Nederlandse watermolens in oude ansichten

Nederlandse watermolens in oude ansichten

Auteur
:   Hans Frieke, Herman Hagens en A. Meesters
Gemeente
:  
Provincie
:  
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-5816-9
Pagina's
:   112
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Nederlandse watermolens in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

27. RENKUM. De molen op het goed K wadenoord is de laatste uit de geweldige rijkdom aan watermolens die de gemeente Renkum eens bezat. We komen deze molen voor het eersttegen in 1703. Het goed was van 1733 tot 1791 eigendom van de familie Thoe Schwartzenberg en Hohenlandsberg, die waterloop en grond voor de papiermolen verpachtte. Daarna kwam het in handen van de papiermakers zelf. In 1872 werd de papiermolen omgebouwd tot korenmolen. De vreemde constructie van het molengebouwtje wettigt het vermoeden dat de papiermolen daarbij werd afgebroken en dat de kapconstructie werd gebruikt als gebint voor het nieuwe korenmolengebouw. Tot 1923 is er gemalen. Nog in 1934 hing het rad vervallen naast het gebouw, daarna zijn goot en rad weggebroken. Het gebouw kwam steeds verder tot verval. Thans worden mogelijkheden onderzocht om te komen tot restauratie.

ULTG. ]l!1,;TA, V.ELSEN. 1304.

De Water molen d e-. /. /3~...4--...- ~

cf.?!!-~. d,'

28. RHEDEN, Laag Soeren. De vier molens van Laag Soeren, een korenmolen en drie papiermolens, behoren tot de jongste op de Veluwe. De drie laatstgenoemde droegen de namen "Welbedacht", "Goedgedacht" en "Nagedacht". Ze zijn aile gesticht tussen 1791 en 1805. De molen op de ansichtkaart uit 1906 is in 1793 gebouwd door Abraham Pannekoek. In 1849 werd de molen overgedragen aan de Stichting "Bethesda", een geneeskundige badinrichting en herstellingsoord. De papiermolen brandde in 1893 af en werd door G .A. Slijkhuis als wasserij herbouwd. Daarbij bleef het waterrad tot in de jaren dertig in gebruik. Het sprengenwater werd vanaf de dalrand over een hoog opgeleide dam naar de molen gevoerd en vervolgens door een goot over de weg, die langs de molen liep, op het rad gebracht. Die installatie heeft bestaan tot in de jaren zestig. De molen droeg de naam "Nagedachf'.

29. RHEDEN, Laag Soeren. De laatst gebouwde van de Laag-Soerense papiermolens is de molen "Goedgedacht": 1796. Ook deze molen werd in 1849 eigendom van de Stichting "Bethesda". Pachter Lenderink richtte de molen in 1880 in tot wasserij. Plaatsing van een stoommachine begin deze eeuw bracht uiteindelijk stilstand van het rad met zich mee. In 1933 was het niet meer in gebruik, maar het bleef in zo'n goede staat dat het in 1944, na de Slag om Arnhem, kon worden ingezet bij het opwekken van elektriciteit. Verder draaiden er een wasmachine en een centrifuge op alsmede een waterpomp voor de stoomketel; ten slotte was er nog een oliepers voor lijnzaad. Na de oorlog, toen de stroomvoorziening weer op gang was gekomen, werd het rad, nu voorgoed, stilgelegd. In 1948 werd het weggebroken. Het gebouw brandde in 1987 af. Sinds ongeveer 1930 draagt deze wasserij de naam "De Waterval".

30. RHEDEN, Laag Soeren. De Korenmolen Van Wijnen is de jongste en de benedenste van de vier, gelegen aan de Harderwijker weg. Nog in 1804 werd door het Hof van Gelre toestemming tot de bouw verleend. In 1805 kwam de molen in bedrijf, In 1865 kwam de molen in bezit van Jut van Breukelerwaard, eigenaar van "Bethesda". Hij liet er vier jaarlater een pension tegenaan bouwen, "Sprengenoord" genoemd, als tegenhanger van "Bethesda", maar dit keer voor "on- en minvermogenden". In 1935 werd W. Wijnen eigenaar, gehuwd met de muldersdochter Mina Gerbrands. Tot 1945 bleef het waterrad in gebruik. In 1950 zijn maalwerk, goot en rad weggebroken. In 1988 is het molengebouw gerestaureerd, evenwel zonder dat het rad weer werd aangebracht. "Sprengenoord" werd daarbij afgebroken.

31. RHED EN, Yelp (Beekhuizen). Aan de voet van de Keienberg staat een wit molenaarshuis met jaartalankers: 1617. Het is het stichtingsjaar van de papiermolen aldaar, die de achterzijde vormde van het mulders- en molenhuis, die in een T-vorm waren gebouwd. De molenbeek had slechts geringe kracht: slechts twee tot drie hamerbakken konden er op worden aangedreven. De papiermolen bleef tot 1877 in werking. Nog jarenlang bleef het gebouw, de achtervleugel met zijn houten topgevel aan de waterkant, bestaan. Bij restauratie van het muldershuis van 1617 werd het afgebroken en vervangen door een kleine, witte, stenen schuur aan het water. Aileen het stenen molenhoofd herinnert nog aan de voormalige watermolen.

32. RHEDEN, Velp. De "Hoften Bovendorpe", later "Van Lennipsmoole" genoemd, is bekend vanaf 1391, de molen niet eerder dan 1457. Er lagen meer molens in Velp, die intussen aile zijn verdwenen. Het waren papiermolens, de Van Lennipsmolen was altijd korenmolen. In de Tachtigjarige Oorlog brand de de molen twee keer af: in 1584 en in 1629. De allerlaatste brand, in 1961, leek het monument de genadeslag te geven. Er is heel wat afgepraat over al dan niet herbouwen. Gelukkig bleef de bouwval niet te lang bestaan. In december 1967 kon de molen weer in werking worden gesteld. Molenmaker Anneveldt uit Doetinchem klaarde het karwei. Helaas wordt er niet meer mee gewerkt: het maalwerk, bestaande uit twee steenkoppels, staat er keurig onderhouden bij als "showpiece" in de "Taveerne De Watermolen", een naam die in grote letters op de muur boven het rad is aangebracht. In december 1993 brandde de molen andermaal af.

Molen. ROZEND.A..A.L.

33. ROZENDAAL. De korenmolen aan de Ringallee, aan de zuidgrens van de gemeente Rozendaal, was beroemd om zijn twee raderen: fotogeniek en onderwerp van talloze ansichtkaarten. De oudste vermelding dateert van 1408, toen de molen behoorde tot het goed Wambeek. In 1504 heet hij "Wambeecker molen", Een andere naam, die net als deze overigens al in de 17e eeuw in onbruik was geraakt, is Leer-of Leyermolen. Bij deze korenmolen behoorde namelijk in de 16e eeuw een run- of looistofmolen. De laatste korenmulder was H. Engelenburg. In de Tweede Wereldoorlog hadden de Duitsers er een munitie-opslagdepot. Zij bliezen op 14 april 1945 de molen op. Deze is niet weer herbouwd. Op die plaats bevindt zich thans een waterval over een keienglooiing.

e5 igarenkis ten! 'abrieken ~laren6eek.

34. VOORST, Klarenbeek. Het zal niet vaak voorkomen, dat een heel dorp zijn ontstaan dankt aan een enkele watermolen. Toch is dit met Klarenbeek het geval. In de marke Appen was in 1733 een kleine kopermolen gesticht, kennelijk van weinig betekenis. Reeds enkele jaren later zon men op de mogelijkheid een grotere te bouwen. Deze werd gelegd aan een kilometers lange, hoog opgeleide beek. Het werk werd gefinancierd door een drietal mannen, van wie een, J.R. Krepel, afkomstig van de kopermolen te Epe, in 1808 alleeneigenaar werd. Het was een onderslagmolen met een rad van meer dan 8112 meter doorsnee. De bloeiende en goed bekend staande kopermolen, waar scheepsplaten en centenplaten werden geslagen, ging na 1860 achteruit. In 1870 werd de molen houtzagerij, met een turbine, die tot het begin van de jaren dertig stroom heeft opgewekt en in 1942 is weggebroken. De turbine stond in het donkere huisje links.

VOOi=?ST, - Watermolen;

5103

35. VOORST. De Nijenbeker molen, aan de benedenloop van de Voorster beek, vormde met zijn twee onderslagraderen aan het houten gebouwtje een van de schilderachtigste molentaferelen op de Veluwe. In 1296 heette deze molen, in het bijzonder wegens zijn schoepenraderen, in de volksmond "tredenmoelen". De molen, die bij het kasteel Nijenbeek behoorde, werd in 1372 verwoest tijdens de oorlogen tussen de Hekerens en de Bronkhorsten, een strijd om de troon van het hertogdom Gelre. Tot de laatste partij behoorden de eigenaren van Nijenbeek. Pas in 1597 is de molen herbouwd. Sinds 1779 was de molen in handen van de molenaars. De molen is tot begin deze eeuw in gebruik geweest. Na 1920 kwam hij steeds meer tot verval en is in 1935 afgebroken.

GELDERLAND - ACHTERHOEK, LIEMERS, RIJK VAN NUMEGEN

36. AAL TEN. Aan de Slinge lag tot 1901 de watermolen van de Ahof , ,De Pol". Deze was in 1281 bezit van de heren van Steinfurt. De molen ontmoeten we pas in 1500. Toen lag de watermolen in het naburige Bredevoort in puin en moesten de bewoners zich te Aalten laten helpen. Wellicht is de molen toen pas gebouwd. In 1562 was het Ambt Bredevoort, met Aalten, door Philips II verpand. Prins Maurits loste in 1612 dit pandschap af en in 1697 werd het gehele gebied aan stadhouder Willem III opgedragen. Scholten op de Ahof waren onder anderen de familie Grevink, na 1700 Arentzen. Begin 1ge eeuw wordt Arentzen eigenaar. De molen had drie onderslagraderen en kreeg in 1840 nog een bovenslagrad, om te kunnen malen bij watertekort, ontstaan door ontginningen. Het linker gebouw op de foto van ongeveer 1890 was de koren- en runrnolen, rechts staat de oliernolen, die ook als rosmolen kon werken. In 1901 is de molen afgebroken.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2019 Uitgeverij Europese Bibliotheek