Nieuwe-Tonge in oude ansichten

Nieuwe-Tonge in oude ansichten

Auteur
:   Th. de Waal
Gemeente
:   Middelharnis
Provincie
:   Zuid-Holland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-3230-5
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Nieuwe-Tonge in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Waar eens de Gravenzee stroomde (anno 1312), die zich bovenwaarts uitstrekte langs de zuidrand van de opkomende platen van Dirksland en langs de opkomende schorren van Duivenwaard en Middelhamis en aan de benedenzijde langs Grijsoord tot tegen de Tille, is het dorp Nieuwe- Tonge in 1461 tot stand gekomen.

De eerste opgekomen platen of begorsde eilandjes, waaronder Dirksland en Grijsoord, werden reeds in de dertiende eeuw aan de heren van Voome verkocht. We zullen de onderhandelingen die daarover zijn geweest maar achterwege laten; de slikken en platen van Overflakkee werden in die tijd Zuid Voome genoemd. De Oudelandse polder, waarin Oude- Tonge is gelegen, werd bedijkt in 1438; de naar de kant van de Bieningen of Grevelingen gelegen slikken van de Battenoordse polder werden steeds hoger, de Gravenzee slibde dicht en deze polder kon in 1454 worden bedijkt. De bedijkingen van de polder het Oudeland van Middelhamis en Duivenwaard met de Noordlandse polder, waarin Nieuwe-Tonge tot stand kwam, volgderi elkaar vrij snel op. De uitgifte van de bedijking van de Noordlandse polder, werd door de heren van Grijsoord uitgegeven op 31 december 1460 en het jaar daarop werd deze polder gerealiseerd.

De indijkingen van Grijsoord (Oude- en NieuweTonge) behoorden zoals gezegd tot de Heerlijkheid van Voome en stonden als zodanig onder gezag van de balju w (tevens opperdijkgraaf) en leenmannen en waren ook onderworpen aan de in 1519 vastgestelde keuren van Voorne.

De kerk, die blijkens de uitgifte van Jan van Beijeren (17 februari 1420) aan de heren van Grijsoord toekwam, werd met het dorp kort na de bedijking van het Noordland gesticht; zij bestond in ieder geval reeds in 1479. De kerk was toegewijd aan de heilige Laurentius. (Zie onderschrift bij de betreffende foto.) Kerk en dorp stonden aanvankelijk bekend onder de naam "Nieuwekerk in Grijsoord".

Om nog iets van het rechtsbestuur te zeggen; de afzonderlijke hoge heerlijkheid berustte bij de heren van Grijsoord. De hoge en middelbare jurisdicties werden uitgeoefend door een baljuw en zeven mannen crimineel, die door de heren van Grijsoord werden aangesteld. De zetel was Nieuwe-Tonge, Tot de hoge jurisdictie behoorde ook het toepassen van de doodstraf. De Galg, of 't Gerecht, stond onder Herkingen aan de Galgeweg.

Ieder dorp op Goeree-Overflakkee had een haven; voor Nieuwe-Tonge was dit het haventje van Batten-

oord. Deze haven bestaat uit een tussen twee leidammen opgesloten havenkom, met een lange geul naar het vaarwater de Grevelingen. Vanaf deze haven werden vee I landbouwprodukten verscheept, vooral suikerbieten, en zij diende ook voor uitwatering van diverse polders. Er was indertijd ook een particulier veer Zijpe-Anna Jacobapolder (Zeeland); bij laag water werd aan de hoek van St. Jacob aangelegd. Thans is Battenoord een recreatieplaats geworden, ook al omdat het vlak aan het water ligt.

De Nieuwe-Tongenaren, hoofdzakelijk landbouwers, staan bekend als een hardwerkend volk met veel ondernemingsgeest. Men vindt er veel zogenaamde keuterboertjes, die of op pachtland of op een eigen stuk landbouwgrond hun brood verdienen. Dit vindt zijn oorzaak ook wel daarin, dat de diaconie van de Nederlands Hervormde Kerk circa 200 hectare grond be zit, waaronder wel een enkele boerderij, maar waarvan de grond toch grotendeels in het klein onder de kerkleden is verpacht. Meer dan in andere dorpen hebben de bewoners er een eigen huis en aangelegen tuingrond.

De zelfstandigheid van Nieuwe-Tonge werd bij de herindeling van de gemeenten op I januari 1966 opgeheven. Het geheel - beslaande 1165 hectare grand -

werd aan de nieuwgevormde gemeente Middelharnis toegevoegd. Op die datum had Nieuwe-Tonge 2220 inwoners.

Voor de samenstelling van dit werkje hebben wij van vele zijden hu1p mogen ontvangen, waarvoor onze hartelijke dank. Wij mochten ook weer putten uit de rijke ansichtenverzameling van de heer C. Ras te Herkingen. Verder kregen wij tal van zeldzame oude foto's uit familiealbums, waarmee we het leven en het werk van de Nieuwe- Tongenaren vanaf het begin van deze eeuw in beeld konden brengen. Uit het vele materiaal dat ons ter beschikking stond hebben wij een keuze moeten doen. Voor het in bruikleen afstaan daarvan zijn we zeer dankbaar, ook hen die ons hielpen bij het achterhalen van de namen van de personen die op de kiekjes voorkomen. Ongetwijfeld zullen daarbij fouten zijn gemaakt, waarvoor wij bij voorbaat onze verontschuldiging aanbieden.

Met dit fotoalbum hebben wij veel van het oude aan de vergetelheid ontrukt. Wij hopen er de bevo1king van Nieuwe-Tonge een dienst mee te hebben bewezen en twijfelen niet of velen zullen het als een blijvende herinnering willen bezitten. Ook de vroegere bewoners, die in de loop van de jaren naar andere oorden van ons land zijn vertrokken.

1. Gezicht op Nieuwe-Tonge in 1798. De tekenares Anna Brouwer maakte deze tekeningen van Zuidhollandse dorpen voor de boekjes: "De Stadt en Dorpsbeschrijver". De kerk met het geboomte is vrij duidelijk; voor het overige moet men deze tekeningen schetsmatig zien. Het gebouw uiterst links moet de meestoof aan de Duivenwaardse dijk zijn; er waren te NieuweTonge in 1732 twee meestoven en in 1775 nog een, Gezien het jaartal is dit dus de thans zeer in verval zijnde oude meestoof. In het vers onder de tekening maakt zij ook melding van de meekrapteelt. Dit was een arbeidsintensieve industrie, waarin "drogers en stampers" in het najaar werk vonden. De lange wortels werden in de "eest" (oven) gedroogd en fijn gestampt, waardoor men een rood gekleurde verfstof verkreeg. Men kleurde er ook wel borstrokken mee, omdat dit de reumatiek zou verdrijven! Door de uitvinding van aniline-kleurstoffen ging de meekrapteelt teniet. In het gedichtje zegt Anna Brouwer dat Nieuwe-Tonge "klein bewoond" was; in die tijd was dat ook zoo In 1795 waren er 624 inwoners; honderd jaar later, in 1895, was het zielental gestegen tot 1519 en in deze eeuw tot ver boven de 2000. Onderaan de tekening komt het wapen van Nieuwe-Tonge VOOL

:Hif''t D "~p ]1I..i",,,,, J",,,,l" de :K -u::nfl v","":t<",,:ruiI,

I.. N.J[JE:U~~.E TIl:»X~E. ll",:i:n. l,,,,-w- ?? ,,,:nd. n"'g':m.ild :in. iG::raan , "":n Jtre~:t'a:r =~ae, 'T.h."",,:fi: Ji1:ve:r1' :reI dUJt" brand. ~el:ee.ae:Ill?

r----.--.- ......,---------~, .II .II I<: I. S /) IJ I,

,

~ , ~

''.'" \

'-'.

.II f: II I ~'S':1 .v T

.11 I I) fJ It I, /I .1 N S I ..?.

f) I 1/ I( ...?. I, .1 .v [)

. .?..

Il~ f: I: Ii I .v c f: .v

llu&ci,,~ ?? "

.~

rOYCE

J -

G ¤

.

_."_ S1~".~ /I ?? _I--y "--"--:<f

_. I!J"

I

-.-------.l

2. Uit: gemeenteatlas van Kuyper, circa 1860.

Station Nieuvve Ton~e

3. Het tramstation te Nieuwe-Tonge, ongeveer 1915. De Rotterdamse Tramweg Maatschappij (R.T.M.) onderhield sinds 1909 de tramverbindingen op het eiland Goeree-Overflakkee. De tram die u hier ziet, gaat in de richting Ooltgensplaat. Rechts op de foto de zogenaamde "verlading", waarop het vee, dat van en naar de Rotterdamse markt werd vervoerd, op gemakkelijke wijze kon worden geiost en geladen. Het witte gebouw op de achtergrond is cafe "De Tram", wat tevens wachtiokaai was voor de passagiers. Voorheen werd het beheerd door respectievelijk A. Knops, P. v.d, Jagt, M. Smit en de huidige eigenaar is J. van der Linden.

4. Als men in de vorige eeuw vanaf de Langeweg het dorp over de Molendijk binnenkwam, werd men al direct genood am een borreltje te komen drinken. Het huis dat u hier ziet was vroeger het cafe van Hugo Klapmuts, waar een uithangbord boven de deur hing met de volgende dichtregels:

Ik woon hier aan de dijk Ik tap voor arm en rijk, Genever en brandewijn Bij Hugo moet je zijn.

De personen die voor het huis staan zijn, van links naar rechts: Francina van Zielst, Anna Klapmuts en Piet Klapmuts. Thans wordt dit huis bewoond door D. Visser.

5. De korenmolen "d'Oranjeboom" staat aan de ingang van de gemeente. Hij is in 1768 gebouwd door molenmaker Jan Dekker, voor Arent Zoon en Leyntie van Kasant. Het opschrift boven de ingang hebben we als inzet geplaatst. De molen is door verbouwing, van een standaardmolen een prachtige bovenkruier geworden met ronde stenen. De laatste eigenaar was molenaar W.A. van Alphen Pzn. Het bouwwerk is thans eigendom van de gemeente Middelharnis. Monumentenzorg heeft voor een grondige restauratie gezorgd; het is een sieraad voor de gehele omgeving. Al is de molen buiten gebruik, op bepaalde dagen draait hij nog, wat een vrolijke aanblik geeft.

.,

-.:

Burgem. Overdorpstraat, Nieuwe Tonge

6. De straten in Nieuwe-Tonge hebben veel narnen van vooraanstaande personen die er hebben gewoond en gewerkt. Hier nemen we een kijkje in de Burgemeester Overdorpstraat, cirea 1930. Op de voorgrond, bij de kruiwagen, ziet u Kees Mast. De vrouw links op de aehtergrond is de eehtgenote van Maarten van Zielst; zij heeft haar doehter Corrie aan de hand. (Zowel Maarten van Zielst als zijn eehtgenote zijn thans eenentaehtig jaar.) Geheel reehts, met fiets, is mejuffrouw A. Keijzer, thans mevrouw Van Eesteren. In het huis links woonde M. van Zielst; thans woont zijn zoon T. van Zielst erin. Het huis reehts is van W. Verseput, thans eigendom van en bewoond door J.J.G. Hanenberg.

7. Een unieke foto uit het begin van 1900, met een groot aantal personen dat hier voor de fotograaf op de Molendijk poseert. Niet aile namen hebben wij weten te achterhalen, maar toch wei het grootste gedeelte. We zien, van links naar rechts: met witte schort Margie Melissant, Cornelia van Alphen-Esser, Leentje Bakker, met keuvel Jans Hanenberg, naast haar Sien v.d. Tol-Osseweijer, boven laatstgenoemde mejuffrouw Kardux, verder Martijntje Holster-van Driel, met zijden pet Jacob van Alphen, met witte schort Neeltje Holster, in het zwart Johanna Lugtenburg-van Paasschen, met zijden pet (midden) schoenmaker Jan Keijzer, Kommertje Gebraad, Pieter Holster, Kaatje Holster-Berk, Corn. Mast, Elizabeth Hanenberg met zusje op de arm, dan Thomas van Sliedregt, klompenmaker Leen Bruggeman, schoenmaker P. Keijzer, E. Kornet en Martinus van Driel. Van de tweede rij van onder zijn herkend:

Elizabeth Holster, Dien van Alphen, Aaltje van Zielst, Betje Lugtenburg, Aagje Felsbourg (derde meisje van rechts) en het laatste meisje rechts is Cornelia Tijl, Zittend: als derde van links Joost v.d, Tol, als vijfde Marien Hanenberg, met pet Bastiaan Holster, verder Arie van Alphen, Petrus Keijzer, C. Kroon, W. Tijl, Marinus Kieviet, Gerrit Dekker, Cornelis Hanenberg en Jan Holster.

NISUVVE TONGE-Molendyk

8. De Molendijk (rond 1920) met zijn oude huisjes, waarvan nu het beeld totaal is veranderd. De bestrating bestond to en nog uit zogenaamde "kinderkopjes". Van de personen die erop voorkomen waren ons de volgende namen gegeven. Van links naar reehts: Keesje van Alphen, Willem van Alphen, Martientje van Sliedregt en Pietertje van Sliedregt-van Eesteren. De vrouw van wie aileen het hoofd zichtbaar is, is Dina van Alphen. Naast haar staat Pietje Koppenaal. Aan de reehterkant ziet u, met platte strohoed, A. Rietveld en zijn zuster Baaltje; beiden staan voor de wagenmakerij van hun vader. Op de aehtergrond is nogjuist iets van de molen te zien.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek