde gaat tussen: Goes en Nederhorst den Be~

Presentatie: Tan]. xoeo, Judith Basch, Barend Barendse eo DickPasschler.

Men moest het opnemen tegen het team van het Zeeuwse Goes. De trues van captain Hans Pelster hebben niet tot een zege kunnen leiden. Heel Nederhorst den Berg zat aan het televisietoestel gekluisterd om de prestaties van de afgevaardigden te volgen.

Ook de speeltuinvereniging was zeer actief. Jaarlijks werd er voor de Bergse jeugd een bustocht georganiseerd naar diverse recreatie-oorden en er werd een speeltuin opgericht. Kent U Andrik? Wei dat is Adrianus Schapers die op 5 juli 1941 in Nederhorst den Berg werd geboren. Het was een avontuurlijke jongen die naar Mexico vertrok en zijn naam veranderde in Andrik en furore maakte als zanger. Over Dieuwertje Blok zal ik het maar niet hebben, die is genoeg bekend en er is over haar al genoeg geschreven. Ook Hermien Lam haalde de pel's (Panorama 1992), maar dat ging over het strandleven in Noordwijk.

Ik lOU nog veeI meer kunnen vertellen over Nederhorst den Berg en zijn inwoners. Alles heb ik niet kunnen vertellen, maar ik moest nu eenmaal binnen het kader van dit boek een keuze maken. Overigens verwijs ik u naar mijn eerste boek "Nederhorst den Berg in oude ansichten", waarin u nog meer informatie kunt vinden. Ook de Historische Kring geeft interessante informatie over het dorp. Het wordt tijd, dat ik u nu meeneem op onze tocht door de historie van ons dorp.

N.M. Blankendaal , mei 1993

Bronnen

Gemeentearchief, Nederhorst den Berg; Streekarchief van het Gooi en de Vechtstreek , Hilversum; Historisch archief over Nederhorst den Berg, N.M. Blankendaal, Rosmalen.

Geraadpleegde literatuur

Gids De Vechtstreek van Utrecht tot Muiden, uitgave VVV "De Vechtstreek", 1939; Geschiedenis van Nederhorst den Berg, J. Krol, 1949; Kabinet van Nederlandsche en Kleefsche oudheden, M. van Nidek en 1. le Long, 1770; Spiegel Historial, maandblad voor geschiedenis, januari 1973; Eigen Haard. maandblad, 1880; Weekblad Vrij Nederland, 7 juni 1969; Voetbal Vademecum van den R.K. Amsterdamsche Voetbalbond, oktober 1933; diverse informatiegidsen Nederhorst den Berg; Prentenboek van Nederhorst, Jan Snel e.a. 1981; Nu, gij bouwt niet uit weelde, R. K. Kerk te Nederhorst den Berg, Jan Baar 1990, Nederhorst den Berg; De Brug, weekblad voor Nederhorst den Berg; diverse publikaties dagblad Goof en Eemlander; Weekblad Buiten, september 19J2; De Horstermeer 100 jaar droog, publikatie E.J. Rinsma en J. Snel 1982 in tijdschrift Nederlands Historien.

lnformatie

Mijn bijzondere dank gaat uit naar de volgende personen die mij informatie c.q. toto's hebben verschaft: mevrouw M.B.M. Lowenthal-Bak , Amsterdam, die mij veel informatie heeft verschaft over de familie Bak; C. van Huisstede , Nederhorst den Berg, die mij veel informatie gaf over zijn vader; Th. van Zanten, Almere; Nic Breed, Nederhorst den Berg; mevrouw W.J. van Deutekom, Nederhorst den Berg en Cees Stalenhoef, Nederhorst den Berg.

Ten slotte ben ik grate dank verschuldigd aan mijn partner mevrouw W.J.M. Baten, die het concept kritisch heeft bekeken en computerwerk heeft verricht.

GEMEENTE NEDERHORST DEN BERG

1. Nederhorst den Berg, Parel aan de Vecht. Een overzichtskaart van de Vecht uit 1931 met vermelding van de landhuizen en kastelen. Diverse buitensteden zijn echter verdwenen. Duidelijk is te zien hoe de rivier een bocht maakt om het dorp. Door de aanlegvan de Reevaart in 1629 door jonkheer Godard van Reede vanhet kasteel Nederhorst werd de bocht afgesneden. In 1895 werd het Merwedekanaal aangelegd en verloor de Vecht haar betekenis voor het verkeer over het water ..

!

I'it;.:. :>1. o. Roukens .J,..

~!'

Greet uit Nederhorst den Berg.

2. Met de boot De Kraai (?) die vijftien passagiers kon vervoercn. zijn we in Nederhorst den Berg aangekomen. We hebben eerst iets gedronken bij de uitspanning van Gerrit Bak aan de Voorstraat. We gaan genieten van de mooie , historische monumenten en het prachtige natuurschoon.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek