Nederlands industrieel erfgoed in beeld

Nederlands industrieel erfgoed in beeld

Auteur
:   Marcel Overbeek
Gemeente
:  
Provincie
:  
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-1140-9
Pagina's
:   128
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2-3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Nederlands industrieel erfgoed in beeld'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

52 Hengelo

Hengelosche bierbrouwerij

Op 1 juni 1879 wordt de 'Hengelosche Stoom Beiersch Bierbrouwerij Meyling en Bartelink' opgericht. Een van de oprichters, Herman Meyling, was afkomstig uit Borne, waar zijn voorouders al in 1730 een huisbrouwerij hadden. Vanaf 1900 gaat het goed met de Hengelosche bierbrouwerij. In 1900 wordt een nieuw brouwhuis gebouwd met de naam van het bedrijf in trotse letters op de voorgevel. In 1919 koopt Meyling zijn compagnon Bartelink uit, zodat 'De Hengelosche' nu een familiebedrijf wordt. Na 1945 groeit de brouwerij uit tot een middelgrote brouwerij, met een marktaandeel in OostNederland van 20 procent. In 1974 wordt de brouwerij met tweehonderd werknemers overgenomen door de Belgi-

sche gigant Stella Artois. In 1983 valt het doek voor de Hengelosche Bierbrouwerij: de fabriek wordt gesloten, de merknaam 'Hengelo's bier' verdwijnt en het fabriekscomplex aan de Parallelweg komt leeg te staan.

53 Kampen

Sigarenfabriek Van der Sluis

In Kampen ontstond vanaf 1850 een bloeiende sigarenindustrie. De reden was dat in Kampen relatief veel goedkope arbeidskrachten aanwezig waren, die goed ingezet konden worden in de zeer arbeidsintensieve sigarenfabricage. De arbeidsomstandigheden in de negentiende eeuw waren in de sigarenindustrie zeer slecht: werkweken van 90 uur waren heel normaal. Toch waren rond de eeuwwisseling 5000 van de 20.000 inwoners van Kampen afhankelijk van de sigarenindustrie. In de crisisjaren werden veel fabrieken gesloten; eind jaren zeventig waren slechts enkele kleine bedrijfjes overgebleven. Een daarvan was de firma Van der Sluis, die in 1850 werd gevestigd in twee oude woon-

huizen aan de Voorstraat 80. In 1979 werd Van der Sluis overgenomen door de sigarenfabriek 'Oud Kampen'. De fabriek aan de Voorstraat kreeg na restauratie in 1990 weer een woonhuisbestemming.

De foto uit 1979 laat de fabriek zien voor de restauratie.

'::

S4 Zevenaar Tabaksfabriek 'NV Turmac'

Het zuidelijk deel van de Achterhoek, de Lymers, was vanouds een streek waar tabak werd verbouwd. De hier aanwezige zware grond leende zich goed voor tabaksteelt. In 1920 verleent koningin Wilhelmina toestemming voor de oprichting van de NV Turmac ('Turkish Macedonian Tobacco Company') te Zevenaar. Oprichters waren Willem Carel en ]oseph Buschharner, tabakshandelaren. Aanvankelijk was het bedrijf gevestigd in twee schuren bij het landgoed Enghuizen. Met drie sigarettenmachines werd een productie van 300.000 sigaretten per dag gehaald.

In 1924 werd een moderne nieuwe fabriek in gebruik genomen, die vanwege de brandveiligheid in beton was opgetrokken (zie ansicht). Anno 1998 wordt nog steeds in dit complex geproduceerd.

Later werd Turmac overgenomen door RothmansTobacco CompanyNB.

Zuivelfabrieken

Tot 1850 vond de zuivelbereiding op traditionele wijze plaats op de boerderij. Door toenemende concurrentie uit andere landbouw-exporterende landen kwam de handelspositie van Nederland op de tocht te staan. Omstreeks 1880 kwam de mechanisatie van de boterbereiding aarzelend op gang.

De eerste zuivelfabrieken werden in Friesland opgericht. Tegen het einde van de negentiende eeuw werden op het platteland vele zuivelcoöperaties opgericht.

Aan het begin van de Eerste Wereldoorlog was vrijwel elk dorp wel voorzien van een zuivelfabriek. Later gingen de fabrieken naast de boterbereiding over op de productie van consumptiemelk. Na 1950 verdwenen steeds meer zelfstandige zuivelfabriekjes, om op te gaan in grotere organisaties.

Een met de veeteelt verwante bedrijfstak is de leerlooierij. Deze bedrijfstak was vooral te vinden in de Brabantse Langstraat.

In plaatsen als Dongen en Waalwijk was meer dan de helft van de beroepsbevolking in de leerlooierijen en schoenfabrieken werkzaam. Door buitenlandse concurrentie is het aantal schoenfabrieken sterk teruggelopen.

SS Raalte Stoomzuivelfahriek 'De Hoop'

De coöperatieve stoomzuivelfabriek 'De Hoop' aan het kanaal westzijde in Raalte, omstreeks 1940. De stoomzuivelfabriek werd in 191 7 opgericht. Het complex werd gebouwd door de Almelose aannemer Vixeboxe naar een ontwerp van architect Pronk uit Deventer. De capaciteit van de fabriek was in het begin berekend op 4 miljoen liter melk per jaar. De fabriek was in de eerste jaren zo succesvol, dat er bijna geen consumptiemelk meer beschikbaar was (bijna alle melk werd tot boter verwerkt!). Typisch voor de zuivelfabriek was het over-

dekte bordes, waar de melkbussen werden aangevoerd. In 1936 werd de fabriek uitgebreid. In 1969 fuseerde de fabriek met de stoomzuivelfabriek 'De Vooruitgang' te Heeten. De voortschrijdende

concentratie in de zuivelindustrie leidde ook in Raalte tot de sluiting van de fabriek (1989). In 1991 werd de fabriek gesloopt.

S6 Marum Zuivelfabriek 'Zuidelijk Westerkwartier'

In 1900 werd in het Groningse Marum een handkrachtfabriekje met de naam 'De Eensgezindheid' opgericht om boter te bereiden. De boeren in het Westerkwartier waren echter niet tevreden met de lage prijzen die zij voor hun melk kregen. In 1916 kwam een aantal vooraanstaande boeren bijeen om een eigen, coöperatieve fabriek op te richten. In 1918 was er voldoende geld bijeengebracht om de 'Coöperatieve Zuivelfabriek Zuidelijk Westerkwartier' officieel op te richten. In 191 8 werd de nieuwe fabriek geopend en

op 4 april kwam de eerste melk van de band. Dat de boeren trots waren op 'hun' nieuwe fabriek bleek ook uit de stijlvolle architectuur van de zuivelfabriek.

Na de Tweede Wereldoorlog werd de fabriek ingrijpend gemoderniseerd. Door de schaalvergroting in de zuivelindustrie werd ook deze fabriek gesloten.

S7 Markelo Stoomzuivelfahriek

In 1894 werd in Markelo door de gebroeders Stokkenkreeft een stoomzuivelfabriekje opgericht. Omdat de eigenaars ook handelden in veevoeder, konden de boeren die melk aan de fabriek leverden krachtvoer in ruil mee terug nemen! In 1907 wordt het fabriekje verkocht aan de plaatselijke boeren, die er een coöperatieve fabriek van maakten. In 1921 werd de fabriek opgedeeld in twee coöperaties, een met de naam Markelose Coöperatieve Zuivelfabriek, en een veevoedercoöperatie (de Landbouwvereniging). De zuivelfabriek is in bedrijf geweest

tot de sluiting in 1998. De ansicht geeft een beeld van het kleinschalige zuivelfabriekje aan het begin van deze eeuw.

58 Wapserveen Zuivelfabriek

In Drenthe was er onder de boeren aanvankelijk veel weerstand tegen de industrialisatie van de zuivelbereiding, er was nog veel traditionele hanclmatige boterbereiding.

Eind negentiende eeuw ontstonden aarzelend de eerste handkracht boterfabriekj es, zoals in Borger. De eerste stoomzuivelfabriek in Drenthe ontstond in Ruinerwold. Een van de oudste was de coöperatieve stoomzuivelfabriek in Wapserveen. De fabriek werd in 1897 gebouwd door de gebroeders Aberson te Steenwijkvoor f 11.747 en al snel met een kaasmakerij uitge-

breid. In de jaren vijftig werd de fabriek voor een groot deel gemoderniseerd; alleen het rechtergedeelte (foto) dateert nog van de beginjaren. Na een fusie met de DüMü in de jaren zeventig moest de

fabriek uiteindelijk in 1976 definitief sluiten. De gebouwen zijn nu in gebruik bij een fabrikant van spuitbussen.

~ .

..,...:- ...?? J

~

;

S9 Rolde

Coöperatieve zuivelfabriek

De zuivelfabriek in Rolde werd in 1895 opgericht. De fabriek kreeg in de jaren dertig, toen het bedrijf belangrijk werd uitgebreid, een modern uiterlijk. In 1970 werd de productie beëindigd en het complex aangekocht door de Collectieve Landbouwersbank te Meppel. In 1988 werden de gebouwen door de gemeente aangekocht en gesloopt.

60 Waalwijk Schoenfabriek 'Van Dooren en De Greeff'

De Brabantse Langstraat werd in de negentiende eeuw het centrum voor de leerverwerkende industrie. Vele schoenfabrieken en leerlooierijen vestigden zich in deze streek, met Waalwijk als middelpunt. Tot de vele leerverwerkende bedrijven behoorde de chroomlederschoenfabriek van de firma Van Dooren en De Greeff. Dit bedrijf werd in 1910 gesticht aan de Stationsstraat. De productie werd in 1978 beëindigd. Eind jaren tachtig werd het complex verbouwd tot appartementen. Van de oorspronkelijke fabriek bleef alleen de fraaie

voorgevel met de fabrieksnaam in kerarniektegels bewaard. De foto uit 1986 geeft de situatie weer voor de verbouwing.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2020 Uitgeverij Europese Bibliotheek