Nederlandse watermolens in oude ansichten

Nederlandse watermolens in oude ansichten

Auteur
:   Hans Frieke, Herman Hagens en A. Meesters
Gemeente
:  
Provincie
:  
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-5816-9
Pagina's
:   112
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Nederlandse watermolens in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

47. VORDEN. De molen van het kasteel Hackfort dateert van omstreeks 1500 en had als voorganger een molen bij het stroomafwaarts liggende huis Suderas. Dit was ook in bezit van de heren van Hackfort. Jacob van Hackfort moet de molen naar zijn huis bij Vorden hebben verplaatst. In het eerste driekwart van de 18e eeuw bevond zich in de korenmolen tevens een oliewerk. Op het einde van de 1ge eeuw stond de molen zo goed als ongebruikt. Voor pachter Gerritsen was de Vordense windmolen van meer belang. N a 1930 kwam de watermolen geheel tot stilstand. Op het eind van de Tweede Wereldoorlog maakte molenbouwer Ten Have nog een nieuw rad, zoals is te lezen op een van de spaken: "GTH 1944". Tot 1952 werd er nog af en toe mee gernalen, sindsdien staat de molen stil. Het rad is verwijderd en de restauratie is een zaak van financiele en waterstaatkundige touwtrekkerij tussen verschillende instanties.

No. 24i8

Watermolen bij Hackfort - Vorden.

Woold ...:... Watermolen den Helder, Winterswijk.

48. WINTERSWIJK, 't Woold. De vermelding in 1303 van "De havesaet Pleckenpol met de meul" maakt deze molen tot de oudst bekende van de nog bestaande Achterhoekse molens. Vele adellijke families hebben huis en molen in bezit gehad: Van Graes 1325-1611, Van Eerde 1611-1718, Van Walijen 1718-1779. In 1836werd de Amsterdamse koopman P. Roelofsz, eigenaar, op heteind van de 1ge eeuw Jan Helder, naarwie de molen de naam "Den Helder" kreeg. In 1921 werd de molen verkocht aan mulder Berenschot van de Nieuwe Molen. Deze zette de Plekenpolse mol en stil ten behoeve van zijn eigen bedrijf. Beide gebouwen zijn in de loop van de tijd grondig veranderd. De raderen verdwenen, de vanouds nogal gesloten gebouwen kregen vensters, de houten wanden maakten plaats voor bakstseen. De gebouwen kregen een horecabestemming.

A 3665

WINTERSW~JI( - Nietiwe MOlenr:;:: ~ .

/~

49. WINTERSWIJK, 't Woold. De nieuwe Molen, een eindweegs stroomafwaarts van de Plekenpolliggend, draagt die naam met recht. Pas in 1652 is hij gebouwd, als olie- en korenmolen. Echter tegen aile recht en wet in, want de heren van Bentheim in Duitsland bezaten het wind- en waterrecht in deze streek. Ondanks verweer van die kant is de bouw doorgegaan. Bouwer was de eigenaar van de Plekenpol, die zich mogelijk beriep op het eigen molenrecht. Bovendien was de Plekenpol zelf een Bentheims leen. Een gevelsteen uit 1749 duidt op een ingrijpende verbouwing in dat jaar door Jan Roerdink en consorten. In 1911 kwam de molen aan G. W. Berenschot. De oliemolen, die nog in 1847 bestond, was toen al weg. Molenaar Buunk, schoonzoon van Berenschot, heeft nog tot in de jaren zestig met de molen gewerkt. In november 1985 kreeg een ingrijpende restauratie haar beslag.

50. ZUTPHEN. Hoe bekend misschien ook, een plaat van de grootste molens van ons land mag hier niet ontbreken: de stadsmolens te Zutphen. In 1285 spreekt GraafReinald van Gelre van .xmze molen in Zutphen"; in 1312 gafhij deze aan de stad in erfpacht. Door de eeuwen heen groeide het geheel uit tot een indrukwekkend complex met zeven grate onderslagraderen. Op korte afstand stroomafwaarts lag een complex zeemsmolens met drie raderen. De stadsmolens omvatten in 1845 drie raderen voor de korenmolens, drie voor een olie-, pel-, grut- en volmolen en een rad voor een run- of eekmolen. Van de zeemsmolens was er toen nog een over, in vervallen staat. De eind vorige eeuw ter hand genomen werken ter verbetering van de Berkelluidden het einde van de molens in. In 1892 volgden de afbraak en de overkluizing van de Berkel ter plaatse. (Fotoarchief Rijksdienst Monumentenzorg, Zeist.)

NOORD·BRABANT

51. BOXTEL. In Boxtel stonden twee watermolens dicht bi j e1kaar. Op de Beerze, die ter plaatse het Smalwater wordt genoemd, stond een dubbele watermolen, die in 1912 is afgebroken. Beide gebouwen waren van hout. Op enkele steenworpen afstand van deze molen stond de "Boxtelse Watermolen", die gelegen was op de DommeI. Van deze molen hebben we twee afbeeldingen opgenomen, omdat hier de ontwikkelingsgeschiedenis goed te volgen is. Deze prentbriefkaart, die verstuurd werd op 28 mei 1902, laat twee houten gebouwen zien. Op de linkeroever zien we de oude, houten korenmolen. Achter de molen is nag een houten schuur te zien. Onze foto is tijdens een koude winterdag genomen: het waterrad is geheel " verijsd". De volgende afbeelding toont ons dat het houten gebouw geheel vervangen is door twee stenen gebouwen. Eerst werd de houten schuur vervangen, later volgde de eigenlijke molen.

Boxtel. Watermolen.

52. BOXTEL. De tweede afbeelding van de "Boxtelse Watermolen" is genomen voor 1930. Duidelijk is te zien dat de waterraderen niet van gelijke grootte waren; het rad van de korenmolen is groter. Op 6 december 1921 werd de molen met woonhuis verkocht voor f 30.000. In november 1934 raakte de molen onderspoeld. Het gebouw op de rechteroever, waarin de houtzaagmolen was gevestigd, stortte in de rivier. De restanten werden kort daarna afgebroken, ondanks het feit dat het complex in 1931 op de voorlopige lijst van monumenten was gezet. De korenmolen werd van zijn rad ontdaan en de molentak werd gedempt. Het gebouw van de korenmolen bleef echter bestaan. Er bestaan plannen om de korenmolen in oude luister te herstellen. Van de korenmolen is nog bekend dat deze in 1927 maximaal per dag 15 ton graan kon verwerken en 800 ton per jaar.

53. EERSEL, Stevert. De eeuwenoude "Stevertse Molen" ligt aan de weg van Steensel naar Riethoven in het gehucht Stevert op het riviertje de Run. Ook van deze molen hebben we twee afbeeldingen opgenomen, een voor de verbouwing van 1928 en een erna. De eerste mededeling over de molen is uit 1339-1340. In 1702 wordt de molen door Franse en Spaanse troepen grotendeels verwoest. Mogelijk dat ook in 1743 een verbouwing heeft plaatsgevonden, getuige een inscriptie in de molen. Opmerkelijk is de overeenkomst in bouwwijze met de ook in dit boekje opgenomen molen van Westerhoven. Rond 1812 kwam het molenaarsgeslacht Van Grootel in het bezit van de molen. Het waterrad werd in 1878 vervangen door het huidige exemplaar. Een kleine tien jaar later werd de stoommachine ingevoerd, die in 1905 door een petroleummotor werd vervangen. Een grote verandering, die we op de volgende foto zullen zien, kwam in 1928.

54. EERSEL, Stevert. Op deze tweede afbeelding van de "Stevertse watermolen" is het houten molengebouw geheel vervangen door een stenen exemplaar. Een gevelsteen herinnert nag aan deze gebeurtenis. In de jaren dertig was de molen al bij lage waterstanden met behulp van de motor in gebruik; in 1942 wordt gemeld dat niet meer met waterkracht werd gemalen. In de molen lagen toen twee koppels stenen, waarvan er nag een met elektrische hulpkracht werd aangedreven. Het einde van de molen kwam in 1969. Men vond het nodig om het landschap te ontsieren door de natuurlijke bedding van de Run enkele tientallen meters te verleggen. De molen kwam op het droge te liggen. Helaas kwam van herstelplannen niets terecht. In 1989 werd door de huidige eigenaar een grate verbouwing gepleegd aan het molenhuis, waarbij dit grotendeels werd afgebroken en gewijzigd. Wei bleven het waterrad en het gaande werk gespaard.

55. EINDHOVEN, ColI. In mei 1884 is Vincent van Gogh in zijn Nuenense periode bezig om een schilderij te maken van deze houten watermolen, de "Calise Waterrnolen", gelegen in de gelijknamige buurtschap. Het is opmerkelijk dat een aantal watermolens in en rond Eindhoven nag tot op de dag van vandaag in hout is uitgevoerd. Ook de "Collse Watermolen" is van oorsprong een dubbele houten molen: twee gebouwen aan weerszijden van de rivier. Beide gebouwen bleven bewaard, maar slechts het gaande werk van de korenmolen bestaat nag, dat van de oliemolen verdween. De molen is in 1976 gerestaureerd en het water van de Kleine Dommel kan het rad weer aandrijven. Op onze opname zijn beide raderen nag aanwezig. Na een restauratie wordt de molen thans door een vrijwillig molenaar geregeld in werking gesteld.

56. EINDHOVEN, Gestel. De tweede nog bestaande watermolen in Eindhoven Jigt in het zuiden van de stad, in het stadsdeel Gestel. Ook deze molen, de "Gennepermolen" inspireerde Van Gogh. In de vrieskou van november 1884 ontstonden een schilderij en een aquarel van de molen. In tegenstelling tot de Collse watermolen beschikte de Gennepermolen slechts over een gebouw, maar dan wei met twee raderen. Van de oliemolen is het rad verdwenen, de kollergang is opnieuw opgesteld. Vermeldenswaard is dat deze eeuw het houten waterrad werd vervangen door een tweedehands scheprad afkomstig van een "poldermolen". Bij de restauratie van 1963, waarbij het gebouw ingrijpend werd vernieuwd, is het weer vervangen door een houten rad. Tevens werd toen een overkapping aangebracht, die intussen weer is verdwenen.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2019 Uitgeverij Europese Bibliotheek