Nieuw- en St. Joosland in oude ansichten

Nieuw- en St. Joosland in oude ansichten

Auteur
:   C. van Winkelen
Gemeente
:   Middelburg
Provincie
:   Zeeland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-3405-7
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Nieuw- en St. Joosland in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Wanneer we de kaart van Zeeland uit de zeventiende eeuw vergelijken met die van thans, dan zien we wel een heel groot verschil. Het voormalige eiland Walcheren zag er enkele eeuwen geleden dan ook geheel anders uit. Dit gebied bestond to en uit verschillende aanwassen, gescheiden door smalle watertjes, kreken genaamd. Dit was ook het geval met het zuid-oostelijk gedeelte van Walcher en, waar in het begin van de veertiende eeuw tussen Walcheren en Zuid-Beveland een grote waterplas lag. In dit water lag een eilandje, het Arnemuiderzand genaamd, dat door een diep vaarwater van Walcheren was gescheiden. In de loop der jaren nam het aantal platen en schorren toe, die tengevolge van aanslibbing als het ware aan elkaar groeiden. In 1631 werden de Nieuwlandpolders ingedijkt; die lag en ten zuiden van het vaarwater, dat vanaf het Veerse Gat langs Arnemuiden liep en bij het Fort Rammekens in de buurt van het dorpje Ritthem uitmondde in de Honte of Westerschelde.

De Sint Jooslandpolder was de eerste polder die als opwas in 1631 werd bedijkt, waarmee men in het voorjaar begon. De Staten van Zeeland had den in februari van dat jaar octrooi (toestemming) verleend tot bedijking van dit gebied aan de ambachtsheren van 's-Heer Arendskerke, Heinkenszand en Ovezande, die tevens ambachtsheren van Nieuwland waren. De bekende opwas, het Arnemuiderzand, behoorde, naar alle waarschijnlijkheid, tot Zuid-Beveland en het werd reeds in de veertiende eeuw bedijkt. Door diverse bedijkingen werd vruchtbaar land aan het water ontrukt. Maar ook het tegenovergestelde yond plaats. In september 1477, tijdens de Cosmas- en Damianusvloed werden enkele kleine polders door het zeewater overstroomd. Later werden deze, in 1631, weer ingepolderd. Reeds het volgende jaar (1632) werd van het nieuw gewonnen land de oogst reeds binnen gehaald.

Ten westen van Nieuw- en Sint Joosland liggen slechts vijf kleine polders, namelijk 1. de Waayenburgpolder (1668-1674),2. de Zaagmolenpolder (1723),3. de Johannapolder (1770),4. de Mortierepolder (1846) en 5. de Welsingeschorepolder (1860). Voor de inpoldering liep daar het

Kanaal van Welsinge. Deze kreek werd later ingepolderd. De meeste polders die tot Nieuw- en Sint Joosland behoren, liggen ten oosten van Nieuwland, gelegen in de Middelburgse polder, die in 1644 werd ingedijkt. Ten oosten van deze polder ligt de Oud- Sint Jooslandpolder, die in 1631 werd ingedijkt. Oostwaarts van deze polder ligt de Nieuw- Sint Jooslandpolder, die in 1671 werd ingepolderd. In 1750 werd deze polder een prooi van het zeewater, ten gevolge van een overstroming. Zeventien jaar later, in 1777, werd tot herdijking van deze overstroomde polder overgegaan. Tussen deze polder en het Zuid-Sloe (of ook wel 't Jonker Frans Gat genoemd) ligt de Bijleveldpolder, die in 1857 werd ingedijkt. Ten zuiden van deze polder stroomde het Nieuwe Sloe of Stellegat. Ten noord-oosten van Nieuwland liggen nog de Nieuwenkerkepolder (1664) en de Rapenburgpolder (1756), waar het Sloeveer tot 1871 heeft bestaan. In de zuidwesthoek van de Oud- Sint Jooslandpolder lag het zogenaamde "Oude Dorp", waar zich in de bedijkte polder de eerste bewoners vestigden. Daar lag het parochiehuis, dat als zodanig van 1669 tot 1816 dienst deed. Later werd dit huis, dat na zijn vorige bestemming als herberg werd gebruikt, in 1918 afgebroken. In deze herberg, "De Witte Zwaan", werden de poldervergaderingen gehouden. Vanaf 1802 werden de poldervergaderingen in cafe "De Roode Leeuw" op de Veerdam gehouden.

Zo werden in de loop der jaren vele schorren en slikken aan de zee ontrukt. Vruchtbare zeeklei maakte de landbouw rnogelijk, die dan ook lang het hoofdmiddel van bestaan is geweest. Hier en daar zien we wat weiland, terwijl ook de tuinbouw en de fruitteelt de laatste jaren worden beoefend. Helaas is ook in Nieuwland de werkgelegenheid in de landbouw niet toereikend voor aIle Nieuwlanders. Het industriegebied "Het Sloe", Hoechst Holland, diverse aannemersbedrijven uit Middelburg en Vlissingen, alsmede de Koninklijke Maatschappij "De Schelde" in Vlissingen en de Vitrite Fabriek (The Vitrite Works) en Hercules uit Middelburg zouden uitwijkmogelijkheden kunnen worden genoemd

voor werkzoekenden. Het grondgebied van Nieuwland omvat een oppervlakte van 1235 hectare.

Nieuw- en Sint loosland is een van de weinige dorpen, op Walcheren, waar slechts ecn kerk staat, namelijk een hervormde kerk, waartoe ongeveer de helft van de bewoners behoort. In de hervormde kerk wordt op zondagmorgen een kerkdienst gehouden, die redelijk goed wordt bezocht. De huidige predikant is dominee C.1. Kraai, die op 17 november 1939 werd geboren.

Het dorp Nieuwland telt twee basisscholen, narnelijk de christelijke school aan de Molenweg en de openbare Van Randwijckschool aan de Van Akenstraat. Ook op cultureel gebied komt Nieuw- en Sint loosland goed uit de bus. Zo is er het muziekgezelschap "Onda" (Oefening na de Arbeid), dat al menig muzieknummertje ten beste gaf. De voetbalvereniging "Nieuwland" (zaterdagvoetbal) bestond in 1976 niet minder dan dertig jaar.

Evenals op de meeste plaatsen, bestaat ook in Nieuw- en Sint loosland een zogenaamde "Soos", die is gevestigd in het oude raadhuis en die de naam "In de Keitjes" draagt. De oudjes uit Nieuwland hebben hier een gepaste ontspanning.

Op de plaats waar vroeger de oude hervormde pastorie stond, is een hypermodern dorpshuis verrezen, dat dienst doet voor diverse aktiviteiten. De oude korenmolen "Buiten Verwachting", gelegen in de Mortierepolder, zou nodig een flinke opknapbeurt moeten hebben.

Ondanks het feit dat er geen slager is en er slechts twee warme bakkers in Nieuwland zijn, heeft men toch goede voorzieningen in dit dorp, die de daar gevestigde levensmiddelenbedrijven bieden. Als bijzonderheid kan worden gemeld dat Nieuw- en Sint loosland nog een machinale klornpenfabriek heeft. Dit mag in deze moderne tijd zeer zeker een unicum worden genoemd, daar klompen nagenoeg weinig of niet meer worden gedragen. Zo hier en daar zien we in Nieuwland nog enkele ouderen, die graag klompen dragen.

De voormalige zelfstandige gemeente Nieuw- en Sint loosland heeft diverse burgemeesters gehad. Maar ook aan de zelf-

standigheid van deze gemeente kwam een einde, to en dit dorp, bij de herindeling op I januari 1966, bij Middelburg werd gevoegd. Burgemeester van deze stad is thans drs. P.A. Wolters, die in Middelburg op Dam 50 woont.

Tot slot willen we de her en 1. Baurdoux, C. Baas, A.c. Polderdijk en enkele anderen uit Nieuwland en de heer C.P. Pols uit Zierikzee hartelijk dankzeggen voor het beschikbaar stellen van de oude ansichtkaarten en voor hun uitvoerige informatie. Ongetwijfeld zullen velen dit boekje kopen, dat een aardige herinnering vormt aan vroegere tijden die voorbij zijn, maar waaraan de herinnering blijft.

We gaan thans een rondgang maken door het oude Nieuw- en Sint loosland en we wensen u ten slotte veel lees- en kijkgenot!

Van diverse personen uit Nieuwland (niet te verwarren met Nieuwland in Zuid-Holland) heeft de samensteller kaarten en/of toto's in bruikleen ontvangen.

Kerkvoogdij der Nederlandse Hervormde Kerk: 1.

1. Baurdoux Jzn.: 2a, 2b, 4, Sa, 5b, 6, 8, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 17, 18, 19,20,22,23,24,25, 26a, 26b, 27, 28, 31, 32a, 36, 37a, 38, 39,41,42a,44,47,48,49,54,55,57a, 57b,59, 60a, 60b, 61a, 62, 63, 64b, 65b, 66,68a, 68b, 69, 70, 71, 72 en 76.

A.C. Polderdijk: 3, 7,29, 33, 34, 37b, 40, 42b, 43, 51, 56, 65a en 67.

C. Baas: 9,16,21,35, 45a, 46, 50, 73a en 73b. Mevrouw 1.1. Brakman-Allaart: 30.

Mevrouw H. Wolf-Catz: 32b en 32c.

1. Eland: 61c.

Suzan de Visser: 52. School met den Bijbel: 53. C. van Moolenbroek: 58. 1. Meliefste: 61b en 75.

Uit eigen archief (van de samensteller): 45b, 64a, 74a en 74b.

1. Wanneer we een dorp naderen, domineert in vele gevallen de kerktoren en/of de molen. Dat is ook het geval bij Nieuw- en Sint Joosland. We beginnen met een opname van de oude hervormde kerk. Dit was een kruiskerk met gotische ramen en een eenvoudige dakruiter met uurwerk. De laatste predikant uit Nieuw- en Sint Joosland, die regelmatig des zondags in dit oude kerkje heeft gepreekt, was dominee W.E.M. (Willem Engelbert Michiel) Engelbert, die op 19 februari 1876 als kandidaat werd beroepen en op 22 januari 1882 afscheid nam wegens zijn vertrek naar IJzendoorn. Nadat op zondag 22 februari 1882 door dominee Reinders uit Middelburg voor het laatst in deze kerk was gepreekt, werd met het afbreken van de oude kerk begonnen. Een pentekening van dit oude kerkje houdt de herinnering levend. Deze hangt momenteel in de consistoriekamer van de huidige hervormde kerk.

2. Links: De meeste oude Nieuwlanders zullen hem nog wei herkennen, als ze deze opnarne te zien krijgen. We bedoelen de burgemeester van Nieuw- en Sint J oosland, de edelachtbare heer A. (Adriaan) van Waarde, die ons in zijn Nieuwlandse klederdracht aankijkt. Deze dracht werd omstreeks 1850 door de mannen gedragen. Hij werd in 1889 burgemeester van Nieuw- en Sint Joosland, als opvolger van C.J.J.A. van Teylingen, die in 1889 als zodanig ontslag nam. Tevens was hij president-kerkvoogd van de Hervormde Kerk. Bij ontstentenis van de hervormde predikant las hij menigmaal een predikatie. Hij overleed op 1 september 1917.

Rechts: Ook zijn echtgenote, mevrouw Van Waarde, droeg nog de Nieuwlandse klederdracht. Behalve de gouden krulspelden droeg ze ook zogenaamde gouden strikken met parels. Helaas verdwijnt deze mooie klederdracht. Aileen de oudere vrouwen zijn nog in dracht, hoewel de muts er tegenwoordig wei anders uitziet.

Nieuwlandsch~ we~:..

Nieuwland

roto .n Llc!'ttdNk Gebr. van Straaten, Mlddelburl

3. Een oude opname van de "Nieuwlandsche weg" uit Nieuwland, zoals op de kaart is te lezen. Thans heet deze wijk de Veerdam. De foto werd genomen van de zijde van de stad Middelburg. Links zien we de zogenaamde "kolenloods", waarin diverse soorten kolen(brandstof) werden opgeslagen. Daarboven ontwaren we de toren van de hervormde kerk. Rechts tussen de bomen zien we het cafe "De Rode Leeuw" van de familie De Vos. De namen van de drie jongens konden we niet te weten komen. De bomen zijn inmiddels gerooid. Het wegdek (de rijweg) is verbreed met aan weerszijden een rijwielpad. Let op de oude spelling van het woord "Nieuwlandsche", dat hier nog met de letters ch erin voorkomt.

4. We kijken hier op de Veerdam in Nieuw- en Sint Joosland, Links zien we de wagenmaker J. Franke met zijn kleindochtertje. Rechts kijkt mejuffrouw Marie Goedhart om aan, die inmiddels, ten gevolge van een blindedarmoperatie, helaas is overleden. Op de achtergrond staat het bekende cafe "De Rode Leeuw", dat al sinds driehonderd jaar door de familie De Vos wordt geexploiteerd. De telefoonpaal met de stenen potjes komt in het huidige straatbeeld niet meer voor, daar de telefoonkabeJ in de loop der jaren ondergronds is aangelegd. Ook de bomen zien we daar tegenwoordig niet meer. Van de op de foto staande personen konden we de rest van de namen niet te weten komen. Deze foto werd genomen vanaf de zijde van het dorp.

5. Links: Hier kijkt ons P. Baurdoux aan, van wie op 18 december 1893 te Middelburg bij het "Photographisch Atelier E. Helder" in de Lange Delft I 34 deze foto werd gemaakt. Hij is hier nog gekleed in de Nieuwlandse klederdracht. Hij was van 1901 tot 1940 gemeentesecretaris van de to en nog zelfstandige gemeente Nieuw- en Sint Joosland en hij nam als zodanig op 1 juli 1940 afscheid. Vroeger rookte men uit een kalken stenen pijp. In 1947 is de heer Baurdoux overleden.

Rechts: In de zeventiende eeuw droeg men in Nieuw- en Sint Joosland deze klederdracht. Een boerendochter uit dit dorp, mejuffrouw Lena Bliek, zien we hier in deze oude klederdracht op de foto. In de loop der jaren is deze klederdracht drastisch veranderd. Vroeger was het niet toegestaan blote armen te hebben. Men droeg dan zogenaamde "moffen", halve gebreide mouwen voor de onderarmen. Hier zijn deze wit, maar later droegen de vrouwen zwarte exempIaren. Ook dit zien we niet meer!

6. "Door de Wethouders C. Polderdijk en C. Verhulst en de Raadsleden P. Dingemanse, A. van Waarde, J. Verschiere, C. Reijnoudt en J. de Vogel, ben evens de Secretaris J. Baurdoux, den Weledelachtbaren Heer C.J.J.A. van Teijlingen, sedert 1 april 1871 Burgemeester der gemeente Nieuw- en Sint Joosland, den 20sten Juli 1889 bii zijn Edeles afscheid als zoodanig, uit hoogachting en waardering aangeboden". Zo luidt het opschrift dat achter op deze foto staat. Om echter verwarring te voorkomen volgen hieronder nogmaals de namen, Van links naar rechts poseren staande: J. Verschiere, ChI. Reijnoudt en J. de Vogel. Aan de tafel zitten: A. van Waarde (later burgemeester van Nieuw- en Sint Joosland), wethouder C. Verhulst, wethouder C. Polderdijk, gemeentesecretaris J. Baurdoux en P. Dingemanse.

Nieuw- en St Jocsland

7. Een bekende wijk in Nieuw- en Sint Joosland was de Vinkebuurt of, zoals men kortweg wel zei, "De Vinke". Dit was een gedeelte van de Molendijk, wat de officiele naam was. We zien hier "De Vinke" met aan weerszijden lage huisjes, afgescheiden van het wegdek door een houten heining. Op de achtergrond ontwaren we nog een oude gaslantaarn, die des avonds voor de verlichting moest zorgen. De fiets had inmiddels zijn intrede gedaan. De namen van de op dit unieke plaatje voorkomende personen uit het dorp konden we niet te weten komen. Van dit plaatje gaat een weldadige rust uit!

Niel,;i1 en

8. Een oude opname van de Molendijk in Nieuw- en Sint Joosland. Juist bij de voorste oude gaslantaarn ontwaren we de stenen vuilnisbak, waarin het huisvuil werd gedeponeerd. Wanneer een gemeentelijke milieuambtenaar een dergelijke "assiebak", zoais deze in de volksmond werd genoemd, zou aantreffen, zou hij thans zeer zeker zijn voorhoofd fronsen. Vooral bij harde wind kon het, zowel onder als boven op de Molendijk erg rommelig zijn. Zowel de oude vuilnisplaats als de beide gasIantaarns zijn uit het dorpsbeeld verdwenen. Links staat een kinderwagen of zoais men weI zei "een sportkar", Ook dit zien we tegenwoordig niet meer! Vroeger sprak men van de Oude Dijk.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek