Nederlands industrieel erfgoed in beeld

Nederlands industrieel erfgoed in beeld

Auteur
:   Marcel Overbeek
Gemeente
:  
Provincie
:  
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-1140-9
Pagina's
:   128
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2-3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Nederlands industrieel erfgoed in beeld'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

16 Apeldoorn Stoomwasserij Holthuizen

Al in 1618 wordt in een akte gesproken over een papiermolen in de buurtschap Holthuizen bij Apeldoorn. Op een oude kaart uit 1708 staan bij Holthuizen twee watermolens getekend. In 1830 koopt Lucas Dijkgraaf van Maria Pol de waterpapiermolen voor f 6140.

De familie Dijkgraaf bleef tot InS de papierfabricage voortzetten. De waterpapiermolen op de linkeroever werd in 1 841 door Hendrik van Baaren gekocht en komt in 1860 in bezit van Derk de Graaf. In 1897 verkoopt Hermina Kamphuis de 'vroegere water-papiermolen Holt-

huizen, thans ingericht tot wasserij' aan Reintje de Graaf. De voormalige papiermolen wordt in 1906 verkocht aan Derk en Maria de Graaf. Zij verkopen de wasserij weer aan Marten Beekman in 1912. Jan Hendrik Dijkkamp koopt op 1 april InS de wasserij. Wasserij 'Holthuizen' blijft als een van de laatste traditionele stoomwasserijen van Apeldoorn in bedrijf tot 1987. In 1997 gaat de wasserij door brand verloren.

Aardappehneel-, Strokarton- en Turfstrooiselfabrieken

Aan het begin van de negentiende eeuw was Nederland nog overwegend een agrarisch land. Door de industrialisatie ontstonden nieuwe industrieën, zoals de strokarton- en aardappelmeelfabricage in Groningen, Drenthe en Overijssel. De aardappelmeelfabrieken produceerden zetmeel, dat in de fabrieken werd verwerkt tot stroop, glucose en dextrine.

In de loop der jaren is door concentratie van bedrijven slechts één groot aardappelmeelbedrijf overgebleven: de Avebe in Ter Apelkanaal (Groningen). Enkele oude fabrieksgebouwen hebben de tand des tijds doorstaan, zoals 'De Baanbreker' en 'Onder Ons' in noordoost-Overijssel. Deze fabrieken werden op coöperatieve basis gesticht. Rond 1900 is er een grote toename van coöperatieve bedrijven, uit onvrede met de macht van de particuliere fabrieken.

De eerste Nederlandse strokartonfabriek werd in 1867 te Leeuwarden gesticht. Door de toename van massaproductie in het midden van de negentiende eeuw was er in de industrie een stijgende vraag naar karton als verpakkingsmateriaal. Als grondstof voor de fabricage werd stro gebruikt. In 1869 werd de eerste strokartonfabriek in de Groningse veenkoloniën opgericht in Hoogezand. De concentratie van strokartonfabrieken in de veenkoloniën ontstond door een combinatie van gunstige factoren, zoals de aanwezigheid van kanalen, zoet water voor het productieproces en turf als brandstof voor de machines.

De strokartonindustrie is dus een typische Groninger bedrijfstak. Door sanering en de overgang op andere verpakkingsmaterialen zoals kunststof en plastic zijn de meeste strokartonfabrieken in de jaren zestig ten onder gegaan. Slechts een enkel bedrijf (Kappa) heeft het kunnen bolwerken.

De turfwinning is een van de oudste 'agro-industrieën' in ons land. Eind negentiende eeuw wordt begonnen met het afgraven van de laatste grote veengebieden in de Brabantse Peel en in zuidoost-Drenthe. De turfmarkt werd beheerst door enkele machtige familiebedrijven, waarvan de Firma Griendtsveen de belangrijkste was. Enkele jaren geleden is in zuidoost-Drenthe de turf winning beëindigd.

1 7 Oude Pekela Strokartonfahriek 'Erica'

Een van de eerste strokartonfabrieken in Oude Pekela was 'papierfabriek Erica', opgericht in 1889. De ansicht geeft een beeld van de fabriek rond de eeuwwisseling. Op

de voorgrond het sterk vervuilde kanaal. Bij de productie van strokarton en aardappelmeel werd veel water verbruikt, dat vervolgens in sterk vervuilde vorm door de fabrieken op de kanalen werd geloosd. De stank was voor de bewoners vaak niet te harden. De strokartonfabriek 'Erica' werd begin jaren zeventig gesloten en daarna gesloopt.

Papierfabriek eric~1 Oude Pekela.

: ...

,-

., '. -c

18 Oude Pekela Strokartonfabriek 'Britannia'

Oude Pekela werd na 1870 het centrum van de strokartonfabricage in Nederland.

Begin deze eeuw waren hier niet minder dan negen fabrieken actief. In 1950 was Nederland de tweede producent van strokarton ter wereld (na de USA), met een productie van 400.000 ton per jaar. In de jaren zestig zakte de markt voor strokarton in en de meeste fabrieken werden gesloten. Strokartonfabriek 'Britannia' werd opgericht in 1913. Een van de oprichters was Elso Free, een papiermaker afkomstig uit Oostfriesland (D).

De naam Britannia werd ge-

kozen omdat de fabriek meer dan 80 procent van het karton naar Engeland exporteerde. In 1965 fuseerde de fabriek met de papierfabriek 'De Kroon', die deel uitmaakt van de firma KNP-Kappa. Dit bedrijf

bestaat nog steeds; alle andere strokartonfabrieken zijn inmiddels verdwenen.

De ansicht toont de fabriek aan het vervuilde Pekelder Diep, met het kantoor (omstreeks 1950).

19 Hoogkerk Strokartonfabriek 'De Halm'

In 1913 werd de coöperatieve strokartonfabriek 'De Halm' opgericht. De fabriek werd gebouwd op een terrein tussen het Hoendiep en de spoorlijn Groningen -Leeuwarden, zodat er voldoende aan- en afvoermogelijkheden waren. De aanwezigheid van het Peizerdiep zorgde voor zoet water, dat nodig was voor het productieproces. De fabriek werd ontworpen door de architecten G. en W Wierenga uit Coevorden. Naast de fabriek werd een compleet fabrieksdorp gebouwd met negentig arbeiderswoningen, opzichterswoningen, een directeurswoning en een kan-

toorgebouw. Dit unieke complex is nog grotendeels aanwezig.

De fabriek is nog steeds in gebruik.

20 Zuidbroek Aardappelmeelfabriek Motké

De Groninger industrieel WA. Scholten stichtte in 1859 de aardappelmeel-, sago- en siroopfabriek 'Motké' in Zuidbroek. De naam van de fabriek was ontleend aan H.B. Motké, inspecteur-generaal van financiën en een vriend van Scholten. In 1872 werd de fabriek uitgebreid met een dextrinefabriek: hier werden als eerste in Europa zetmeel en sago geproduceerd.

Later maakte de fabriek ook producten als stroop, custard en maïzena. In 1965 werd de fabriek gesloten en in 1967 werden de gebouwen verkocht aan een schrootbedrijf.

Na jaren van leegstand en verval werd de fabriek in 1985 gesloopt. De foto uit 1977 toont de voorgevel van de

fabriek uit 1859, met op het dak het torentje van de fabrieksklok.

21 Woudbloem Aardappelmeelfabriek 'De Woudbloem'

De coöperatieve aardappelmeelfabriek 'De Woudbloem' bij Slochteren werd in 1904 opgericht. De fabriek was ontworpen door architect Wiering uit Ulrum, de bouwkosten bedroegen f 230.000. In 1967 werd de fabriek gesloten. Op de foto uit 1978 de fabriek aan de Scharmer Ee met de voor aardappelmeelfabrieken typerende houten ventilatiekappen op het dak. In 1982 werden de leegstaande fabrieksgebouwen gesloopt, met uitzondering van een bijgebouwen tien arbeidershuisjes, die tegelijk met de fabriek werden gebouwd.

22 Veenoord Aardappelmeelfabriek 'Excelsior'

De coöperatieve aardappelmeelfabriek 'Excelsior' werd in 1909 opgericht. De fabriek, gunstig gelegen aan de Hoogeveensche Vaart, had in 1922 een productie van 40.000 hl aardappelen per week. Tijdens de productiecampagne, die liep van september tot februari, waren 125 werknemers in dienst.

In 1981 werd de productie beëindigd, waarna de fabriek in gebruik kwam bij een caravanhandel. Door ingrijpende verbouwingen is van de oude fabriek niets meer te herkennen.

23 Lutten Aardappehneelfabriek 'De Baanbreker'

Aardappelmeelfabriek 'De Baanbreker' werd in 1900 opgericht op initiatief van baron Van Dedem, de stichter van het kanaal de Dedemsvaart. De omstandigheden voor de vestiging van een fabriek waren hier gunstig.

De aanwezigheid van dalgrond maakte de teelt van aardappelen mogelijk. Veel landbouwers uit Groningen kwamen naar noordoostOverijssel om aardappels te telen. In 1903 werd de fabriek uitgebreid met een glucoseen dextrineafdeling (bijproducten van de aardappelmeelfabricage ). De naam van

de fabriek werd toen veranderd in NV aardappelmeel-, stroopen dextrinefabriek 'De Baanbreeker' . In de jaren zestig werd de Dedemsvaart gedempt en de fabriek gesloten. In 1961 werd de fabriek over-

genomen door de firma Wildkamp, fabrikant van kunststoffen leidingsystemen. De fabrieksgebouwen zijn voor het grootste deel nog in originele staat.

AARDAPPCL-MEEL-STROOP- fABRIEK ?? DE BAANBREEKER' LUTTE. AID DEDE '115VAART.

24 DeKrim Aardappelmeelfabriek 'Onderons'

In 1906 werd door de Dedemsvaartse vervener Minke een aardappelmeelfabriek gebouwd aan het kanaal de Lutter Hoofdwijk. De fabrieksgebouwen werden ontworpen door architect G. Wieringa uit Coevorden. Door misoogsten in de aardappelteelt moest de fabriek in 1911 sluiten. In 1912 maakte de fabriek een nieuwe start als coöperatief bedrijf. De fabriek werd door een combinatie van boeren gekocht voor

f 71.692. De fabriek kwam tot grote bloei, onder meer door de verkoop van het stijfselproduct 'crackfree'.

Ook lijmsoorten en puddingpoeder behoorden tot het assortiment. In de jaren zeventig werd de fabriek overgenomen door de firma Avebe. In 1990 werd de fabriek gesloten en sindsdien alleen nog

voor opslag gebruikt. Op de luchtfoto uit de jaren zestig is de fabriek in bedrijf te zien, met de vloeivelden op de achtergrond en het fabriekskanaai op de voorgrond.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2020 Uitgeverij Europese Bibliotheek